نورنیوز-گروه اقتصادی: سی ان ان، آمریکا آتشبسی شکننده برای بازگشایی احتمالی تنگه هرمز مذاکره کرده است، اما متحدان آسیایی که به این آبراه وابسته هستند، هماکنون مجبور شدهاند برای تأمین امنیت انرژی خود به دیگران تکیه کنند که این امر به سود رقبای اصلی آمریکا تمام میشود.
پس از حملات هوایی اولیه آمریکا و اسرائیل در فوریه، ایران عملاً تنگه هرمز را بست؛ تنگهای که یکپنجم نفت جهان از آن عبور میکند.
متحدان اروپایی و آسیایی از قبل در جریان جنگ قرار نگرفته بودند و از ابتدا برای مشارکت دعوت نشدند. با این حال، با افزایش قیمت نفت خام، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، کشورهای دیگر را به خاطر عدم ارسال کمک نظامی سرزنش کرد و گفت آنهایی که به نفت نیاز دارند باید «پیشگام شوند» و «بروند نفت خودشان را تهیه کنند».
به نظر میرسد این کشورها اکنون به حرف او گوش میدهند، به ویژه در منطقه آسیا-اقیانوسیه، که اقتصادهایشان ناگهان بزرگترین منبع واردات انرژی خود را از دست دادند و اولین ضربه را از بحران تاریخی نفت جهانی خوردند.
متحدان آمریکا از جمله ژاپن، تایلند، کره جنوبی و فیلیپین به دنبال توافق با ایران برای تضمین تحویل ایمن نفت و گاز طبیعی هستند. کشورهای آسیایی همچنین در حال خرید بیشتر منابع طبیعی از روسیه، رقیب آمریکا هستند، در حالی که چین آمادگی خود را برای کمک به رفع کمبود سوخت و همکاری عمیقتر انرژی با اقتصادهای همسایه مانند استرالیا، فیلیپین و حتی تایوان اعلام کرده است.
روز سهشنبه، ترامپ آتشبسی دو هفتهای را با شرط بازگشایی تنگه هرمز اعلام کرد که باعث کاهش موقت قیمت نفت خام شد. با این حال، تأثیر عملی این توافق همچنان نامشخص باقی ماند.
صرف نظر از نتیجه نهایی مذاکرات صلح، تصمیم ترامپ برای رفتن به جنگ، تجارت و مشارکتهای انرژی را در منطقه بازآرایی کرده است که پیامدهای بلندمدتی برای آمریکا و ماهیت اتحادهای آن در آسیا خواهد داشت.
این بحران یک حقیقت تلخ درباره قدرت آمریکا را آشکار کرده است. با وجود دههها تضمین امنیتی، آمریکا نتوانست از بسته شدن بحرانیترین تنگه انرژی جهان جلوگیری کند. متحدان آسیایی اکنون بیسروصدا میپرسند که آیا چتر امنیتی آمریکا مسیرهای تأمین انرژی را نیز شامل میشود یا نه.
متحدان به چالش کشیده شده
جنگ در ایران تأثیر به خصوص آشکاری در آسیا داشته است، جایی که کشورها سعی کردهاند انرژی را ذخیره کنند و در عین حال برای تأمین بیشتر منابع شتاب دارند. اما محققان میگویند واکنشهای متفاوت نشاندهنده دامنه گسترده آسیبپذیری در میان کشورهای آسیایی است و آنهایی را که بیشتر در معرض بحران نفت قرار دارند، وادار میکند راهحلهای خود را بیابند، حتی به قیمت رویگردانی از آمریکا.
فیلیپین اولین کشوری بود که وضعیت اضطراری ملی انرژی اعلام کرد. این کشور برای اولین بار در پنج سال گذشته نفت روسیه را میخرد، با ایران برای تضمین حمل ایمن کشتیهای خود از طریق تنگه مذاکره کرده، و مذاکرات دیپلماتیک با چین را بر سر همکاری انرژی از سر گرفته است، با وجود اختلافات شدید ارضی دو کشور در دریای جنوبی چین.
ژاپن که دارای یکی از بزرگترین ذخایر استراتژیک نفت در جهان است، ماه گذشته مقدار بیسابقهای از ذخایر اضطراری خود را آزاد کرد تا ضربه قیمتهای بالای نفت را کاهش دهد. با این حال، سانائه تاکایچی، نخستوزیر، این هفته گفت که در حال تلاش برای ترتیب دادن مذاکرات با رئیسجمهور ایران است، در حالی که اناچکی، رسانه دولتی ژاپن گزارش داد که تعدادی از کشتیهای مرتبط با ژاپن به تازگی از تنگه هرمز عبور کردهاند.
