نورنیوز-گروه اقتصادی: رحمان سعادت در گفتوگویی با اشاره به جایگاه راهبردی تنگه هرمز در تأمین انرژی جهان گفت: امنیت انرژی امروز حتی از امنیت جغرافیایی مهمتر شده و با توجه به سهم قابل توجه این آبراه در انتقال نفت، گاز و تجارت جهانی، تثبیت حاکمیت ایران بر تنگه هرمز میتواند معادلات اقتصادی و سیاسی جهان را دستخوش تغییر کند.
وی درباره اقدام ایران در مدیریت تردد کشتی ها و نفتکش ها در تنگه هرمز و اثر آن اقتصاد جهان بویژه بازار انرژی اظهار داشت: واقعیت این است که اقتصاد جهانی، بهویژه اقتصاد قدرتهای بزرگ، وابستگی جدی به انرژی دارد و امروز امنیت انرژی حتی از امنیت جغرافیایی نیز اهمیت بیشتری پیدا کرده است. اگر کشوری به انرژی دسترسی نداشته باشد، طبیعتاً با بحرانهای جدی مواجه خواهد شد.
وی افزود: یکی از قطبها و قلبهای تپنده انرژی جهان تنگه هرمز است؛ در کنار آن خلیج مکزیک و خلیج فارس نیز از مناطق مهم انرژی جهان محسوب میشوند. با توجه به شرایط ژئوپلیتیکی و ژئواکونومیکی، این منطقه از گذشته اهمیت اقتصادی زیادی برای جهان داشته و امروز نیز اهمیت آن چندین برابر شده است؛ چراکه شاهد ظهور قدرتهای اقتصادی جدیدی مانند چین، هند و برخی کشورهای دیگر هستیم و هرچه صنعتی شدن جهان بیشتر میشود، اهمیت انرژی نیز افزایش مییابد.
کشورهای حاشیه جنوبی خلیج فارس حسن همجواری را رعایت نکردند
این کارشناس اقتصادی ادامه داد: تنگه هرمز به دلیل موقعیت و ویژگیهای خاص خود همواره محلی برای مناقشات سیاسی و اقتصادی بوده است. امروز شرایطی ایجاد شده که ایران در حال نشان دادن حاکمیت و حکمرانی خود در حوزه خلیج فارس و تنگه هرمز است. در گذشته ایران با توجه به شرایط منطقهای نوعی مماشات در پیش گرفته بود، اما با توجه به اینکه برخی کشورهای همسایه جنوبی حسن همجواری را رعایت نکردند، ایران به دنبال آن است که سهم اقتصادی خود را از این منطقه به دست آورد.
این استاد دانشگاه تصریح کرد: در شرایط کنونی این مسئله میتواند به اوج خود برسد و بر قیمت انرژی در جهان تأثیر بگذارد. چنین تحولی میتواند اقتصاد جهانی را تحت تأثیر قرار دهد و نشان دهد که ایران علاوه بر قدرت نظامی، یک قدرت بزرگ انرژی در منطقه و حتی جهان محسوب میشود.
گاز خلیج فارس نقش تعیین کننده در سبد انرژی جهان دارد
سعادت در ادامه با اشاره به نقش تنگه هرمز در حوزه گاز و الانجی گفت: تاکنون بیشتر بر نقش این تنگه در صادرات نفت خام تأکید میشد، اما تحولات اخیر نشان داده که خلیج فارس و این آبراه در حوزه گاز و الانجی نیز جایگاه ویژهای دارد. اکنون جهان با بحران انرژی در حوزه گاز نیز مواجه است و همین موضوع اهمیت این منطقه را دوچندان کرده است.
وی توضیح داد: در گذشته نفت به عنوان کالای استراتژیک اصلی مطرح بود و همچنان نیز چنین جایگاهی دارد، اما امروز گاز نیز به این معادله اضافه شده است. ذخایر عظیم گازی خلیج فارس نسبت به بسیاری از مناطق دیگر جهان بیشتر است و همین موضوع یک توانمندی دوگانه در حوزه نفت و گاز برای منطقه ایجاد کرده است.
