نورنیوز-گروه بین الملل: تنگه هرمز بار دیگر به یکی از مهمترین ابزارهای ایران در جنگ تبدیل شده است؛ ابزاری که میتواند بدون نیاز به برتری نظامی، فشار عظیمی بر اقتصاد جهانی و دشمنان ایران وارد کند. این گذرگاه باریک دریایی که خلیج فارس را به دریای عمان متصل میکند، یکی از حیاتیترین مسیرهای انرژی در جهان است و حدود یکپنجم نفت جهان از آن عبور میکند.
بسته شدن یا ناامن شدن این مسیر میتواند اثراتی فوری بر قیمت انرژی، تجارت جهانی و ثبات سیاسی بسیاری از کشورها داشته باشد.
در جریان جنگ اخیر میان ایران از یک سو و ایالات متحده و اسرائیل از سوی دیگر، تهران نشان داده است که کنترل یا تهدید به کنترل تنگه هرمز میتواند به اندازه حملات نظامی مستقیم مؤثر باشد. ایران با استفاده از مینهای دریایی، موشکهای ساحل به دریا، پهپادها و حملات محدود به کشتیها، توانسته است عبور و مرور در این مسیر را مختل کند.
کارشناسان نظامی میگویند که بستن کامل تنگه هرمز برای ایران لزوماً به معنای نابودی ناوگان دشمن نیست، بلکه ایجاد ناامنی و افزایش خطر برای کشتیها کافی است تا شرکتهای بیمه، شرکتهای کشتیرانی و دولتها از عبور در این مسیر خودداری کنند. همین مسئله میتواند عملاً تنگه را بدون درگیری مستقیم ببندد.
ایالات متحده و متحدانش از نظر نظامی برتری قابل توجهی نسبت به ایران دارند، اما باز نگه داشتن تنگه هرمز در شرایط جنگی کار سادهای نیست. پاکسازی مینها، محافظت از کشتیها و مقابله با موشکها و پهپادها نیازمند حضور دائمی و گسترده نیروهای دریایی است و حتی در این صورت نیز خطر حملات غافلگیرانه باقی میماند.
به همین دلیل برخی تحلیلگران معتقدند که تنگه هرمز برای ایران نوعی «سلاح نامتقارن» است؛ سلاحی که به کشوری با توان نظامی کمتر اجازه میدهد هزینههای بسیار بزرگی به دشمن قویتر تحمیل کند.
اختلال در تنگه هرمز فقط بر ایالات متحده اثر نمیگذارد، بلکه اقتصاد جهانی را هدف قرار میدهد. کشورهای اروپایی، چین، هند، ژاپن و بسیاری از اقتصادهای بزرگ جهان به نفت و گاز خلیج فارس وابستهاند. هرگونه توقف در این مسیر میتواند باعث افزایش شدید قیمت انرژی، تورم و بحران اقتصادی در سطح جهانی شود.
همین وابستگی جهانی باعث میشود که ایران بتواند با تهدید به بستن تنگه، فشار سیاسی بر دولتهای مختلف وارد کند تا برای پایان دادن به جنگ یا کاهش تنشها تلاش کنند. به گفته برخی کارشناسان، این اهرم فشار حتی میتواند مؤثرتر از حملات نظامی مستقیم باشد، زیرا هزینههای آن میان همه کشورها توزیع میشود.
با این حال، استفاده از تنگه هرمز به عنوان سلاح خطرات بزرگی نیز برای ایران دارد. هرگونه تلاش برای بستن کامل این مسیر میتواند واکنش شدید نظامی ایالات متحده و متحدانش را به دنبال داشته باشد. همچنین کشورهای منطقه که اقتصادشان به صادرات نفت وابسته است، ممکن است در صورت ادامه اختلال، به طور مستقیم وارد درگیری شوند.
در نهایت، جنگ در خلیج فارس نشان داده است که درگیریهای مدرن فقط در میدان نبرد تعیین نمیشوند، بلکه کنترل مسیرهای اقتصادی و تجاری نیز میتواند سرنوشت جنگ را تغییر دهد. تنگه هرمز نمونهای از این واقعیت است؛ جایی که جغرافیا میتواند به اندازه موشک و بمب تعیینکننده باشد.