نورنیوز_ گروه اجتماعی: سلامت مردان در سایه نوعی بیتوجهی بویژه از سوی خود آنها قرار گرفته؛ بیتوجهی که نهتنها به زیان فرد، بلکه به زیان خانواده، اقتصاد و نظام سلامت هم تمام میشود. در حالی که مردان بیش از نیمی از جمعیت کشور و بخش عمده نیروی مولد را تشکیل میدهند، اما شواهد حاکی از آن است که آنان کمتر از زنان به سلامت خود اهمیت میدهند و همین موضوع به چالشی در ارتباط با مسائل سلامتی آنها تبدیل شده است...
آمارها نیز گویای آن است که مردان به طور متوسط چند سال کمتر از زنان عمر میکنند. این فاصله، صرفا یک عدد نیست، بلکه بازتاب مجموعهای از رفتارها، نگرشها و سبک زندگی است که سلامت مردان را به خطر انداخته است. از مصرف دخانیات و استرسهای شغلی گرفته تا تغذیه نامناسب و کمتحرکی، همگی در شکلگیری این وضعیت نقش دارند؛ اما در این میان شاید «فرهنگ بیتوجهی به سلامت» در میان مردان نقش پررنگتری داشته باشد.
امید به زندگی؛ مردان عقبتر از زنان
در همین راستا دکتر ضیایی – رییس جامعه اورولوژی ایران نیز تاکید دارد که «مردان ۲ تا ۴ سال طول عمر کمتری از زنان دارند و همین موضوع باعث کاهش بهرهوری اقتصادی، افزایش هزینههای درمان و فشار بر خانواده میشود.»
به گفته او، بیماریهای قبلی، سکته مغزی، بیماریهای ریوی و کبدی، دیابت، فشار خون، مصرف دخانیات، تروما، حوادث، سوانح جادهای و محیط کار از عوامل اصلی مرگ و میر مردان در ایران به شمار میروند و سبک زندگی ناسالم نیز بر سلامت مردان تاثیر بسیار زیادی میگذارد.
در مجموع به اذعان متخصصان، بسیاری از مردان زمانی به پزشک مراجعه میکنند که بیماری وارد مراحل پیشرفته شده است. این الگوی رفتاری، بهویژه در بیماریهای خاموشی مانند سرطان پروستات، فشار خون و بیماریهای کلیوی، پیامدهای جبرانناپذیری به همراه دارد. بیماریهایی که در مراحل اولیه بدون علامت هستند و در صورت تشخیص دیرهنگام، نهتنها هزینههای درمانی را افزایش میدهند، بلکه شانس درمان موفق را نیز کاهش میدهند.
بیماریهای خاموش؛ تهدیدی که دیر دیده میشود
بنابراین یکی از مهمترین چالشهای سلامت مردان، بروز بیماریهایی است که در مراحل اولیه بدون علامت هستند و همین موضوع در سایه بیتوجهی به معاینات دورهای، موجب تاخیر در تشخیص میشود.
ضیایی در همین راستا نیز به سرطان پروستات اشاره میکند و با تاکید بر اهمیت غربالگریها میگوید: «متاسفانه سرطان پروستات به جز در موارد پیشرفته علائم چندانی ندارد. پیشنهاد میکنیم مردان بالای ۵۰ سال سالانه تست PSA را جهت شناسایی زودهنگام انجام دهند.»
نشانههایی که جدی گرفته نمیشوند
در این میان و به گفته رییس انجمن اورولوژی ایران، «برخی نشانههای هشداردهنده مانند وجود خون در ادرار، تودههای قابل لمس یا تغییرات پوستی و غیره باید جدی گرفته شوند» مواردی ک اغلب از سوی مردان نادیده گرفته میشوند. این در حالی است که توجه به همین علائم ساده میتواند مسیر تشخیص و درمان را بهطور کامل تغییر دهد و بیماری در فرصت طلایی درمان شود.
ایران روی کمربند سنگ کلیه؛ پیامدهای اقلیم و سبک زندگی
از سوی دیگر، شرایط اقلیمی کشور نیز به پیچیدهتر شدن وضعیت دامن زده است. قرار گرفتن ایران در «کمربند سنگ کلیه» به این معناست که بخش قابل توجهی از بیماریهای دستگاه ادراری، ریشه در عوامل محیطی و سبک زندگی دارد. کمآبی، گرمای هوا و عادات غذایی نامناسب، زمینهساز یکی از شایعترین بیماریها شدهاند که البته در مردان بروز بیشتری دارد؛ بیماریای که متخصصان معتقدند در بسیاری از موارد با اصلاح سبک زندگی قابل پیشگیری است.
