نورنیوز-گروه اجتماعی: تالابها به دلیل قرار گرفتن در موقعیت بین اکوسیستمهای خشکی و آبی، دارای ویژگیهای منحصربهفردی هستند. حضور دائمی یا موقتی آب، خاکهای اشباع از آب، گیاهان هیدروفیت و تنوع زیستی شامل گونههای آبزی، کنارآبزی و پرندگان مهاجر، آنها را از سایر اکوسیستمها متمایز میکند. علاوه بر این، تالابها نقش حیاتی در کنترل سیلاب، تغذیه آبهای زیرزمینی و تصفیه طبیعی آب دارند و به عنوان ذخیرهگاه کربن و تعدیلکننده تغییرات اقلیمی عمل میکنند. به مناسبت فرا رسیدن روز جهانی تالابها با رئیس اداره حفاظت و احیاء تالابهای اداره کل حفاظت محیط زیست استان در خصوص اهمیت این گنجینههای زنده زمین به گفتوگو پرداختیم.
عباس حسنپور ئیس اداره حفاظت و احیاء تالابهای اداره کل حفاظت محیط زیست گیلان با اشاره به ویژگیهای منحصر به فرد و متمایز تالابها اظهار کرد: تالابها به دلیل موقعیت بینابینی خود که بین اکوسیستمهای خشکی و آبی قرار دارند، ترکیبی از ویژگیهای هر دو اکوسیستم را دارا هستند. علاوه بر این، حضور دائمی یا موقتی آب در سطح زمین یا نزدیک به آن، خاکهای اشباع از آب با شرایط بیهوازی در دورههای قابل توجه سال، گیاهان ویژه هیدروفیت و تنوع زیستی استثنایی شامل گونههای آبزی، کنارآبزی و پرندگان مهاجر، تالابها را از سایر اکوسیستمها متمایز میکند. کارکردهای هیدرولوژیک منحصربفرد مانند کنترل سیلاب، تغذیه آبهای زیرزمینی و تصفیه طبیعی آب نیز اهمیت آنها را دوچندان کرده است.
وی درباره نقش تالابها در مقابله با تغییرات اقلیمی افزود: تالابها به عنوان ذخیرهگاه کربن، به ویژه تالابهای پودهای، قادرند کربن بیشتری نسبت به جنگلها ذخیره کنند، به تنظیم دمای محلی از طریق تبخیر و تعرق کمک میکنند، اثرات سیل و خشکسالی را تعدیل میکنند و تالابهای ساحلی مانند مانگروها به عنوان بافر در برابر طوفانها و افزایش سطح دریا عمل میکنند. همچنین، تالابها قادر به پالایش آلایندههای آب و خاک هستند.
رئیس اداره حفاظت و احیا تالابهای اداره کل حفاظت محیط زیست استان ادامه داد: تالابها در ایران و به ویژه استان گیلان با تهدیدات متعددی مواجهاند. کاهش آب ورودی ناشی از سدسازی و برداشت بیرویه، تغییر کاربری اراضی، آلودگی ناشی از فاضلابهای شهری و صنعتی، گونههای مهاجم مانند سنبل آبی و آزولا، تغییرات اقلیمی و مدیریت ناکارآمد همگی از مهمترین چالشها هستند. فقدان آگاهی عمومی نیز باعث میشود اهمیت حفاظت از تالابها نادیده گرفته شود.
حسنپور به وضعیت تالابهای گیلان اشاره کرد و گفت: استان گیلان دارای ۲۴ تالاب طبیعی و مصنوعی است که مهمترین آنها تالاب انزلی، امیرکلایه، بوجاق، استیل آستارا و سیاه کشیم هستند.
وی ادامه داد: وضعیت تالاب انزلی بحرانی است و عمق آن در برخی نقاط به کمتر از ۲ متر کاهش یافته، گیاهان مهاجم و رسوبات زیاد مشکلات جدی ایجاد کردهاند و وسعت آن از ۲۰۰۰۰ هکتار به حدود ۱۲۰۰۰ هکتار رسیده است. تالاب امیرکلایه وضعیت نسبتاً بهتری دارد، اما کاهش آب ورودی آن را تهدید میکند. بوجاق تحت فشار توسعه ساحلی و آلودگی است و استیل آستارا نیز متاثر از فعالیتهای گردشگری غیرمسئولانه قرار دارد. به طور کلی، بیشتر تالابهای گیلان در شرایط نگرانکننده تا بحرانی هستند و نیازمند اقدامات فوری حفاظتیاند.
