نورنیوز- گروه اجتماعی: شاید شما هم در اطرافیان خود زیاد دیدهاید که در سن بالا عمل آبمروارید انجام دادهاند تا دید بهتری پیدا کنند و همیشه هم برایتان سوال بوده که اصلا آبمروارید چیست؟ چرا چنین اسمی دارد؟ آیا فقط سالمندان درگیر این عارضه میشوند و اصلا دلیلِ رسیدنِ چشمها به مرحله آبمروارید چیست؟
آبمروارید که نام علمی آن کاتاراکت (Cataract) است، یک بیماری شایع است که با افزایش سن ارتباط مستقیم دارد و شیوع آن معمولاً بعد از ۶۰ سالگی به طور قابل توجهی افزایش مییابد. با این حال، این عارضه فقط مخصوص سالمندان نیست و در بعضی جوانان هم ممکن است دیده شود.
آبمروارید دقیقا چیست؟
اگر برای شما هم سوال است که آبمروارید دقیقا چه عارضهای است و چرا بروز میکند، باید به زبان ساده بگوییم که عدسی چشم در حالت طبیعی شفاف است و مثل یک لنز دوربین عمل میکند؛ یعنی نور را دقیق روی شبکیه متمرکز میکند تا تصویر واضح شکل بگیرد. اما با افزایش سن، شفافیت عدسی چشم کم میشود و بینایی به تدریج کاهش مییابد که اصطلاحا به آن آبمروارید گفته میشود. در آبمروارید، پروتئینهای داخل عدسی به تدریج تغییر ساختار میدهند و به هم میچسبند، در نتیجه عدسی شفافیت خود را از دست میدهد و نور به درستی عبور نمیکند. حاصل این فرایند، دید تار، مهآلود، و گاهی همراه با دوبینی است. درواقع آبمروارید یعنی کدر شدن عدسی طبیعی چشم.
آبمروارید، عارضهی مخصوص سالمندان نیست و در خیلی از افرادی مبتلا به دیابت هستند، کسانی که مدت طولانی کورتون مصرف کردهاند، افرادی که سابقه ضربه یا جراحی چشم داشتهاند و حتی نوزادانی که به صورت مادرزادی با عدسی کدر متولد میشوند هم ممکن است بروز کند. اما مهمترین عامل بروز آن، افزایش سن است.
آبمروارید با قطره درمان میشود؟
برخلاف تصور عمومی، آبمروارید با قطره، دارو یا عینک درمان نمیشود و تنها درمان قطعی آن جراحی و تعویض عدسی کدر با لنز مصنوعی شفاف است؛ جراحی که امروزه یکی از شایعترین و موفقترین اعمال جراحی در جهان محسوب میشود و در اغلب موارد میتواند دید فرد را بهطور چشمگیری برگرداند. این جراحی نه باید زودتر از موعد انجام شود و نه دیرتر.
دکتر افشین همتپور، جراح و متخصص چشمپزشک در گفتوگویی میگوید: اگر عمل آب مروارید زودتر از موعد مشخص انجام شود، چون عدسی هنوز نرسیده، بیمار دچار مشکلات دیگری هم خواهد شد. اگر هم دیرتر از موعد عمل شود، میتواند عوارض دیگری را به همراه داشته باشد که مهمترین و خطرناکترین آنها بیماری آبسیاه یا گلوکوم است. در خوشبینانهترین حالت اگر فرد مبتلا به آب مروارید عمل جراحی خود را بهموقع انجام ندهد، تمام اجسام و اشیا و اطراف خود را تیره و کدررنگ مشاهده خواهد کرد.
جوانان هم گرفتار این عارضه میشوند
معمولاً وقتی کلمه آبمروارید را میشنویم، فوری افراد مسن به ذهنمان میآیند، اما دکتر همتپور میگوید: "سبک زندگی نادرست" هم سبب بروز آبمروارید زودرس میشود؛ بعضی افراد در دهه ۴۰، ۳۰ و حتی ۲۰ زندگی دچار این عارضه میشوند.
