آینده بازار انرژی در گرو مدت و شدت درگیری در غرب آسیا

نورنیوز-گروه اقتصادی: افشین جوان، تحلیلگر بازار انرژی با اشاره به تحولات اخیر بازار جهانی انرژی و جهش های پیاپی قیمت نفت که به دنبال تجاوز ائتلاف آمریکایی صهیونیستی علیه جمهوری اسلامی ایران بوجود آمده است، اظهار داشت: بازار جهانی انرژی از اواخر فوریه ۲۰۲۶ وارد یکی از پرتنش‌ترین دوره‌های چند دهه اخیر شده است.

وی با تاکید بر اینکه جنگ آمریکایی صهیونیستی علیه ملت ایران موجب اختلال گسترده در زیرساخت‌های انرژی و مسیرهای حمل‌ونقل نفت در خلیج فارس شده است، افزود: در نتیجه این تنش‌ها، عبور نفتکش‌ها از تنگه هرمز تقریباً متوقف شده و صادرات نفت و فرآورده‌های نفتی منطقه به شدت کاهش یافته است. بر اساس ارزیابی‌های بازار، پیش از جنگ روزانه حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت و فرآورده‌های نفتی از این گذرگاه عبور می‌کرد که معادل حدود یک‌چهارم تجارت دریایی نفت جهان است.

این اقتصاددان حوزه انرژی ادامه داد: با توقف حمل‌ونقل نفتکش‌ها، تولیدکنندگان خلیج فارس ناچار به کاهش یا توقف تولید شده‌اند و برآورد می‌شود حداقل ۱۰ میلیون بشکه در روز از تولید منطقه کاهش یافته باشد؛ موضوعی که بازار جهانی انرژی را وارد مرحله‌ای از ریسک سیستماتیک عرضه کرده است.

جهش قیمت و نوسان بی‌سابقه

جوان با اشاره به واکنش سریع بازارهای مالی انرژی گفت: قیمت نفت برنت در روزهای ابتدایی بحران تا نزدیکی ۱۲۰ دلار در هر بشکه افزایش یافت و سپس با انتشار سیگنال‌های سیاسی و اقتصادی تا حدود ۹۲ دلار کاهش پیدا کرد.

وی تأکید کرد: مهم‌ترین ویژگی بازار در این دوره نوسان شدید قیمت‌ها بوده است. به عنوان مثال در ۹ مارس ۲۰۲۶ معاملات برنت در یک روز بیش از ۳۵ دلار دامنه نوسان داشت که یکی از بزرگ‌ترین نوسانات ثبت‌شده در تاریخ معاملات نفت محسوب می‌شود.

به گفته این تحلیلگر بازار انرژی، این نوسانات ناشی از سه عامل اصلی بوده است که شامل عدم قطعیت درباره مدت جنگ، ابهام درباره باز بودن یا بسته بودن تنگه هرمز و واکنش متقابل بازار به تصمیمات سیاسی و نظامی می‌شود.

جوان در ادامه توضیح داد: بازار نفت در شرایطی قرار گرفته که اقتصاددانان آن را «بازار رفلکسیو» (Reflexive Market) می‌نامند؛ به این معنا که سیاست و بازار به طور همزمان بر یکدیگر اثر می‌گذارند و حتی روایت‌ها و سیگنال‌های منتشر شده از سوی بازیگران بازار، بدون تغییر فیزیکی در عرضه نفت، می‌توانند بر قیمت‌ها اثرگذار باشند.

جهش های متوالی قیمت ها با وجود آزادسازی ذخایر نفتی

این اقتصاددان انرژی با بیان اینکه این جنگ سبب اختلال در عرضه شده است، گفت: کشورهای عضو آژانس بین‌المللی انرژی (IEA) که مصرف کنندگان انرژی به شمار می روند، تصمیم به بزرگ‌ترین آزادسازی ذخایر استراتژیک نفت در تاریخ گرفتند تا ۴۰۰ میلیون بشکه نفت از ذخایر اضطراری خود وارد بازار کنند تا شوک عرضه کاهش یابد.

جوان افزود: در چارچوب این برنامه، ایالات متحده ۱۷۲ میلیون بشکه از ذخایر استراتژیک نفت خود (SPR) را آزاد خواهد کرد و این نفت طی حدود ۱۲۰ روز وارد بازار می‌شود که این اقدام تلاشی برای جلوگیری از جهش شدید قیمت انرژی و رکود اقتصادی جهانی است.