جهان باید حاکمیت سیاسی و انرژی ایران را تنگه هرمز به رسمیت بشناسد
این کارشناس اقتصادی با اشاره به موقعیت جغرافیایی ایران گفت: ایران به دلیل طول قابل توجه سواحل جنوبی خود در خلیج فارس و دریای عمان، اشراف بیشتری بر این منطقه دارد و از این منظر میتوان گفت که رگ اقتصادی جهان تا حد زیادی در اختیار ایران قرار دارد. طبیعتاً جهان باید این واقعیت را بپذیرد و حاکمیت سیاسی و انرژی ایران در این منطقه را به رسمیت بشناسد.
این استاد دانشگاه افزود: ایران در سالهای گذشته تلاش کرده است بر اساس اصل حسن همجواری با کشورهای منطقه همکاری اقتصادی داشته باشد، اما در دو تا سه دهه اخیر، بهویژه در حوزه ذخایر گازی منطقه، کشورهای عربی بهرهبرداری بیشتری از منابع داشتهاند که این وضعیت چندان عادلانه نبوده است.
معادلات جدیدی در خاورمیانه در حال شکل گیری است
سعادت تأکید کرد: آنچه میتواند اهمیت این موضوع را بیشتر کند، شکلگیری معادلات جدید در منطقه خاورمیانه است. ایران تلاش میکند این پیام را به جهان منتقل کند که اگر چنین معادلاتی شکل بگیرد، در آینده نزدیک شاهد تغییرات جدی در معادلات اقتصادی و سیاسی جهان خواهیم بود.
وی در ادامه درباره تداوم راهبرد ایران در مدیریت تنگه هرمز گفت: از نظر استراتژیک و نظامی، این منطقه یک نقطه سوقالجیشی محسوب میشود و میتواند به عنوان برگ برنده در تحولات اخیر مطرح باشد. به نظر من شاید یکی از مهمترین برگهای برنده در جنگ اخیر همین موقعیت جغرافیایی باشد.
این کارشناس اقتصادی افزود: از نظر نظامی ممکن است در برخی حوزهها توان نظامی ایران با کشورهای منطقه و حتی آمریکا برابری کند و در برخی حوزهها نیز آمریکا برتری داشته باشد، اما واقعیت این است که موقعیت ژئوپلیتیکی تنگه هرمز میتواند در هفتههای آینده نقش تعیینکنندهای ایفا کند.
این استاد دانشگاه ادامه داد: هرچه سیاستهای ایران در این حوزه دقیقتر، حسابشدهتر و هوشمندانهتر باشد، میتواند سرنوشت جنگ را تغییر دهد. حتی ممکن است این تحولات شرایط منطقه و جهان را دگرگون کند و حضور آمریکا در منطقه نیز با تغییرات اساسی مواجه شود.
سعادت تصریح کرد: اگر جهان به این نتیجه برسد که ایران حاکمیت کامل بر این منطقه دارد، طبیعتاً هم کشورهای منطقه و هم آمریکا ناچار خواهند بود این واقعیت را بپذیرند. البته تحقق این مسئله نیازمند عملکرد دقیق ایران در حوزه تنگه هرمز است.
وی تأکید کرد: علاوه بر حضور نظامی، ایران باید در حوزه دیپلماسی خارجی نیز بسیار هوشمندانه عمل کند. در کنار میدان، عرصه دیپلماسی نیز اهمیت زیادی دارد و باید با دقت مدیریت شود.
این کارشناس اقتصادی گفت: بر اساس برخی اخبار، به نظر میرسد آمریکا در حال رایزنی و لابی با کشورهایی مانند چین و برخی دیگر از قدرتهاست تا نوعی ائتلاف انرژی علیه ایران شکل دهد. این موضوع میتواند بسیار خطرناک باشد و دستگاه دیپلماسی ایران باید با تمام توان وارد عمل شود.
