نورنیوز- گروه سیاسی: «کاظم غریبآبادی» معاون حقوقی و بین المللی وزارت امور خارجه در گفتوگو با خبرگزاری اسپوتنیک روسیه به پرسش هایی درباره تجاوز نظامی ایالات متحده و اسرائیل به ایران، حمله به تاسیسات هستهای کشور و البته آخرین وضعیت مذاکراتی ایران و آمریکا پاسخ داد.
حمله به تاسیسات هستهای ایران مغایر با مصوبات آژانس، شورای امنیت و حقوق بینالملل است
الان بحث در مورد احتمال حملات شدید به تأسیسات هستهای جمهوری اسلامی ایران از سوی اسرائیل و آمریکا مطرح است. اگر واقعاً حملات به تأسیسات هستهای جمهوری اسلامی ایران از سوی متجاوزان صورت بگیرد، خط قرمز ایران چه خواهد بود؟ و در واقع در این صورت آیا ایران مسئله روند خروج از معاهده ان پی تی را آغاز خواهد کرد یا خیر؟
نکته اول این است که حمله به تأسیسات هستهای تحت پادمان آژانس بینالمللی انرژی اتمی، مغایر با حقوق بینالملل، منشور ملل متحد، قطعنامههای شورای حکام آژانس، کنفرانس عمومی آژانس و همچنین چندین قطعنامه ای می باشد که توسط شورای امنیت در همین رابطه به تصویب رسیده است. حمله به این تأسیسات در واقع خلاف حقوق بینالملل است و صلح و امنیت بینالمللی را به مخاطره میاندازد و وظیفه شورای امنیت این است که این موضوعات را بهصورت جدی مورد بررسی قرار دهد و جلوی این اقدامات را بگیرد.
اما نکته دوم در رابطه با تأسیسات هستهای جمهوری اسلامی ایران است که متأسفانه در این دوره دوم تجاوز نظامی علیه ایران، برخی از این تأسیسات مورد حمله نظامی قرار گرفتهاند. مشخصاً چندین بار تعرض به محوطه نیروگاه اتمی بوشهر و تعرضاتی به کارخانه تولید کیک زرد در اردکان یزد و همچنین به کارخانه تولید آب سنگین در خنداب اراک و یکسری تعرضات دیگر به نطنز و فردو نیز صورت گرفته است. اینها همه مغایر با مصوبات آژانس، شورای امنیت و حقوق بینالملل هستند.
ما این موارد را به مدیرکل آژانس یادآوری کردیم، اما متأسفانه آژانس بینالمللی انرژی اتمی و مدیرکل آژانس هیچ موضع جدی در این خصوص اتخاذ نکردند و این مایه تأسف است ایران، که یک عضو پایبند به تعهدات خود بوده، اکنون که مورد تعرض نسبت به تأسیسات هستهای صلح آمیز تحت پادمان خودش قرار گرفته، از حمایت آژانس بینالمللی انرژی اتمی برخوردار نیست. این میتواند موجب نگرانی در میان سایر کشورهایی باشد که فعالیتهای هستهای دارند و به تعهدات خود پایبند هستند و اگر در آینده گرفتار چنین تعرضاتی شوند، معلوم نیست که آژانس در رابطه با آنها چه مسئولیت و نقشی را ایفا خواهد کرد.
نکته سوم این است که ما هشدارهای لازم را داده بودیم که اگر زیرساختهای جمهوری اسلامی ایران و تأسیسات آن از جمله تاسیسات هستهای مورد تعرض قرار بگیرد، ایران نیز پاسخ متناسب و مشابه خواهد داد. حتماً ملاحظه کردید که نیروهای نظامی ما بهصورت قاطعانه حملاتی را علیه یکی از تأسیسات هستهای رژیم صهیونیستی انجام دادند و اگر این حملات ادامه پیدا کند، طبیعتاً حمله به تأسیسات هستهای رژیم صهیونیستی مهمترین گزینه جمهوری اسلامی ایران خواهد بود.
