نورنیوز-گروه اقتصادی:صعود بیسابقه بهای سوخت هواپیما در بازارهای بینالمللی، یکبار دیگر حساسیت زنجیره تأمین انرژی و تکیه صنعت هوایی بر نقاط حساس ژئوپلیتیک مانند تنگه هرمز را آشکار ساخت.
جهش تقریبی 140 درصدی قیمت این حامل انرژی در برخی بازارها، علاوه بر اینکه هزینههای خطوط هوایی را به شکل محسوس بالا برده، میتواند مقدمهای برای موج جدید گرانی بلیت هواپیما و فشار بر بخش حملونقل هوایی در سطح جهان باشد.
داده های بازار حاکی از آن است که به دنبال بینظمی در تأمین انرژی، قیمت سوخت جت در برخی مراکز تجاری آسیا، بهویژه سنگاپور، تا حدود 140 درصد جهش یافته و به مرز 230 دلار برای هر بشکه رسیده است؛ رقمی که ساختار مالی شرکتهای هواپیمایی را بهطور جدی تهدید میکند.
تحلیلها بیانگر آن است که بخش عمدهای از این وضعیت بحرانی، ناشی از آسیبپذیری شبکه تأمین سوخت هواپیماست. بازار این فرآورده به چند شاهراه جغرافیایی وابسته است که هرگونه ناآرامی در آنها میتواند نوسانهای شدیدی را رقم بزند.
در این میان، تنگه هرمز به عنوان یکی از حیاتیترین مسیرهای انتقال انرژی در کره زمین شناخته میشود؛ مسیری که حدود یک پنجم صادرات جهانی سوخت جت از آن عبور میکند. این تمرکز مکانی باعث شده است که بازار سوخت هوانوردی در مقایسه با سایر مشتقات نفتی، حساسیت بیشتری نشان دهد.
از سوی دیگر، گونه نفت خام به کار رفته در پالایشگاهها نیز در تولید سوخت جت نقشی کلیدی ایفا میکند. نفتهای ترش و متوسط خاورمیانه بهطور ذاتی بازدهی بالاتری در تولید فرآوردههای میانتقطیر نظیر سوخت جت دارند. در سوی مقابل، نفتهای سبک آفریقا و آمریکای جنوبی بیشتر برای ساخت بنزین و نفتا کاربرد دارند. از این رو، در صورت بروز مشکل در عرضه نفت خاورمیانه، پالایشگاهها قادر نیستند به سرعت کسری تولید سوخت جت را با منابع جایگزین پوشش دهند.این محدودیتهای فنی باعث گردیده فاصله قیمتی سوخت جت با نفت خام به سطوحی بینظیر برسد.
در حالی که در وضعیت معمول این اختلاف در حدود 10 تا 25 دلار برای هر بشکه است، در هفتههای اخیر به حدود 88 تا 91 دلار بالاتر از قیمت نفت برنت صعود کرده است؛ شرایطی که غالباً تنها در دوران بحرانهای بزرگ عرضه مشاهده میشود.
گرانی سوخت جت، تأثیری مستقیم بر مخارج خطوط هوایی دارد. این سوخت تقریباً 20 تا 25 درصد از هزینههای عملیاتی شرکتهای هواپیمایی را تشکیل میدهد. برآوردها حاکی از آن است که یک ایرلاین با مصرف روزانه حدود پنج هزار بشکه سوخت، در وضعیت فعلی ممکن است روزانه صدها هزار دلار هزینه اضافی متحمل شود؛ مبلغی که در مقیاس سالانه میتواند به صدها میلیون دلار بالغ شود.
در چنین فضایی، بخشی از این افزایش هزینه به دوش مسافران منتقل خواهد شد. پیشبینیها نشان میدهد قیمت بلیت پروازهای کوتاهبرد احتمالاً بین 5 تا 15 درصد گرانتر میشود، حال آنکه در مسیرهای طولانی و بینالمللی این افزایش میتواند به 25 تا 40 درصد برسد.
با این وجود، کارشناسان بر این باورند که بازار سوخت جت به دلیل استانداردهای فنی سختگیرانه، انعطافپذیری کمتری نسبت به سایر سوختها دارد و خطوط هوایی نمیتوانند به سرعت از سوختهای جایگزین بهره ببرند. به همین دلیل، هرگونه بینظمی در زنجیره تأمین میتواند نوسانهای شدیدتری نسبت به بازار نفت خام ایجاد نماید.