نورنیوز-گروه اقتصادی: ششمین نشست تخصصی از سلسله نشستهای «چین» با محوریت *لزوم اتصال ایران به سیستم پرداخت بینبانکی فرامرزی چین (CIPS)*، بار دیگر یکی از مغفولماندهترین خلأهای راهبردی اقتصاد ایران را به صدر بحثهای کارشناسی بازگرداند. در این نشست، دکتر محسن کریمی، معاون سابق بینالملل بانک مرکزی، با نگاهی انتقادی به عملکرد دو دهه گذشته، از «رویکرد منفعلانه ایران در روابط بانکی با چین» پرده برداشت.
به گفته کریمی، ایران طی ۱۵ تا ۲۰ سال اخیر، عمدتاً تحت فشار تحریمها، منابع مالی خود را به چین منتقل کرده اما بدون طراحی مشخص برای امتیازگیری، ایجاد پیمان پولی یا ساخت زیرساخت پرداخت مستقل. این رویکرد بر فرضی نادرست استوار بوده است: اینکه پس از رفع تحریمها، اقتصاد ایران بار دیگر به مسیر سنتی همکاری با اروپا بازخواهد گشت. حال آنکه چین امروز به شریک تجاری اول اکثر کشورهای جهان تبدیل شده و حتی در نبود تحریم نیز، جایگاهی محوری در تجارت خارجی ایران داشت.
یکی از نکات کلیدی این نشست، تصحیح یک سوءبرداشت رایج بود؛ اینکه CIPS «سوئیفت چینی» نیست. برخلاف سوئیفت که صرفاً یک پیامرسان بانکی محسوب میشود، CIPS یک سیستم کامل پرداخت و تسویه بینبانکی است که امکان انتقال واقعی وجوه را فراهم میکند. همین ویژگی، آن را به ابزاری راهبردی برای کشورهایی تبدیل کرده که به دنبال کاهش وابستگی به زیرساختهای مالی تحت کنترل آمریکا هستند.
از منظر حقوقی و فنی نیز، موانع اتصال ایران به CIPS بسیار کمتر از آن چیزی است که در فضای عمومی تصور میشود. به گفته کریمی، حتی کشورهایی که در لیست سیاه FATF قرار دارند، مانند کره شمالی و میانمار، بهصورت غیرمستقیم به این سیستم متصلاند. بنابراین نه FATF و نه تحریمهای سازمان ملل، مانع ذاتی و فنی برای این اتصال محسوب نمیشوند.
اهمیت اتصال به CIPS تنها به تسهیل تجارت با چین محدود نیست. در حال حاضر، بخش بزرگی از مبادلات ایران با این کشور از طریق ارزهای واسطی مانند درهم و یورو و با عبور از کشورهایی چون امارات انجام میشود؛ مسیری پرهزینه، پرریسک و مستعد فساد. استفاده مستقیم از یوان و در گام بالاتر، طراحی یک پیمان پولی دوجانبه ریال–یوان، میتواند هزینه مبادله را کاهش داده و شفافیت مالی را افزایش دهد.
کریمی با تأکید بر اینکه «اقتصاد ایران یک اقتصاد بزرگ است»، هشدار داد اتکا به روشهای غیررسمی و پوششی برای کشوری با این ابعاد، در بلندمدت هزینهای سنگینتر از خود تحریمها تحمیل میکند. از منظر بانک مرکزی نیز، اشراف بر جریان وجوه حاصل از فروش نفت و تجارت خارجی، برای مدیریت تراز پرداختها و کنترل ناترازیهای ارزی حیاتی است؛ اشرافی که بدون ورود به مسیرهای رسمی پرداخت، عملاً ناممکن خواهد بود.
در نهایت، CIPS نه یک انتخاب لوکس، بلکه حداقل اقدام ضروری برای خروج تدریجی اقتصاد ایران از وابستگی به زیرساختهای آمریکاساخته و بازگرداندن کنترل بر شریانهای مالی کشور است.