کره جنوبی، متحد دیگر آمریکا، روز جمعه گفت که یک فرستاده ویژه به ایران خواهد فرستاد تا درباره عبور ایمن کشتیهای خود از تنگه هرمز گفتگو کند. این کشور قبلاً فرستادگانی به قزاقستان، عمان و عربستان سعودی فرستاده تا محمولههای نفت خام و نفتا (فرآورده فرعی نفت مورد نیاز برای تولید پتروشیمی مانند پلاستیک و بنزین) را تأمین کند. این کشور همچنین از یک معافیت موقت تحریمهای آمریکا برای خرید نفتا از روسیه برای اولین بار در چهار سال گذشته استفاده کرده است.
جان کاین، مدیر برنامه امنیت ملی در مؤسسه سیاست استرالیا، گفت که در حالی که بحران انرژی احتمالاً همکاری منطقهای بیشتری را برمیانگیزد، میتواند روابط دوجانبه آمریکا را نیز تحت فشار قرار دهد.
فشار بر متحدان آمریکا محدود به آسیا نیست. فرانسه و ایتالیا نیز مستقیماً با ایران مذاکره میکنند تا به کشتیهایشان اجازه عبور از تنگه هرمز داده شود. در همین حال، ایران در تلافی حمله آمریکا، حملات هوایی علیه متحدان عرب آمریکا از جمله عربستان سعودی، امارات، کویت، قطر و بحرین انجام داده و پایگاههای نظامی آمریکا و زیرساختهای انرژی را هدف قرار داده است.
مزیت مادی برای ایران
برای روسیه و ایران، وضعیت بحرانی تنگه هرمز به یک درآمد ناگهانی و غیرمنتظره منجر شده است.
این دو کشور قبلاً توسط آمریکا تحریم شده بودند. اما با افزایش قیمت بنزین در داخل، دولت ترامپ تحریم محموله های نفت این دو کشور را که قبلاً روی کشتیها بارگیری شده بودند تا اواسط آوریل تعلیق کرد.
به گفته رکسانا ویجیل، همکار امور بینالملل در شورای روابط خارجی، این تصمیم میتواند درآمد نفتی روسیه را در ماه مارس بین 3.3 تا 5 میلیارد دلار افزایش دهد.
تحلیل جداگانهای توسط لویی-ونسان، شریک بنیانگذار شرکت تحقیقاتی گاوکال، نشان داد که ایران از صادرات حدود یک میلیون بشکه در روز با قیمت 40 تا 45 دلار قبل از جنگ، به حدود 1.7 میلیون بشکه با قیمت بیش از 100 دلار رسیده است. وی اشاره کرد که اگر ایران بابت هر کشتی 2 میلیون دلار برای عبور از تنگه دریافت کند (همانطور که برخی گزارشها نشان میدهد)، این میتواند هفتهای 60 میلیون دلار دیگر درآمد داشته باشد.
دولت ترامپ به زودی با یک انتخاب دشوار مواجه خواهد شد که اکنون مورد بررسی هر دو جناح سیاسی قرار دارد: یا با تمدید معافیتهایی که به نفع دشمنان آمریکاست موافقت کند یا تحریمها را در بازاری که خود آمریکا به بیثباتی آن کمک کرده، دوباره اعمال کند.
کشور دیگری که میتواند به طور غیرمستقیم از شوک عرضه نفت سود ببرد، چین است.
چین با نفوذ در میان تولیدکنندگان بزرگ نفت، ذخایر عظیم نفت خام و بخش گسترده انرژی تجدیدپذیر، نسبت به همسایگان آسیایی خود جایگاه بهتری برای مقاومت در برابر بحران انرژی دارد. این امر به چین اهرم ژئوپلیتیک بیشتری در زمانی داده است که آمریکا فعالانه به دنبال مقابله با نفوذ آن در منطقه است.
به منظور محافظت از صنایع داخلی خود، چین کنترلهایی بر صادرات سوخت اعمال کرده اما گفته است که با کشورهای جنوب شرق آسیا برای رفع کمبود انرژی همکاری خواهد کرد. چین همچنین به تایوان (که آن را جزئی از خاک خود میداند) در صورت موافقت این جزیره، امنیت انرژی پیشنهاد داد. و روز سهشنبه، لی چیانگ، نخستوزیر چین، در تماس تلفنی با آنتونی آلبانیزی، نخستوزیر استرالیا، درباره تعمیق همکاری در زمینه انرژی پاک و خودروهای برقی گفتگو کرد.
چین دارای ذخایر و خطوط لوله زمینی است که میتواند لنگر انرژی آسیا باشد. چین تاکنون برنامه خود را به وضوح بیان نکرده است. اگر این کار را به درستی انجام دهد، نقشه ژئوپلیتیک منطقه با آن تغییر خواهد کرد.