فشار خون؛ عامل پنهان نارسایی کلیه
فشار خون بالا نیز به عنوان یکی از عوامل خاموش اما مخرب، نقش مهمی در آسیب به کلیهها و افزایش موارد نارسایی کلیوی دارد. نکته نگرانکننده اینجاست که این بیماری دیگر محدود به سنین بالا نیست و حتی در سنین پایینتر نیز مشاهده میشود؛ موضوعی که نشاندهنده تغییرات نگرانکننده در سبک زندگی است و دکتر ضیایی – رییس جامعه اورولوژی نیز در این باره معتقد است که «امروزه حتی در کودکان نیز فشار خون بالا را میبینیم؛ زیرا سبک زندگی ناسالم شیوع پیدا کرده و بنابراین پیشنهاد میشود غربالگری فشار خون در زمان بلوغ چند بار انجام شود و به ویژه پس از دهه چهارم زندگی، مورد توجه قرار گیرد.»
الکل؛ بدون حاشیه امن برای سلامت
الکل نیز مورد دیگری است که رییس جامعه اورولوژی به عنوان یکی از عوامل خطر جدی سلامت مورد اشاره قرار میدهد و با بیان اینکه مصرف الکل نیز میتواند سلامت کبد و کلیه را تحت تاثیر قرار دهد، میگوید:« پیش از این در جهان تصور میشد که دوزهای پایین الکل ممکن است ضرر زیادی نداشته باشد اما مطالعهای معتبر و جدید در ۱۰۰ نقطه جهان نشان داد که تحمل بدن برای الکل صفر است؛ یعنی نمیتوان گفت دوز مشخصی از الکل برای بدن ایمن است.»
در کنار این مسائل، نباید از نقش محیطهای شغلی غافل شد. مردان به دلیل حضور بیشتر در مشاغل پرخطر و آلوده، بیش از زنان در معرض بیماریها و حتی برخی سرطانها قرار دارند. بنابراین این واقعیت، ضرورت توجه به سلامت شغلی و انجام معاینات دورهای را دوچندان میکند.
ضیایی در این باره نیز با تاکید بر لزوم غربالگری در سنین مشخص و ارتباط برخی مشاغل با انواعی از سرطانها در مردان معتقد است: «در برخی صنایع مانند رنگسازی و یا مشاغلی که آلودگی محیطی دارند، سرطان مثانه شیوع بالاتری در مردان دارد و بنابراین توصیه میکنیم مردانی که دچار خون در ادرار میشوند حتما به پزشک مراجعه کنند و از نظر ابتلا به سرطان مثانه مورد غربالگری قرار گیرند.»
چرا مردان کمتر به سلامت خود اهمیت میدهند؟
با همه این تفاسیر اما شاید مهمترین پرسش این باشد که چرا مردان کمتر به سلامت خود اهمیت میدهند؟ پاسخ را باید در ترکیبی از عوامل فرهنگی، اجتماعی و روانی جستوجو کرد؛ نگرشهای سنتی که بیماری را نشانه ضعف میدانند، مشغلههای کاری، ترس از تشخیص بیماری و کمتوجهی به پیشگیری، میتوانند در شکلگیری این رفتار نقش دارند.
بنابراین بیتردید اصلاح چنین شرایطی، نیازمند رویکردی چندجانبه است؛ به طوری که از یک سو، نظام سلامت باید دسترسی به خدمات غربالگری و مشاوره را تسهیل کند و از سوی دیگر، متخصصان و دستاندرکاران امر با همراهی رسانهها و نهادهای فرهنگی باید در اطلاعرسانی و تغییر نگرش عمومی نقشآفرینی کنند. به این ترتیب افزایش سواد سلامت، ترویج فرهنگ پیشگیری و تشویق مردان به انجام معاینات دورهای، میتواند گام مهمی در این مسیر باشد.
در نهایت باید پذیرفت که سلامت مردان، تنها یک مسئله فردی نیست؛ بلکه موضوعی اجتماعی است که بر بهرهوری اقتصادی، پایداری خانواده و کیفیت زندگی جامعه تاثیر مستقیم دارد. بنابراین شاید زمان آن رسیده است که مردان، «سلامت» را نه یک انتخاب، بلکه یک ضرورت بدانند؛ ضرورتی که توجه به آن، ضامن زندگی بهتر برای خود و جامعه است.