نورنیوز-گروه سیاسی: برگزاری دور جدید مذاکرات هستهای ایران و آمریکا از بعدازظهر امروز پنجشنبه در ژنو، بازتاب گستردهای در رسانههای بینالمللی داشته و بهعنوان یکی از مهمترین رویدادهای دیپلماتیک روز جهان دنبال میشود. این گفتوگوها در شرایطی آغاز شده که سطح انتظارات، حساسیتها و بدبینیهای متقابل بهمراتب فراتر از دورههای پیشین است و هر سیگنال سیاسی، پیش و پس از شروع مذاکرات، بهدقت رصد و تفسیر میشود.
از منظر تهران، این دور از گفتوگوها با ایالات متحده آمریکا نه یک نقطه آغاز تازه، بلکه ادامه مسیری است که بارها آزموده شده و اکنون به مرحله «شفافسازی نهایی» رسیده است. ایران با در نظر داشتن تجربههای پیشین، بهویژه مقاطعی که فرآیند دیپلماتیک همزمان با اقدامات تنشزا و چراغ سبز واشنگتن به رفتارهای تجاوزکارانه رژیم اسرائیل همراه شد، با احتیاط و محاسبه وارد این مرحله شده است. همین پیشزمینه تاریخی، رویکرد ایران را از خوشبینی سادهانگارانه به واقعگرایی محتاطانه سوق داده است.
با وجود این سابقه، ایران بنا به اصرار و دغدغه کشورهای منطقه درباره حفظ صلح و ثبات، مسیر دیپلماسی را مسدود نکرده است. انتخاب عمان بهعنوان میانجی نیز در همین چارچوب قابل فهم است؛ انتخابی که نشان میدهد تهران تلاش دارد مسئولیتپذیری منطقهای خود را حفظ کرده و همزمان، مسیر گفتوگو را بهعنوان گزینهای عقلانی روی میز نگه دارد، حتی اگر نسبت به نیت و اراده طرف مقابل تردیدهای جدی وجود داشته باشد.
در آستانه ورود هیئت مذاکرهکننده آمریکا به ژنو، اظهارات شب گذشته جی.دی. ونس و مارکو روبیو عملاً بهمنزله یک «آتش تهیه سیاسی» تلقی شد. تأکید این مقامات بر ضرورت افزایش سطح مطالبات، سختگیرانهتر شدن چارچوب توافق و تعمیم مذاکرات به موضوعات غیرهستهای، از جمله برنامه موشکی ایران، پیام روشنی داشت: واشنگتن با دستور کاری فراتر از پرونده هستهای وارد گفتوگوها شده است. طرح این مواضع پیش از آغاز رسمی مذاکرات، عملاً سطح انتظارات را تغییر داد و نشان داد آمریکا تمایل دارد از میز مذاکره برای بازتعریف دامنه مطالبات خود استفاده کند.
در چنین فضایی، توییت علی شمخانی منتشر شد؛ موضعگیریای که دقیقاً در ادامه منطق «اتمام حجت دیپلماتیک» ایران قابل ارزیابی است. شمخانی تصریح کرد که اگر مسئله اصلی مذاکرات، عدم ساخت سلاح هستهای از سوی ایران باشد، این موضوع پیشاپیش در فتوای رهبری و دکترین دفاعی جمهوری اسلامی ایران تعیین تکلیف شده و در این چارچوب، امکان دستیابی به تفاهم وجود دارد. این سخن، نه یک امتیازدهی جدید، بلکه یادآوری واقعیتی است که سالهاست در رفتار عملی ایران تثبیت شده است.
اهمیت این موضعگیری زمانی برجستهتر میشود که به ادعاهای مکرر آمریکا درباره «قصد ایران برای ساخت بمب هستهای» توجه کنیم. این ادعاها، همچنان فاقد پشتوانه مستند حقوقی و فنی هستند و بیشتر نقش ابزاری برای اعمال فشار سیاسی را ایفا میکنند. هدف اصلی از برجستهسازی این گزاره، محدودسازی حق قانونی ایران در غنیسازی اورانیوم و بهرهبرداری صلحآمیز از فناوری هستهای است؛ حقی که در چارچوب قواعد بینالمللی بهرسمیت شناخته شده و نمیتوان آن را با ادعاهای اثباتنشده مخدوش کرد.
در کنار این محور، آمریکا با طرح ادعای توسعه برنامه موشکی ایران با هدف ساخت موشکهای قارهپیما که بتواند خاک آمریکا را تهدید کند، میکوشد دامنه مذاکرات را گسترش دهد. این گزاره نیز، همانند پرونده بمب هستهای، بیش از آنکه بر شواهد واقعی استوار باشد، بخشی از تلاش برای مشروع جلوه دادن فشارهای فرابرجامی است. برنامه موشکی ایران، ماهیتی دفاعی و بازدارنده دارد و مستقیماً به نیازهای امنیت سرزمینی و تجربههای تاریخی کشور در مواجهه با تهدیدات خارجی گره خورده است.
واقعیت آن است که هیچ کشوری نمیتواند با اتکا به گزارههای غیرواقعی، کشور دیگری را از حقوق قانونی خود در بهرهبرداری از فناوریهای نوین و تقویت توان دفاعی محروم کند. مذاکرات ژنو از این منظر، بیش از هر چیز صحنهای برای روشن شدن نیتها و اولویتهاست. اگر تمرکز بر موضوع هستهای و در چارچوبهای پذیرفتهشده باقی بماند، مسیر گفتوگو روشن و توافق در دسترس است؛ اما هرگونه تلاش برای تعمیم دستور کار به حوزههای غیرهستهای، صرفاً فاصله دیدگاهها را افزایش خواهد داد.
ایران با این رویکرد، مواضع و ابتکارات خود را به صورت شفاف بیان کرده و نشان داده است که گفتوگو را میپذیرد، اما نه به بهای نادیده گرفتن حقوق قانونی و الزامات بنیادین امنیت ملی.
نورنیوز