نورنیز- گروه اقتصادی: صادرات گاز ایران به عراق سالها یکی از ستونهای اصلی روابط اقتصادی دو کشور محسوب میشد و نقش مهمی در تأمین برق این کشور ایفا میکرد. اما تداوم قطعیها، کاهش حجم صادرات و دشواریهای مالی، این رابطه را وارد مرحلهای جدید کرده است.
در سوی دیگر، بغداد بهتدریج به این جمعبندی رسیده که امنیت انرژی را نمیتوان بر پایه وارداتی بنا کرد که ثبات آن تضمینشده نیست. همین نگاه، مسیر سیاستگذاری انرژی عراق را تغییر داده و بازار گاز این کشور را از حالت انحصاری خارج کرده است.
کاهش محسوس صادرات گاز ایران در سالهای اخیر، پیام روشنی برای طرف عراقی داشته است: تداوم این رابطه با ریسک همراه است. وقتی عرضه گاز بهطور منظم دچار وقفه میشود، برنامهریزی بلندمدت برای برق و صنعت عملاً ناممکن خواهد بود.
این ناپایداری، عراق را به سمت بازتعریف راهبرد انرژی سوق داده و نگاه این کشور را از واردات به توسعه منابع داخلی معطوف کرده است؛ تغییری که میتواند آینده صادرات گاز ایران را تحت تأثیر قرار دهد.
میدان عکاز؛ نقطه عطف سیاست انرژی بغداد
توسعه میدان گازی عکاز بهعنوان یکی از پروژههای راهبردی عراق، نماد تلاش این کشور برای رهایی از وابستگی به واردات است. این میدان ظرفیت بالقوهای دارد که میتواند بخش قابل توجهی از نیاز گاز عراق را پوشش دهد.
برای بغداد، عکاز صرفاً یک پروژه اقتصادی نیست، بلکه ابزاری برای افزایش تابآوری در برابر شوکهای خارجی و نوسانات عرضه محسوب میشود؛ مسیری که در صورت موفقیت، جایگاه واردات گاز را بهطور اساسی تغییر خواهد داد.
تحریمها و محدودسازی تجارت انرژی
همزمان با تحولات داخلی عراق، فشارهای خارجی نیز بر تجارت انرژی ایران و عراق افزایش یافته است. تمرکز تحریمها بر بخش انرژی، نشاندهنده اهمیت این حوزه در معادلات سیاسی منطقه است.
این فشارها، تعامل مالی و عملیاتی را دشوارتر کرده و ریسک ادامه همکاری را برای طرف عراقی افزایش داده است؛ عاملی که در کنار ناپایداری عرضه، انگیزه بغداد برای یافتن جایگزینها را تقویت میکند.
تجربههای پرهزینه قراردادهای گازی
سابقه قراردادهای گازی ایران با کشورهای مختلف نشان میدهد تداوم همکاری بدون چالش نبوده است. اختلافات حقوقی، قطعیهای مکرر و نوسانات عرضه، همواره سایهای از بیاعتمادی بر این قراردادها انداخته است.
این تجربهها برای عراق نیز قابل چشمپوشی نیست. کشوری که بهدنبال بازسازی زیرساختهای خود است، نمیتواند برنامههای توسعهایاش را بر پایه روابط پرریسک بنا کند.
آیندهای غیرقطعی برای صادرات گاز
مجموع این عوامل نشان میدهد بازار عراق دیگر یک مقصد تضمینشده برای گاز ایران نیست. تداوم حضور در این بازار بیش از هر زمان دیگری به ثبات صادرات، کاهش ریسک و بازتعریف سیاست انرژی گره خورده است.
در غیر این صورت، صادرات گاز ایران بهتدریج از یک اهرم راهبردی به فرصتی ازدسترفته تبدیل خواهد شد؛ مسیری که بازگشت از آن بهمراتب دشوارتر از حفظ آن است.
صفحه اقتصاد