گرانی بی‌مرز؛ کدام کشورها از کنترل خارج شدند؟

نورنیوز-گروه اقتصادی: گزارش «شاخص هزینه زندگی ۲۰۲۶» منتشرشده از سوی پایگاه آماری Numbeo (نامبیو، نام پایگاه داده جهانی مقایسه هزینه‌های زندگی، قیمت مسکن، کیفیت زندگی و شاخص‌های اقتصادی-اجتماعی است.) تصویری روشن از جغرافیای جدید گرانی در جهان ترسیم می‌کند؛ نقشه‌ای که در آن، جزایر کوچک و مراکز مالی بین‌المللی بیش از دیگر مناطق با فشار هزینه‌های معیشتی شناخته می‌شوند. در این سنجش، شهر نیویورک با شاخص ۱۰۰ به‌عنوان مبنا در نظر گرفته شده و سایر کشورها و مناطق بر اساس نسبت هزینه‌های روزمره و اجاره‌بها با آن مقایسه شده‌اند.

برمودا؛ صدرنشین فراتر از نیویورک

در رتبه نخست، برمودا با شاخص ۱۲۳.۵ قرار دارد؛ یعنی سطح قیمت‌ها در این مجمع‌الجزایر ۲۳.۵ درصد بالاتر از نیویورک است. ساختار اقتصادی متکی بر خدمات مالی، محدودیت زمین، وابستگی بالا به واردات کالا و تمرکز جمعیت ثروتمند، ترکیبی ساخته که هزینه مسکن و کالاهای مصرفی را به اوج رسانده است. پس از آن، جزایر کیمن و جزایر ویرجین آمریکا نیز در جمع گران‌ترین مناطق آمریکای شمالی دیده می‌شوند؛ الگوی مشترک همه آن‌ها «اقتصاد کوچک، درآمد بالا و واردات گسترده» است.

اروپا؛ سوئیس در اوج

در قاره اروپا، سوئیس با شاخص ۸۴.۳ بالاترین رتبه را دارد. هرچند این عدد کمتر از ۱۰۰ است، اما در مقایسه با میانگین جهانی ۳۰.۹، فاصله‌ای چشمگیر نشان می‌دهد. سطح دستمزد بالا، ثبات اقتصادی، قدرت فرانک و هزینه سنگین خدمات عمومی از عوامل اصلی این جایگاه‌اند. پس از سوئیس، ایسلند و جرزی نیز در زمره کشورهای گران اروپایی قرار دارند.

آسیا؛ سنگاپور پیشتاز

در آسیا، سنگاپور با شاخص ۸۱.۲ گران‌ترین کشور منطقه معرفی شده است. اقتصاد باز، کمبود زمین، نقش بندری و مالی و تقاضای بالای خارجی، بازار مسکن و خدمات را در این کشور به سطحی بالا رسانده است. هنگ‌کنگ و ماکائو نیز در رتبه‌های بعدی آسیا قرار دارند و بار دیگر نشان می‌دهند که «مرکزیت مالی» رابطه مستقیمی با سطح قیمت‌ها دارد.

آمریکا؛ فاصله با مبنا

ایالات متحده با شاخص ۵۶.۳ در رتبه ۱۹ جهان ایستاده است. این بدان معناست که به‌طور متوسط، هزینه زندگی در آمریکا حدود ۴۴ درصد کمتر از نیویورک است. کانادا با ۴۸.۹ و مکزیک با ۳۱.۵ در رتبه‌های بعدی آمریکای شمالی قرار دارند. با این حال، شکاف داخلی میان ایالت‌ها و شهرهای مختلف آمریکا قابل توجه است و کلان‌شهرهایی چون سان‌فرانسیسکو یا بوستون به سطح نیویورک نزدیک‌اند.

آفریقا و آسیا؛ ارزان اما شکننده

در پایین جدول جهانی، لیبی با شاخص ۱۲.۳ کم‌هزینه‌ترین کشور گزارش شده است. مصر و ماداگاسکار نیز در میان ارزان‌ترین‌ها دیده می‌شوند. در آسیا، هند، پاکستان و افغانستان شاخص‌هایی نزدیک به ۱۲ دارند. اما «ارزان بودن» در این کشورها الزاماً به معنای رفاه نیست؛ زیرا درآمد سرانه پایین، تورم مزمن و نوسان ارزی، قدرت خرید واقعی را محدود می‌کند.

جزایر کوچک؛ الگوی تکرارشونده گرانی

یکی از یافته‌های مهم گزارش آن است که بسیاری از گران‌ترین نقاط جهان جزایر کوچک‌اند: از برمودا و کیمن تا جرزی و جزایر سلیمان. وابستگی شدید به واردات، هزینه بالای حمل‌ونقل، محدودیت منابع طبیعی و تمرکز ثروت، این مناطق را به محیط‌هایی با قیمت‌های بالا بدل کرده است. در مقابل، اقتصادهای بزرگ با تنوع تولید و بازار داخلی گسترده، معمولاً شاخص‌های متعادل‌تری دارند.

معنای شاخص برای خانوارها

شاخص هزینه زندگی تنها مقایسه‌ای نسبی با نیویورک است؛ عدد ۸۰ یعنی هزینه‌ها ۲۰ درصد کمتر از نیویورک و عدد ۱۲۰ یعنی ۲۰ درصد بیشتر. اما آنچه برای خانوارها اهمیت دارد، نسبت «هزینه به درآمد» است. حتی در کشورهایی با شاخص زیر ۶۰، تورم و کاهش قدرت خرید می‌تواند فشار معیشتی ایجاد کند. از این رو، مدیریت هزینه، سیاست‌های کنترل اجاره و تقویت تولید داخلی، همچنان در کانون توجه دولت‌ها باقی خواهد ماند.

ایران؛ شاخص پایین، چالش بالا

در این گزارش، ایران در زمره کشورهایی با شاخص پایین‌تر از میانگین جهانی قرار می‌گیرد؛ به این معنا که سطح اسمی قیمت‌ها نسبت به نیویورک کمتر است. با این حال، آنچه وضعیت معیشتی خانوار ایرانی را تعیین می‌کند، نه صرفاً عدد شاخص بلکه نسبت هزینه به درآمد، نرخ تورم داخلی و نوسانات ارزی است. بنابراین، حتی با شاخص پایین‌تر، فشار بر سبد مصرفی خانوار می‌تواند محسوس و مستمر باشد؛ موضوعی که سیاست‌گذاری اقتصادی را به سمت مهار تورم و تقویت قدرت خرید سوق می‌دهد.