نورنیوز-گروه اقتصادی: چشمانداز مصرف و تولید گاز طبیعی کشور تا سال ۱۴۰۷، تصویری نگرانکننده از تعمیق شکاف عرضه و تقاضا ارائه میدهد. طبق برآوردهای اعلامی، مصرف روزانه گاز کشور تا ۱۴۰۷ به حدود ۱۱۱۲ میلیون مترمکعب خواهد رسید، در حالیکه تولید در بهترین حالت حدود ۷۳۹ میلیون مترمکعب پیشبینی شده است. حاصل این روند، ناترازی روزانه ۳۷۳ میلیون مترمکعبی است؛ رقمی که نهتنها بخش خانگی و نیروگاهی، بلکه صنایع انرژیبر بهویژه پتروشیمیها را در معرض فشار جدی قرار میدهد.
بررسی جزئیات مصرف پتروشیمیها نشان میدهد خوراک گازی این صنعت از ۴۷ میلیون مترمکعب در روز در سال ۱۴۰۲ به ۸۸ میلیون مترمکعب در ۱۴۰۷ افزایش خواهد یافت. همچنین مصرف گاز بهعنوان سوخت در مجتمعهای پتروشیمی از ۶۱ به ۸۱ میلیون مترمکعب در روز میرسد. این یعنی مجموع مصرف گاز پتروشیمیها در بازه مورد اشاره تقریباً دو برابر میشود؛ آن هم در شرایطی که کل تراز گاز کشور با کسری ساختاری روبهروست.
این پارادوکس راهبردی، یک پرسش کلیدی را پیش میکشد: توسعه ظرفیت اسمی پتروشیمیهای گازی بدون تضمین پایدار خوراک، چه پیامدی برای سرمایهگذاریها و بازدهی طرحها خواهد داشت؟ تجربه سالهای اخیر نشان داده در دورههای اوج مصرف، نخستین محدودیتها متوجه صنایع بزرگ میشود. قطع یا کاهش سهمیه خوراک، علاوه بر کاهش تولید و صادرات محصولات پتروشیمی، به بیثباتی در بازارهای هدف و تضعیف جایگاه رقابتی کشور میانجامد.
از منظر سیاستگذاری انرژی، استمرار توسعه طرحهای گازپایه بدون اصلاح ساختار عرضه، میتواند به انباشت ظرفیت بلااستفاده بینجامد. در چنین شرایطی، بازنگری در اولویتبندی پروژهها، تمرکز بر تکمیل زنجیره ارزش با بهرهوری بالاتر، و حرکت به سمت فناوریهای کممصرفتر ضرورتی اجتنابناپذیر است. همچنین تنوعبخشی به سبد خوراک، توسعه طرحهای مبتنی بر متانول داخلی و بررسی مسیرهای تبدیل متانول به الفینها (MTO/MTP) میتواند بخشی از فشار مستقیم بر گاز طبیعی را کاهش دهد.
در کنار این موارد، ارتقای بهرهوری در مصرف خانگی و صنعتی، سرمایهگذاری در افزایش تولید از میادین مشترک و مدیریت تقاضا در فصول سرد، پیششرطهای مهار ناترازیاند. بدون چنین اصلاحاتی، توسعه شتابزده ظرفیتهای پتروشیمی نهتنها مزیت رقابتی خلق نمیکند، بلکه ممکن است به پروژههایی با ظرفیت اسمی بالا اما تولید واقعی پایین منجر شود.
اکنون صنعت پتروشیمی در نقطهای حساس ایستاده است: یا با همراستاسازی توسعه با واقعیتهای تراز انرژی، مسیر پایداری را برمیگزیند، یا با تداوم شکاف عرضه و تقاضا، در معرض بیگازی و کاهش کارایی قرار خواهد گرفت.