اگر این حملات از برخی کشورها صورت بگیرد، یعنی از قلمرو و سرزمین آنها استفاده شود، طبیعتاً تأسیسات مشابه همان کشورها هم مورد پاسخ متناسب جمهوری اسلامی ایران قرار خواهد گرفت. این اقدام از جنبه نظامی و حق دفاع مشروع جمهوری اسلامی ایران تحت منشور ملل متحد و حقوق بینالملل است.
نکته دیگر درباره پیمان ان پی تی(معاهده عدم اشاعه) باید تاکید کنم که ما همواره در هر شرایطی به این معاهده عدم اشاعه پایبند بودهایم، اما حتماً رصد می کنید که این روزها در جامعه ایران انتقادات زیادی مطرح است که چرا ایران همچنان به تعهدات خود تحت NPT پایبند است. در مجلس شورای اسلامی این مباحث مطرح شده و حتی طرحی برای خروج از NPT هم مطرح شده است. نگرانیهای نمایندگان و مردم ما این است که چرا آژانس بینالمللی انرژی اتمی و نهادهای سیاستگذار آن نتوانستند از فعالیتهای قانونی و مشروع ایران برای بهرهمندی از انرژی هستهای حمایت کنند و چرا محافظت لازم از این تأسیسات انجام نشد؟ اینها مایه نگرانی مشروعی در این روزها در جامعه ایران است و باید مورد توجه سایر کشورها هم قرار بگیرد.
نکته پایانی در ارتباط با نیروگاه اتمی بوشهر است که همکاران روسی در این نیروگاه فعال هستند و این نیروگاه بخشی از برق برخی مناطق را تأمین میکند. حمله به چنین نیروگاهی که راکتور در حال فعالیت دارد و مواد هستهای در آن وجود دارند، یک علامت بسیار خطرناک برای ایمنی مردم، محیط زیست و کارکنان مستقر در آنجا خواهد بود و همچنین برای امنیت مردم کشورهای منطقه. نباید چنین اتفاقی بیفتد و کشورهای منطقه نیز باید حساسیت خود را نشان دهند و سازمان ملل و آژانس بینالمللی باید هشدارهای جدی به متجاوزان بدهند که هر اتفاقی برای این نیروگاه روی دهد؛ جدای از اینکه جمهوری اسلامی ایران پاسخ قاطع و متناسب به آن خواهد داد؛ اما در واقع مهم این است که برای ایمنی و محیط زیست کشورهای منطقه اتفاق خطرناکی خواهد بود.
سیاست رسمی از سوی دولت ایران برای خروج از ان پی تی اعلام نشده است
شما به نکات بسیار مهم اشاره کردید. از لحاظ حقوقی میدانیم که اگر ایران واقعا مساله خروج از NPT را در نظر بگیرد، این به معنای کنار گذاشتن پادمان های آژانس بین المللی انرژی اتمی و تلقی آغاز یک مسیر جدید به سمت دستیابی به سلاح هسته ای در جامعه بین المللی ممکن است تعبیر شود. حالا آیا ایران واقعاً آماده پذیرش چنین اقدامی است؟ یا صرفاً ابزاری برای فشار در مذاکرات محسوب میشود؟
اولاً سیاست رسمی از سوی دولت جمهوری اسلامی ایران برای خروج از ان پی تی اعلام نشده است. نکته من این بود که طرحی در این زمینه در مجلس ما مطرح است و در جامعه ایران هم این نگرانیها و سوالات مشروع وجود دارد.
