نورنیوز- گروه اجتماعی: وبگاه سایتِکدِیلی در گزارشی آورده است: پرواز شبانه، بیداری شب قبل از امتحان یا اولین شب شیفت کاری، همه یک نتیجه دارند: گیجی، خستگی و بیحالی که روزها طول میکشد. دلیل این حال بد چیست؟
بدن انسان یک ساعت داخلی ۲۴ ساعته دارد که به آن ساعت زیستی یا ریتم شبانهروزی میگویند. این ساعت، خواب، هوشیاری، ترشح هورمونها، گوارش و حتی دمای بدن را تنظیم میکند.
وقتی برنامه زندگی شما ناگهان تغییر میکند مثلاً به یک منطقه زمانی دیگر سفر میکنید یا شیفت کاری شبانهتان آغاز میشود، اما ساعت داخلی بدنتان هنوز با آن تطبیق پیدا نکرده، دچار پرواززدگی (جتلَگ) میشوید. بیخوابی شبانه، خوابآلودگی روزانه و کاهش تمرکزی که روزها ادامه پیدا میکند.
محدودیتهای روشهای فعلی بهبود پرواززدگی
امروزه اصلیترین راه بازنشانی ساعت زیستی بدن، قرارگرفتن در معرض نور روز یا مصرف قرص ملاتونین در زمان خاص است. اما این روشها مشکلاتی دارند:
باید دقیقاً در زمان مناسب انجام شوند؛
تأثیرشان روی افراد مختلف متفاوت است؛
در زندگی واقعی رعایت برنامه دقیق دشوار است.
کشف یک داروی متفاوت
اکنون گروهی از پژوهشگران دانشگاههای اوساکا، کانازاوا، تویوهاشی و مؤسسه علوم توکیو در ژاپن، راهحل جدیدی ارائه کردهاند: قرصی به نام Mic-۶۲۸ (میک-۶۲۸) که بدون توجه به زمان مصرف، ساعت زیستی را تنظیم میکند.
این دارو به روشی کاملاً متفاوت عمل میکند و وعده بهبود سریعتر از پرواززدگی و سازگاری آسانتر با شیفتهای کاری را میدهد.
چگونه کار میکند؟
این دارو با تأثیر بر ژنهای کنترلکننده ساعت زیستی بدن عمل میکند. به زبان ساده در بدن ما پروتئینی وجود دارد که مانع فعالشدن ساعت زیستی میشود. Mic-۶۲۸ به این پروتئین متصل میشود و آن را خنثی میکند، در نتیجه ساعت زیستی، هم در مغز و هم در سایر اندامها، میتواند خود را با زمان جدید تطبیق دهد. نکته مهم این است که برخلاف نور یا ملاتونین که فقط در زمانهای خاص مؤثرند، این دارو در هر ساعتی که مصرف شود تأثیرگذار است.
نتایج آزمایشها
در آزمایشهای روی موشها که شرایط پرواززدگی برای آنها شبیهسازی شده بود، نتایج چشمگیر بود: بدون دارو، ۷ روز طول کشید تا موشها با زمان جدید سازگار شوند ولی با یک دوز دارو، فقط ۴ روز طول کشید تا این اتفاق بیفتد؛ یعنی زمان بهبود تقریباً نصف شد!
کاربردهای بالقوه
پژوهشگران این دارو را نمونه اولیه داروهای هوشمند شبانهروزی مینامند که میتواند به افراد زیر کمک کند:
مسافرانی که به مناطق زمانی مختلف سفر میکنند؛
کارگران شیفت شبانه که مرتباً باید ساعت خواب خود را تغییر دهند؛
افرادی که اختلالات خواب مرتبط با ساعت زیستی دارند.
مراحل بعدی
این دارو هنوز در مرحله آزمایش حیوانی است. پژوهشگران قصد دارند:
ایمنی آن را در مطالعات گستردهتر بررسی کنند؛
اثربخشی آن را روی انسان آزمایش کنند؛
دوز مناسب و عوارض احتمالی را مشخص کنند.
اگر این آزمایشها موفقیتآمیز باشند، ممکن است در آینده نه چندان دور، به جای تحمل روزها پرواززدگی یا مشکلات شیفت کاری، بتوان با یک قرص ساده ساعت بدن را تنظیم کرد.
این کشف میتواند تحولی در زندگی میلیونها نفری ایجاد کند که به دلیل سفر یا کار، مرتباً با اختلال ساعت زیستی دستوپنجه نرم میکنند.
ایرنا