وی افزود: متأسفانه در روزهای گذشته در شورای امنیت سازمان ملل، ایران از نظر دیپلماسی عملکرد چندان مطلوبی نداشت، اما اکنون در حوزه انرژی و بهویژه در موضوع تنگه هرمز، با توجه به روابط راهبردی ایران با کشورهایی مانند چین و روسیه، باید فعالیت دیپلماتیک بسیار گستردهتری صورت گیرد.
تنگه هرمز یک تنگه طلایی برای ایران محسوب می شود
این استاد دانشگاه خاطرنشان کرد: آمریکا تلاش میکند میان ایران و شرکای راهبردیاش شکاف ایجاد کند. چین و روسیه در این معادله شرایط ویژهای دارند و اگر آمریکا بتواند روابط خود با این کشورها را تقویت کند، کار برای ایران دشوارتر خواهد شد.
وی در ادامه درباره استفاده اقتصادی از تنگه هرمز گفت: به نظر میرسد اکنون زمان آن رسیده که ایران علاوه بر استفادههای امنیتی و راهبردی، از ظرفیت اقتصادی این تنگه نیز بهرهبرداری کند. تنگه هرمز در واقع یک تنگه طلایی برای ایران محسوب میشود.
این کارشناس اقتصادی توضیح داد: بخش قابل توجهی از ورود و خروج انرژی و کالاهای صادراتی منطقه از این مسیر انجام میشود. کشورهای عربی اگرچه از نظر جمعیتی کوچک هستند، اما از نظر تقاضای اقتصادی اهمیت زیادی دارند و جزو بزرگترین واردکنندگان کالا در منطقه محسوب میشوند.
وی افزود: از آنجا که بسیاری از این کشورها تولیدکننده کالاهای صنعتی نیستند، بخش عمده کالاهای مورد نیاز آنها از طریق دریا و از مسیر تنگه هرمز وارد میشود. اگر ایران بتواند حاکمیت خود را بر این مسیر تثبیت کند، میتواند از ورود و خروج کالاها عوارض دریافت کند.
لزوم دریافت عوارض تردد از کشتی های عبوری از تنگه هرمز
این استاد دانشگاه گفت: حدود ۲۰ درصد از تجارت جهانی از این تنگه عبور میکند و عوارضی که از تردد کشتیها دریافت میشود حتی میتواند درآمدی همسطح درآمدهای نفتی برای ایران ایجاد کند و اقتصاد کشور را دگرگون سازد.
وی تأکید کرد: اگر چنین اتفاقی رخ دهد، میتوان آن را یکی از مهمترین تحولات اقتصاد سیاسی در قرن حاضر دانست. حتی ممکن است این روند به سایر گذرگاههای مهم جهانی مانند کانال سوئز نیز تسری پیدا کند.
سعادت خاطر نشان کرد: در دوران دکتر مصدق نیز پس از ملی شدن صنعت نفت ایران، کانال سوئز نیز ملی شد. به همین دلیل چنین تحولی میتواند آغازگر یک تغییر بزرگ در اقتصاد سیاسی جهان باشد؛ تغییری که در آن کشورهایی که منابع طبیعی یا موقعیتهای جغرافیایی راهبردی دارند بتوانند از این مزیتها برای ایجاد منابع درآمدی جدید استفاده کنند.
سعادت در پایان خاطرنشان کرد: نزدیکترین موقعیت جغرافیایی مشابه تنگه هرمز، بابالمندب است که یمن در آن اشراف بیشتری دارد. از نظر ژئوپلیتیک و سیاسی نیز یمن در برخی حوزهها به ایران نزدیک است و اگر همکاریهای منطقهای در این حوزه شکل بگیرد، امکان تأثیرگذاری بر بخش قابل توجهی از صادرات و واردات منطقه وجود خواهد داشت؛ مسئلهای که میتواند تأثیرات گستردهای بر اقتصاد جهانی داشته باشد.