سیاست جمهوری اسلامی ایران همواره مخالفت با توسعه و تولید سلاح هستهای بوده و هست. این یک سیاست اصولی و کلیدی برای جمهوری اسلامی ایران است که متأسفانه هیچگاه مورد توجه جدی قرار نگرفته است. حتما بارها در رسانه ها شنیده اید که آمریکا بعنوان متجاوز اصلی در کنار رژیم صهیونیستی دلیل اصلی حمله به ایران را عدم دستیابی ایران به سلاح هسته ای اعلام می کند. الان بیش از چهار دهه است که آمریکا و بیشتر رژیم صهیونیستی اعلام می کنند که ایران به زودی به سلاح هسته ای دست پیدا می کند؛ خوب این سلاح هسته ای خیالی کجا است؟ هم اکنون ما در حال دفاع در مقابل دو رژیم تجاوزکار هستیم که هر دو سلاح هسته ای دارند و بطور خاص رژیم صهیونیستی عضو هیچ کدام از معاهدات خلع سلاح و کنترل تسلیحاتی نیست و آمریکا هم تنها کشوری است که از سلاح هسته ای علیه مردم ژاپن استفاده کرده و کماکان هم دیگر کشورها را تهدید به استفاده از سلاح هسته ای می کند. لذا این موضوع یک فریب برای افکار عمومی بین المللی است. هیچ یک از گزارشات آژانس بین المللی انرژی اتمی موید این نیست که فعالیت های ایران به سمت سلاح هسته ای منحرف شده است. ما همواره یک عضو پایبند به معاهده عدم اشاعه بودیم پس این قبیل اتهامات هیچ مبنای مشروعی برای توجیه این تجاوز خلاف حقوق بین الملل و منشور ملل متحد فراهم نمی کند.
اساسا ایران هیچ گاه قصد دستیابی به سلاح هسته ای نداشته و بارها نیز آن را اعلام کرده است. ایران حتی بعد از جنگ دوازده روزه در خرداد گذشته از NPT خارج نشد و به سمت تولید سلاح هسته ای حرکت نکردیم. سلاح هسته ای ضرورتا موجب تامین امنیت برای کشورها نخواهد بود. قدرت و حمایت مردمی برای ما بسیار کلیدی و مهم است که ما همواره از آن برخوردار بودیم. البته داخل پرانتز این نکته را تاکید کنم که خروج از NPT ضرورتا به معنای تولید سلاح هسته ای نیست و می تواند نشانه نارضایتی یک کشور از ناعادلانه بودن رژیم حقوقی حاکم بر این معاهده باشد. طبیعی است وقتی امنیت شما را تامین نکند و تاسیسات شما تحت حمله قرار بگیرد؛ عملا رژیم ناعادلانه ای است و این سوال در اذهان عمومی مطرح می شود که فایده NPT چیست؟
در مجموع جمهوری اسلامی ایران معتقد است که تمامی سلاح های هسته ای باید نابود شوند و جامعه بین المللی باید به سمت خلع سلاح هسته ای پیش رود. این موضع اصولی ایران است.
محدودیت ها در تنگه هرمز بخاطر اقدامات تجاوزکارانه است
وضعیت تنگه هرمز در حال حاضر دارای اهمیت فراوان است. اگر ترامپ بر آزادی تردد در تنگه هرمز اصرار نکند آیا ایران حاضر به تعدیل در برنامه هسته ای خود می باشد یا این دو موضوع با هم بی ارتباط است؟
این دو موضوع ارتباطی به همدیگر ندارند. در ارتباط با دکترین هسته ای ایران هیچ تغییری تاکنون داده نشده است. دکترین هسته ای ما استفاده از انرژی هسته ای برای مقاصد صلح آمیز است و تولید یا دستیابی به سلاح هسته ای در آن ممنوع اعلام شده است و این دکترین همچنان معتبر می باشد.
البته اگر برخی کشورهای بخواهند به اقدامات تجاوزکارانه خود ادامه بدهند؛ که البته با دفاع قاطع ما هم مواجه شدند؛ در آن صورت سیاست ما مشخص است و جمهوری اسلامی ایران بین این موضوع و تنگه هرمز ارتباطی نمی بیند. محدودیت ها در تنگه هرمز بخاطر اقدامات تجاوزکارانه است و طبعا در این شرایط با ممنوعیت هایی مواجه شده است که ارتباطی با دکترین هسته ای ما ندارد.
