هارین مانوجایا هاپواراچی (Harin Manujaya Hapuarachchi)، استادیار دانشگاه فناوری کوچی، و همکارانش در این مطالعه که در نشریه سایِنتیفیک ریپورتز/ Scientific Reports منتشر شده، به جای تمرکز بر دقت کنترل اندام مصنوعی، بر احساس و پذیرش آن از سوی کاربر تمرکز کردهاند.
آزمایش در دنیای مجازی
پژوهشگران از واقعیت مجازی استفاده کردند تا وضعیتی را شبیهسازی کنند که در آن بازوی چپ شرکتکنندگان با یک اندام مصنوعی رباتیک جایگزین شده بود. آنها سرعت حرکت بازوی رباتیک را در۶ سطح مختلف (از ۱۲۵ هزارم ثانیه تا ۴ ثانیه) تغییر دادند و از شرکتکنندگان خواستند وظایفی را انجام دهند.
پس از هر مرحله، شرکتکنندگان موارد زیر را ارزیابی کردند:
- حس مالکیت: احساس اینکه بازو واقعاً متعلق به آنهاست
- حس عاملیت: احساس اینکه خودشان حرکت را کنترل میکنند
- کارآیی و راحتی استفاده
- برداشت اجتماعی از ربات: شایستگی، صمیمیت، ناراحتی
یافتههای کلیدی
نتایج آزمایشها بهوضوح نشان داد که سرعت یک ثانیه برای هر حرکت، بهترین نتیجه را دارد. در این سرعت، شرکتکنندگان بیشترین حس مالکیت، حس عاملیت و کارآیی را تجربه کردند. وقتی سرعت حرکت بیش از حد زیاد بود (۱۲۵ هزارم ثانیه)، حس مالکیت و کارآیی بهشدت کاهش یافت و شرکتکنندگان بیشترین احساس ناراحتی را گزارش کردند. از سوی دیگر، سرعتهای بسیار کند (۴ ثانیه) نیز حس عاملیت و شایستگی را کاهش میداد.
در ارزیابی شایستگی، سرعتهای متوسط تا کمی تند، محبوبترین گزینه بودند. جالب اینجاست که صمیمیت ارتباط واضحی با سرعت نشان نداد و در همه شرایط تقریباً یکسان بود.
درسهایی برای طراحی آینده
این یافتهها نهتنها برای طراحی بازوهای مصنوعی خودمختار، بلکه برای سایر فناوریهای پوشیدنی مانند بازوهای کمکی، اسکلتهای بیرونی و رباتهای پوشیدنی که بهعنوان اعضای اضافی بدن عمل میکنند نیز کاربرد دارد.
گام بعدی: عادتکردن و یادگیری
گروه پژوهشی در مرحله بعد قصد دارد بررسی کند که آیا استفاده طولانیمدت از این اندام رباتیک میتواند حس مالکیت و پذیرش آن را تغییر دهد یا خیر. انسانها میتوانند به ابزارهای آشنا بهتدریج بهعنوان بخشی از بدن خود عادت کنند. شاید اگر یک بازوی رباتیک سریع و دقیق، روزها و هفتهها بهطور مداوم استفاده شود، بهتدریج عادی شود و احساس کارآیی و تعلق بیشتری ایجاد کند.
سخن پایانی
استفاده از واقعیت مجازی در این پژوهش، به دانشمندان امکان داد تا فناوریهایی را که هنوز بهطور گسترده در دسترس نیستند، شبیهسازی و از نظر روانشناختی و طراحی ارزیابی کنند. شاید روزی که بازوهای رباتیک خودمختار به کمک ما بیایند، مهمترین ویژگی آنها نه سرعت، بلکه طبیعیبودن حرکتشان باشد.