نورنیوز-گروه بین الملل: ایران در آغاز بازگشت دونالد ترامپ به کاخ سفید در موقعیتی قرار داشت که از زمان انقلاب ۱۹۷۹ بیسابقه بود. اقتصادش زیر فشار تحریمها و سوءمدیریت فرسوده شده، شبکه نیروهای نیابتی در منطقه بر اثر سقوط حکومت سوریه و ضربات سنگین اسرائیل به حزبالله و حماس تضعیف شده و نارضایتی اجتماعی رو به فزونی گذاشته بود. این وضعیت، برای واشنگتن اهرمهای کمسابقهای ایجاد کرد: امکان معامله هستهای تازه، پیگیری تغییر رژیم از مسیر فشار مستمر، یا مهار ایران در کنار تمرکز بر چالشهای دیگر.
با این حال، سیاست سال نخست ترامپ. ترکیبی آشفته از هر سه مسیر بود که به نتایجی متناقض انجامید.
در سال ۲۰۲۵، کاخ سفید همزمان «فشار حداکثری» را بازگرداند و در عین حال به گفتوگوهای هستهای تن داد. مذاکراتی که به پنج دور کشیده شد، هرگز از سطح سنجش فضا فراتر نرفت. این روند با جنگ مستقیم ۱۲روزهٔ ایران و اسرائیل در ژوئن قطع شد؛ جنگی که با چراغ سبز واشنگتن آغاز شد و با ورود مستقیم آمریکا و حمله به تأسیسات نطنز و فردو به اوج رسید. هرچند این حملات برنامه هستهای ایران را بهطور معنادار عقب راند، خروج تهران از همکاری با آژانس بینالمللی انرژی اتمی شفافیت را به پایینترین سطح رساند و ابهام درباره ذخایر اورانیوم باقی ماند.
مرحله سوم در اوایل ۲۰۲۶ با خیزشهای سراسری در ایران رقم خورد. مداخله لفظی واشنگتن، بدون برنامه عملی برای حمایت یا حفاظت، به افزایش انتظارات انجامید؛ اما سرکوب خونین هزاران کشته برجا گذاشت. در این میان، نوسان میان تهدید نظامی، دعوت به مذاکره و فشار اقتصادی، خطر بیثباتی مزمن و درگیریهای مقطعی منطقهای را تثبیت کرد. همزمان، احتمال فروریزی نظم موجود افزایش یافت، اما همپای آن، سناریوهای آشوب، خشونت گسترده و بازسازی پنهانی برنامه هستهای نیز تقویت شد.
راه پیشنهادی، گذار از بداههکاری به راهبرد منسجم است. پرهیز از حملات واکنشی، تشدید فشار اقتصادی و دیپلماتیک هماهنگ با متحدان، و گشودن پنجرهای محدود برای تفاهمی معاملاتی با هدف بازگشت بازرسان آژانس، ستونهای این مسیرند. پشتیبانی از مخالفان باید محتاطانه، فراگیر و معطوف به همبستگی داخلی باشد، نه تحمیل چهره یا جریان خاص. در سطح منطقهای، مهار تنش با مهار متحدان، تقویت پدافندها و ایجاد کانالهای ارتباطی برای جلوگیری از سوءمحاسبه ضرورت دارد. تداوم مهار و فشارِ سنجیده، بیش از هر گزینه دیگر، امکان گذار مدیریتشده در تهران را افزایش میدهد و خطر فروغلتیدن به خشونت فراگیر را میکاهد.