نورنیوز-گروه بین الملل:تحولات دو سال اخیر در غرب آسیا، بهویژه جنگی که به صورت مشترک از سوی ایالات متحده آمریکا و اسرائیل علیه ایران آغاز شد، نشان داد واشنگتن با وجود هشدارها و فرصتهای دیپلماتیک موجود بدلیل خواست و اراده اسراییل حاضر است مسیرهای پر ریسک تقابل نظامی را انتخاب کند. شواهد حاکی از آن است که اولویت راهبردی در این تصمیم، تأمین منافع و امنیت اسرائیل بوده است. در نتیجه، کشورهای عربی میزبان پایگاههای نظامی آمریکا با وجود روابط سازنده با ایران و بدون تمایل به ورود به جنگ ناخواسته در معرض تبعات و هزینههای این درگیری قرار گرفتند.
اظهارات یک مقام سعودی در گفتوگو با الجزیره تأکید میکند که تمرکز دفاعی آمریکا بر امنیت اسرائیل است و دفاع از کشورهای عربی میزبان پایگاهها کمتر مورد توجه قرار دارد. این گزاره با شواهد عملیاتی نیز تقویت میشود؛ حمله اسرائیل به دوحه در سپتامبر ۲۰۲۵، که ساختمانهای محل اقامت رهبران ارشد حماس را هدف قرار داد، نمونهای از محدودیتهای واقعی امنیتی کشورهای میزبان بود. اگرچه این حادثه تاریخی صرفاً یک مثال است، تمرکز اصلی بحث بر تصمیم آمریکا برای آغاز جنگ و اولویتبندی امنیتی اسرائیل است.وجود پایگاههای آمریکا در کشورهای عربی، علیرغم نقش آنها در ثبات منطقه و میزبانی نیروهای خارجی، ظرفیت گستردهای برای اقدام نظامی علیه ایران در اختیار واشنگتن قرار داده است.
این وضعیت، ایران را به رغم میل باطنی و روابط خوب با کشورهای میزبان، مجبور میکند در پاسخ به تهدیدها، این پایگاهها را هدف قرار دهد تا بازدارندگی عملی خود را حفظ کند. این تجربه، الگوی وابستگی نامتقارن امنیتی را در منطقه تأیید میکند؛ کشورهای عربی بخش عمدهای از زیرساختهای دفاعی خود را از آمریکا دریافت کردهاند و میزبان پایگاههای راهبردی هستند، اما در مواقع بحرانی، اولویت عملیاتی آمریکا، مصالح و امنیت اسرائیل است.درس مهم برای کشورهای عربی این است که تکیه صرف بر حضور نیروهای آمریکایی یا سامانههای دفاعی پیشرفته، تضمینکننده امنیت ملی نیست.
تجربه اخیر نشان میدهد که امنیت واقعی باید مبتنی بر سازوکارهای منطقهای، ظرفیتهای ملی و همکاریهای جمعی باشد. کشورهای عربی باید سناریوهای تنوعبخشی امنیتی را دنبال کنند، شامل ایجاد سامانههای دفاعی مستقل، تبادل اطلاعات راهبردی با همسایگان و طراحی سیاستهای بازدارندگی مشترک.بازتعریف امنیت منطقهای بر اساس منافع مشترک، به کشورهای عربی این امکان را میدهد که کمتر به تصمیمات یکجانبه بازیگران فرامنطقهای وابسته باشند و در برابر بحرانها واکنش سریع و هماهنگ داشته باشند. تجربه اخیر نشان داد که وابستگی یکطرفه، کشورها را در موقعیت آسیبپذیری قرار میدهد و حتی روابط خوب و دیپلماسی فعال هم نمیتواند مانع استفاده عملیاتی آمریکا از پایگاهها علیه ایران شود.
مجموعه تحولات اخیر بیش از هر زمان دیگر نشان میدهد که کشورهای عربی باید از تجربه جنگ اخیر و نمونههای تاریخی مشابه درس بگیرند و با رویکردی مبتنی بر واقعیتهای جدید، سازوکارهای تامین امنیت پایدار در منطقه را بازبینی و بازتعریف کنند. امنیت پایدار نباید صرفاً بر پایه حضور قدرتهای خارجی باشد، بلکه ترکیبی از توان دفاعی ملی، همکاری منطقهای، دیپلماسی مستقل و بازدارندگی جمعی باید محور آن باشد. تنها در این صورت است که کشورهای عربی میتوانند منافع خود را در مقابل اولویتبندیهای خارجی تضمین کنند و از تبدیل شدن به قربانی درگیریهای فرامنطقهای جلوگیری کنند.