نورنیوز-گروه اقتصادی: کیوان کاشفی عضو هیأترئیسه اتاق بازرگانی ایران درباره تأثیر مدیریت تردد در تنگه هرمز در جریان جنگ اخیر اظهار کرد: ایران همواره تأکید کرده که مدیریت هدفمند تردد در تنگه هرمز را در دستور کار دارد و آبراهها را مسدود نکرده است. این رویکرد تا امروز و در شرایطی که حدود یک ماه از آغاز جنگ میگذرد، تا حد زیادی مؤثر بوده و به قدرت بازدارندگی ایران کمک کرده است.
وی افزود: جنگی که رخ داد، بهویژه در رابطه با تنگه هرمز، دو موضوع مهم را مشخص کرد؛ موضوعاتی که شاید دنیا پیش از این چندان با آنها آشنا نبود و حتی تا حدی خود ایران هم تجربه عملی آن را نداشت، زیرا پیش از این هیچگاه در چنین شرایطی این مسئله آزموده نشده بود.
کاشفی ادامه داد: نخستین موضوع، موقعیت بسیار مهم ژئوپولیتیک تنگه هرمز است. این تنگه سالهای طولانی باز بوده و ایران نیز همواره تردد در آن را مجاز میشمرد. در عمل محدودیت خاصی وجود نداشت و عبور و مرور بهراحتی انجام میشد و دنیا هم به این شرایط عادت کرده بود. اما این جنگ باعث شد برای نخستینبار موضوع بستن تنگه بهطور جدی مطرح شود و پس از آن بود که جهان متوجه شد این تنگه تا چه اندازه میتواند در حوزه انرژی و اقتصاد برای کشورهای مختلف، از کشورهای منطقه گرفته تا حتی آمریکا، اثرگذار باشد.
عضو هیأترئیسه اتاق ایران توضیح داد: امروز اگر نگاه کنیم میبینیم با وجود گذشت حدود یک ماه از جنگ، در داخل ایران قیمت بنزین تقریباً تغییری نکرده و حتی ۱۰۰ یا ۲۰۰ تومان هم بالا و پایین نشده است، اما در آمریکا قیمت بنزین حدود یک دلار و ۲۰ سنت در هر گالن افزایش داشته است.
وی افزود: این موضوع نشان میدهد که وضعیت تنگه هرمز چه تأثیری میتواند بر بازار انرژی آمریکا بگذارد. در واقع بستن این تنگه میتواند چنین اثر مستقیمی بر بازار انرژی جهان داشته باشد؛ موضوعی که پیش از این جنگ کمتر مورد توجه قرار گرفته بود. به همین دلیل میتوان گفت یکی از نقاط ضعف یا پاشنه آشیل سیاستهای ترامپ در این ماجرا همین حساسیت نسبت به موقعیت و اهمیت تنگه هرمز بوده است.
او افزود: نکته دوم که به نظر میرسد آمریکا را تا حدی غافلگیر کرد، توانایی ایران در بستن تنگه و کنترل آن بود؛ یعنی اینکه ایران بتواند به این شکل تنگه را ببندد و مدیریت کند که چه زمانی و برای چه کشتیهایی امکان عبور وجود داشته باشد. اگر این مسئله به درگیری زمینی کشیده شود، به معنای تلفات بیشتر و پیچیدهتر شدن شرایط خواهد بود و مشخص نیست چه پیامدهایی در پی داشته باشد.
افزایش سه برابری قیمت جهانی کود شیمیایی
کاشفی ادامه داد: بنابراین، اینکه ایران توانست چنین مدیریتی بر تنگه داشته باشد، موضوعی بود که بسیاری از کشورها را غافلگیر کرد. علاوه بر این، مسئله فقط انرژی نیست. اگر امروز قیمت جهانی کودهای شیمیایی را بررسی کنید، میبینید تقریباً سه برابر شده است، زیرا بخش قابل توجهی از صادرات این محصولات از طریق همین تنگه انجام میشود و کشورهای حوزه خلیج فارس و ایران از تولیدکنندگان مهم در این حوزه هستند. به همین دلیل این مسئله حتی بر تولیدات کشاورزی و زنجیره محصولات غذایی نیز تأثیر میگذارد، زیرا این زنجیره کاملاً به هم پیوسته است.
عضو هیأترئیسه اتاق ایران تصریح کرد: در عین حال این شرایط یک موضوع مهم دیگر را نیز برای ایران روشن کرد. ایران سالها به تنگه هرمز بیشتر از منظر راهبردی و امنیتی نگاه میکرد و اهمیت آن عمدتاً در چارچوب مسائل سیاسی و نظامی تعریف میشد، اما امروز مشخص شده که این تنگه میتواند یکی از منابع درآمدی مهم و پایدار برای کشور باشد؛ البته به شرط آنکه ملاحظات بینالمللی نیز در نظر گرفته شود.