حسنپور در مورد اثرات آلودگی صنعتی و کشاورزی افزود: آلودگی صنعتی و کشاورزی کیفیت آب تالابها را کاهش میدهد، باعث افزایش مواد مغذی و یوتروفیکاسیون، کاهش اکسیژن و اسیدی شدن میشود. سموم و فلزات سنگین در رسوبات و زنجیره غذایی تجمع پیدا میکنند، ترکیب گونهای تغییر میکند، رشد جلبکها باعث تولید بو و کاهش ارزش زیباییشناختی تالابها میشود و سلامت انسان را از طریق مصرف آبزیان آلوده تهدید میکند. زیستگاههای تولیدمثلی آبزیان و پرندگان نیز به خطر میافتند.
وی درباره راهکارهای حفاظت از تالابها گفت: تدوین و اجرای برنامه مدیریت یکپارچه حوزه آبخیز، کنترل آلایندهها، تضمین حقابه زیستمحیطی، مقابله با گونههای مهاجم، احیاء و بازسازی اصولی، حفاظت قانونی، پایش مستمر، تحقیقات علمی و مشارکت جوامع محلی در تصمیمگیریها از جمله اقدامات ضروری هستند.
رئیس اداره حفاظت و احیا تالابهای گیلان همچنین بر گردشگری پایدار در تالاب تاکید کرد و افزود: این نوع گردشگری شامل تعیین ظرفیت برد قابل تحمل، ایجاد زیرساختهای مناسب مانند مسیرهای چوبی و برجهای مشاهده پرندگان، آموزش گردشگران، استفاده از راهنماهای محلی، ممنوعیت فعالیتهای مخرب، توسعه اکوتوریسم جامعهمحور، فصلبندی بازدید و استفاده از انرژیهای پاک در تأسیسات گردشگری است.
وی با اشاره به لزوم تعادل بین توسعه اقتصادی و حفاظت افزود: برای ایجاد تعادل بین توسعه اقتصادی و حفاظت از تالابها، ارزیابی اثرات زیستمحیطی اجباری، سیاستهای اقتصادی سبز، کشاورزی پایدار، ایدههای اقتصاد مبتنی بر حفاظت، برنامهریزی فضایی، ارزشگذاری اقتصادی خدمات اکوسیستمی، توسعه اکوتوریسم به جای گردشگری انبوه و بیمه خدمات اکوسیستمی ضروری است.
وی درباره مقابله با نابودی تالابها گفت: مدیریت یکپارچه منابع آب، احیای هیدرولوژیک، کنترل فرسایش و رسوب، ساماندهی برداشتهای غیرمجاز، پروژههای آبخیزداری، استفاده از آبهای غیرمتعارف، ایجاد بانک بذر و ژرمپلاسم گیاهان تالابی، همکاریهای فرامرزی، مشارکت بخش خصوصی و بهرهگیری از فناوری سنجش از دور GIS از جمله اقدامات مهم هستند.
حسنپور در پایان با اشاره به نقش افراد عادی و پیام به نسل آینده در حفظ و صیانت از این گونه ها تأکید کرد: افراد عادی با مصرف مسئولانه آب، اجتناب از مواد شوینده و سموم خطرناک، شرکت در برنامههای پاکسازی، انتخاب محصولات پایدار، آموزش کودکان و گزارش تخلفات میتوانند نقش مؤثری داشته باشند. پیام من به نسلهای آینده این است که تالابها گنجینههای زنده زمین هستند؛ کلیههایی که آب را پالایش میکنند، گهوارههایی که زندگی در آن میزاید، سپری که در برابر تغییرات اقلیمی از ما محافظت میکند. حفاظت از تالابها تنها وظیفه دولتها نیست، بلکه مسئولیتی اخلاقی هر انسان در قبال ساکنان امروز و فردای زمین بوده و تالاب سالم، آینده امن را رقم میزند.
تالابها گنجینههای زنده زمیناند که زندگی انسان و طبیعت به آنها وابسته است. حفاظت از این اکوسیستمها تنها وظیفه دولتها نیست، هر فرد با رفتار مسئولانه، آموزش نسل آینده و مشارکت در برنامههای حفاظتی میتواند نقش موثری در حفظ تالابها داشته باشد. تالابهای سالم تضمینکننده آیندهای امن برای انسان و سایر موجودات هستند و اهمیت آنها در مقابله با تغییرات اقلیمی غیرقابل انکار است. در این راستا، امید میرود تالاب انزلی با تدبیر و تلاش متولیان و مسئولان از وضعیت بحرانی فعلی خارج شده و شاهد احیای این اکوسیستم ارزشمند باشیم.