نمیتوان انتظار داشت قواعد قبل از جنگ بر شرایط جنگی حاکم باشد
آیا جمهوری اسلامی ایران قواعد جدیدی برای تردد از تنگه هرمز تدوین کرده است. تفاوت قوانین فعلی با گذشته چیست؟
ابتدا باید تاکید کنم که تنگه هرمز باز بود و تردد به راحتی انجام میشد. طبیعی است وقتی که ما با اقدام تجاوز مواجه می شویم عبور و مرور با مشکلات اساسی روبه رو می شود و این نتیجه اقدام تجاوزکارانه است. ما هم اکنون در جنگ هستیم و نمی توان انتظار داشت قواعد قبل از جنگ بر شرایط جنگی حاکم باشد. ما با دو کشور متجاوز و برخی کشورهای دیگر مواجه هستیم که از تجاوز حمایت می کنند لذا طبیعتا باید محدودیت ها و ممنوعیت هایی وضع شود.
امکان دارد بعد از پایان این جنگ، مجددا منطقه ما شاهد اقدامات تجاوزکارانه دیگری باشد. متاسفانه جنگ ابراز و سیاست برخی رژیم ها است. اگر هر مخاصمه مسلحانه دیگری روی بدهد، کشتی های تجاری و کشتی های نظامی متجاوزان و حامیان آن ها حق عبور از تنگه هرمز را نخواهند داشت. اما در شرایط عادی و صلح هم این تنگه دو طرف دارد؛ دو کشور ساحلی ایران و عمان. این دو کشور تلاش های زیادی برای ایمنی تردد در سال های متمادی انجام داده اند. لذا بحث های محیط زیستی، ایمنی و امنیت وجود دارد، لذا نظر ما این است که در شرایط صلح، تردد کشتیها تحت نظارت و هماهنگی با کشورهای ساحلی، ایران و عمان، صورت گیرد و مجوزهای لازم و فوری را اخذ نمایند تا عبور ایمن تضمین شود.
ما در حال بررسی های لازم در این زمینه هستیم که در شرایط صلح هم پروتکلی را با عمان بعنوان کشور ساحلی دیگر برای تضمین عبور ایمن کشتیها مورد توافق قرار دهیم تا تمامی عبورها بر اساس توافق و الزامات ایمنی انجام شود. طبیعتا این الزامامات به معنای محدودیت نخواهد بود بلکه برای تسهیل و تضمین عبور ایمن و ارائه خدمات بهتر به کشتی هایی است که از این مسیر عبور می کنند. ما راجع به این موضوع در مراحل پایانی تدوین پیش نویس این پروتکل هستیم و پس از تدوین آن در داخل، قطعا مذاکرات خود را با طرف عمانی هم آغاز خواهیم کرد تا بتوانیم یک پروتکل مشترکی را نهایی کنیم.
تسهیل عبور و تضمین ایمنی در تنگه هرمز هزینههایی برای دو کشور ساحلی خواهد داشت
شما اشاره کردید به طرحی که در حال حاضر در این رابطه در حال بررسی قرار دارد و به نقش کشور عمان هم اشاره داشتید. آیا موضوع اخذ عوارض هم برای عبور و مرور از تنگه هرمز در دستور کار قرار دارد؟
این پروتکل وجوه مختلف خواهد داشت. وضعیت عبور و مرور کشتی های جنگی و کشتی های تجاری باید بصورت خاص هر کدام در آن مورد توجه قرار گیرد. بخشی هم در آن مربوط به مسئولیت های دولت های ساحلی برای تضمین عبور ایمن کشتی ها است که حاوی تکالیف و مسئولیت های دولت های ایران و عمان خواهد بود. بخش دیگر نیز در آن شامل مسئولیت ها و تکالیف کشورهای صاحب پرچم و صاحبان کشتی ها و کالاها است و باید مقررات عبور رعایت شود و طبیعتا اگر خدماتی از سوی کشورهای ساحلی ارائه می شود باید جبران این خدمات نیز توسط آن کشورها و کشتی ها صورت پذیرد. مجموعه این موارد در حال بررسی است و طبیعتا وقتی ما بعنوان دو کشور ساحلی با هم تفاهم کنیم طبعا اعلام خواهد شد.