این تحلیلگر بازار نفت و انرژی یکی از مهم‌ترین نشانه‌های وضعیت کنونی بازار نفت را شیب شدید منحنی آتی نفت (Backwardation) دانست و توضیح داد: در این شرایط قیمت قراردادهای نزدیک، به دلیل افزایش قیمت‌های تک‌محموله بسیار بالاتر از قراردادهای بلندمدت قرار گرفته است که نشان می‌دهد بازار انتظار اختلال کوتاه‌مدت در عرضه دارد.

وی اظهار کرد: اگر تنش‌ها کاهش یابد، این پریمیوم ژئوپلیتیکی می‌تواند به سرعت از بین برود و قیمت‌ها حتی به محدوده ۶۵ تا ۶۸ دلار بازگردند، اما تا زمانی که ریسک ژئوپلیتیکی ادامه داشته باشد، این پریمیوم در قیمت‌ها باقی خواهد ماند.

پیامدهای اقتصادی افزایش قیمت نفت

این تحلیلگر بازار انرژی با اشاره به پیامدهای این جنگ بر اقتصاد جهانی اظهار داشت: اختلال در تنگه هرمز بیشترین اثر را بر اقتصادهای آسیایی گذاشته است، زیرا تقریباً ۹۰ درصد نفت عبوری از این مسیر به آسیا صادر می‌شود و این منطقه در عمل جایگزین سریعی برای آن ندارد.

به گفته جوان، برخی آمارهای کلیدی در این زمینه شامل عبور ۲۷ درصد تجارت دریایی نفت جهان از هرمز، وابستگی ۲۰ درصد مصرف جهانی نفت به این مسیر، انتقال ۸۳ درصد LNG عبوری از هرمز به آسیا و به ویژه دریافت حدود ۳۷.۷ درصد نفت عبوری از هرمز توسط چین، می‌شود، از همین رو طولانی شدن بحران، بیشترین آسیب را به اقتصاد کشورهای آسیایی وارد می‌کند.

وی با اشاره به بازار گاز گفت: برخی تأسیسات LNG در منطقه خلیج فارس از جمله در قطر به طور موقت تعطیل شده‌اند و توقف این تأسیسات می‌تواند تا ۲۰ درصد عرضه جهانی LNG را برای چند هفته کاهش دهد. با این حال، بازار LNG در چین تاکنون با کمبود فیزیکی مواجه نشده زیرا این کشور از ذخایر مناسب گاز و LNG برخوردار است و واردات گاز از روسیه و افزایش تولید داخلی نیز به حفظ تعادل بازار کمک کرده است.

این اقتصاددان انرژی درباره پیامدهای کلان اقتصادی توضیح داد: افزایش قیمت نفت اثر مستقیمی بر اقتصاد جهانی دارد و به طور متوسط هر ۱۰ دلار افزایش قیمت نفت می‌تواند حدود ۲۰ تا ۲۵ سنت به قیمت بنزین در آمریکا اضافه کند. این موضوع می‌تواند به افزایش تورم، فشار بیشتر بر مصرف‌کنندگان و کاهش رشد اقتصادی منجر شود و سیاست‌های پولی بانک‌های مرکزی را نیز پیچیده‌تر کند.

سه سناریو برای آینده بازار انرژی

وی سه سناریوی اصلی برای آینده بازار انرژی ترسیم کرد که در سناریوی نخست با کاهش تنش‌ها و بازگشایی تدریجی تنگه هرمز، قیمت نفت می‌تواند به محدوده حدود ۷۰ دلار بازگردد. در سناریوی دوم، در صورت تداوم تنش‌های محدود، قیمت نفت در محدوده ۹۰ تا ۱۱۰ دلار باقی خواهد بماند و کشورهای مصرف‌کننده استفاده بیشتری از ذخایر استراتژیک خود خواهند داشت. اما در سناریوی سوم و در صورت تشدید جنگ، احتمال اختلال طولانی در صادرات خلیج فارس وجود دارد که می‌تواند قیمت نفت را به بیش از ۱۳۰ دلار در هر بشکه برساند.

این تحلیلگر بازار انرژی در جمع‌بندی گفت: بازار جهانی نفت و گاز در مارس ۲۰۲۶ وارد مرحله‌ای از بی‌ثباتی ژئوپلیتیکی شدید شده است. آینده بازار انرژی در بلندمدت به ۲ عامل اصلی بستگی دارد؛ مدت و شدت درگیری نظامی در منطقه و بازگشت امنیت به مسیرهای حمل‌ونقل انرژی و تا زمانی که این ۲ عامل حل نشوند، بازار انرژی همچنان با ریسک ژئوپلیتیکی بالا و نوسانات شدید قیمت مواجه خواهد بود.