کاشفی تأکید کرد: به نظر من، اگر ایران در مذاکرات با یک سیاست مشخص و منطقی عمل کند و دیدگاه بینالمللی خود را تقویت کند، این موضوع میتواند به نفع کشور باشد. در غیر این صورت، ضعف در نگاه بینالمللی در مذاکرات ممکن است به ما آسیب بزند. اما اگر با رویکرد منطقی وارد شویم، تنگه هرمز میتواند به یکی از منابع درآمدی بسیار مهم برای ایران تبدیل شود و حتی همپای نفت برای کشور درآمد ایجاد کند.
نقش تعیین کننده تنگه هرمز در سرنوشت جنگ
کاشفی ادامه داد: در واقع ایران میتواند در ساختار کلی انرژی و نفتی که از منطقه و توسط کشورهای مختلف صادر میشود، سهمی برای خود تعریف کند. البته تحقق این موضوع نیازمند سیاستگذاری و مهارت در مذاکرات بینالمللی است تا بتوان با کشورهای مختلف جهان به یک توافق مشخص رسید. به طور کلی این دو موضوع درباره تنگه هرمز از مهمترین مؤلفههایی است که میتواند در سرنوشت جنگی که اکنون در منطقه جریان دارد، نقش تعیینکننده داشته باشد.
آمریکایی ها و کشورهای منطقه به خوبی می دانند حمله به نیروگاهها برای منطقه نگران کننده است
عضو هیأترئیسه اتاق ایران در ادامه درباره تهدیدهای مطرحشده در خصوص هدف قرار دادن نیروگاهها و تأثیر آن بر بازار انرژی جهان اظهار کرد: به نظر میرسد حتی خود ایران، آمریکا و کشورهای منطقه نیز به خوبی میدانند که حمله به نیروگاهها اقدامی بسیار خطرناک و نگرانکننده برای منطقه است. برای ایران نیز قطعاً چنین اقدامی خسارتبار خواهد بود و طبیعتاً باید تا حد امکان از کشیده شدن جنگ به این حوزه جلوگیری شود.
او افزود: با این حال اگر چنین اتفاقی رخ دهد، بیشترین آسیب متوجه کشورهای منطقه خواهد بود. ایران کشوری وسیع است و نیروگاههای متعددی دارد و شبکه برق آن نیز بهگونهای طراحی شده که منطقهای است و به شکل متمرکز کل کشور را تغذیه نمیکند. به همین دلیل ظرفیت پایداری ایران حتی در شرایط دشوار نیز نسبت به بسیاری از کشورهای منطقه بیشتر است.
کاشفی بیان کرد: در مقابل، بسیاری از کشورهای منطقه بهویژه کشورهای کوچکتر حوزه خلیج فارس بسیار آسیبپذیر هستند. بهجز عربستان که وسعت بیشتری دارد، بسیاری از این کشورها اگر حتی یک یا دو نیروگاهشان آسیب ببیند، ممکن است کل کشورشان دچار اختلال شود، زیرا وسعت جغرافیایی محدودی دارند و ساختار انرژی آنها متمرکزتر است. بنابراین، اگر چنین سناریویی رخ دهد، نخستین بازندگان آن کشورهای منطقه خواهند بود و پس از آن آمریکا بهطور غیرمستقیم تحت تأثیر قرار میگیرد. دلیل آن هم این است که افزایش تنش به معنای تشدید درگیریها و در نهایت اختلال جدیتر در صادرات نفت خواهد بود. حتی ممکن است همان تعداد کشتیهایی هم که اکنون قادر به عبور هستند دیگر نتوانند از تنگه عبور کنند.
عضو هیأترئیسه اتاق ایران تأکید کرد: در چنین شرایطی قیمت نفت در بازار جهانی میتواند تا حدود بشکهای ۲۰۰ دلار افزایش یابد و این مسئله فشار سیاسی و اقتصادی شدیدی بر آمریکا وارد میکند.
زمان بهره برداری اقتصادی از تنگه هرمز فرا رسیده است
وی در پایان گفت: به نظر میرسد، اکنون زمان آن رسیده که ایران علاوه بر نگاه امنیتی و راهبردی، از ظرفیت مالکیتی و جغرافیایی خود در تنگه هرمز نگاه اقتصادی نیز داشته باشد. ما تاکنون کمتر چنین نگاهی داشتهایم، در حالی که کشورهایی مانند مصر در کانال سوئز توانستهاند از این ظرفیت درآمد قابل توجهی کسب کنند.
کاشفی خاطر نشان کرد: مصر از طریق توافقهای بینالمللی توانسته این منافع را تثبیت کند و بهرهبرداری اقتصادی از این مسیر داشته باشد. به همین دلیل به نظر میرسد در مذاکرات آینده، یکی از موضوعاتی که میتواند دست ایران را پُرتر کند این است که سهمی از تردد و عبور و مرور در تنگه هرمز برای کشور در نظر گرفته شود.