اگر بخواهم نکته را خدمت شما عرض کنم، اینکه آیا تعرفهای خواهیم گرفت یا خدماتی ارائه خواهد شد، و چقدر خواهد بود، در حال حاضر یک مقدار خام و زودهنگام است، چون اینها در دست بررسی است و باید دقیقاً دید چه هزینههای جدیدی برای دو کشور ساحلی تحمیل خواهد شد. دو نکته بسیار مهم در این پروتکل جدید وجود دارد: تسهیل عبور و تضمین ایمنی، که بالاخره هزینههایی برای دو کشور ساحلی خواهد داشت.
امریکا و اسرائیل به هیچ یک از اهداف راهبردی خود از این تجاوز دست پیدا نکردهاند
موضوعی که از طرف آمریکایی ها خیلی مطرح میشود این است که آمریکا میخواهد به اصطلاح حمله و تصرف جزیره خارک را اجرایی کند. اگر واقعاً آمریکا چنین اقدامی میخواهد انجام دهد، پاسخ جمهوری اسلامی به این حمله احتمالی به جزیره و تصرف آن، چه خواهد بود؟ آیا پایگاه های نظامی در کشورهایی مثل قطر و بحرین یا نفتکشهایی که در خلیج فارس رفتوآمد میکنند، مورد حمله قرار خواهند گرفت؟
آمریکا و رژیم صهیونیستی بعنوان دو رژیم متجاوز تا الان شکست سنگینی را متحمل شده اند و به هیچ یک از اهداف راهبردی خود از این تجاوز دست پیدا نکرده اند و این نکته بسیار کلیدی است. نیروهای مسلح و مردم ما به طور کامل آماده هستند و هرگونه تجاوز را دفع کرده و ضربات سنگینی به متجاوزان وارد کردهایم. نکته دوم این است که اگر قصد حملی زمینی داشته باشند، طبیعتاً پاسخهای بسیار دردناکتری دریافت خواهند کرد. اگر این اقدام تجاوزگرانه از هر کشوری صورت بگیرد و از پایگاه های خود در منطقه استفاده کنند؛ ما از ابتدا اعلام کردهایم که اگر ایران مورد حمله از هر نقطه ای قرار بگیرد، طبیعتاً حق دارد طبق حقوق بین الملل همان نقاط را هدف قرار دهد و از خود دفاع کند و در این زمینه محدودیتی برای خود قائل نیستیم.
در حالی که کشور و مردم ما تحت حملات مسلحانه هستند، نمیتوانیم اجازه دهیم کشورهایی که پایگاه نظامی برای متجاوزان فراهم کردهاند یا قلمرو زمینی، دریایی و هوایی خود را برای این کشورها باز کردهاند و حمایت و تسهیلات برای عملیاتهای نظامی فراهم میکنند، بدون پاسخ بمانند.
حق ما است که اقدام دفاع مشروع را در وجوه مختلف اعمال کنیم. پس نکته اصلی این است که طبیعتاً هر جایی که اینها بخواهند اقدام نظامی زمینی علیه جمهوری اسلامی انجام دهند، پاسخ متقابل دریافت خواهند کرد.
نکته دوم این است که ما هشت سال با رژیم صدام که مورد حمایت آمریکا و برخی کشورهای دیگر بود؛ جنگیدیم و جنگ عمدتاً زمینی بود. نیروهای مسلح، مردم و نیروهای مردمی ما تجربه بسیار خوبی در جنگهای زمینی دارند و مطمئن هستم میزان تلفات متجاوزان در یک اقدام نظامی زمینی بسیار بیشتر از تلفات حملات دریایی و هوایی علیه جمهوری اسلامی تاکنون خواهد بود.
همچنین مطمئن هستم که آنها یک مختصر عقلی دارند که دست به چنین اقدام احمقانه ای نخواهند زد، چون هم منطقه و کشورهای منطقه را به آتش بیشتر گرفتار خواهند کرد و و هم نیروهای خودشان تلفات بسیار بیشتری در این زمینه خواهند داد.