به گفته این چشمپزشک، شرایط متعددی منجر به بروز آبمروارید در سنین جوانی میشوند؛ ابتلا به دیابت، فشارخون بالا، بالا بودن عدد نزدیکبینی به خصوص زمانی که خیلی زود شروع میشود، مصرف بعضی داروها مثل داروهای استروئیدی (به خصوص کورتونها)، داشتن سابقه خانوادگی، ضربه خوردن به چشم، چاقی بیش از حد، مصرف بیرویه الکل، سیگار کشیدن و حتی قرار گرفتنِ طولانیمدت در معرض نور خورشید. این بیماری ممکن است حتی در نوجوانی هم دیده شود، اما موارد آن نادر است.
دکتر همتپور با تاکید بر این نکته که وقتی پزشک تشخیص داد که عدسی چشم فرد به آبمروارید رسیده، عمل آبمروارید باید فورا انجام شود و نباید پشت گوش انداخته شود. وگرنه چشم آسیبهای زیادی میبیند که گاهی جبرانش غیرممکن است. مثلا کوری دائمی فرد و عدم برگشت بینایی حتی با جراحی و نیز بروز بیماری آبسیاه یا گلوکوم، از عوارض عمل با تاخیر زیاد است.
به گفته پزشکان، اگرچه افزایش سن مهمترین عامل آبمروارید است و نمیتوان به طور کامل از آن جلوگیری کرد، اما استفاده از عینک آفتابی استاندارد، کنترل قند خون در افراد دیابتی، پرهیز از مصرف خودسرانه کورتون، ترک سیگار و داشتن تغذیه سالم میتواند روند بروز یا پیشرفت آن را کندتر کند.
علائم شایع آبمروارید
آبمروارید معمولاً به صورت تدریجی و آرام پیشرفت میکند و در مراحل اولیه ممکن است فرد متوجه تغییر واضحی در بینایی خود نشود. یکی از اولین نشانهها، کاهش شفافیت دید و احساس مه یا دود جلوی چشم است؛ طوری که انگار فرد از پشت شیشهای بخارگرفته به اطراف نگاه میکند. بسیاری از افراد بدون آن که بدانند درگیر این عارضه شدهاند، با علائم کمرنگ شدن یا زرد دیده شدن رنگها، افت وضوح تصویر و نیاز مکرر به تعویض نمره عینک به چشم پزشک مراجعه میکنند.
حساسیت به نور، دیدن هاله یا سایهروشن دور چراغها حین رانندگی در شب، دیدن هاله دور چراغها، دوبینی در یک چشم و کاهش قدرت تشخیص جزئیات از دیگر علائم شایع آبمروارید هستند. این علائم معمولاً بدون درد هستند و به همین دلیل برخی افراد تا مراحل پیشرفته متوجه بیماری نمیشوند. در حالی که تشخیص زودهنگام میتواند زمان مناسب جراحی و پیشگیری از عوارض بعدی را مشخص کند.
چرا اسمش آبمروارید است؟
برای خیلیها سوال است که چرا به این عارضه میگویند "آبمروارید" و چرا نام مروارید به این زیبایی و ارزشمندی باید روی یک بیماری گذاشته شود؟ ماجرا این است که ما در زبان فارسی به این عارضه میگوییم آبمروارید و نام علمی آن کاتاراکت (Cataract) است.
«کاتاراکت» یک کلمه یونانی به معنای «آبشار» یا «ریزِش آب» است؛ چون پزشکان قدیم تصور میکردند مادهای شبیه مایع یا بخار از جلوی چشم عبور میکند و مثل پردهای آبمانند جلوی دید را میگیرد. در فارسی هم همین تصور به شکل استعاری حفظ شده و نام «آبمروارید» جا افتاده است؛ یعنی انگار آب شفافی شبیه مروارید روی مردمک میریزد و کمکم دید را مهآلود و کدر میکند. در حالی که در واقعیت، هیچ آبی در کار نیست و مساله کاملاً ساختاری و مربوط به عدسی چشم است. به زبان ساده، آبمروارید یعنی پیر و کدر شدن یا آسیب دیدن لنز (عدسی) طبیعی چشمها؛ لنزی که اگر شفاف بماند همه چیز واضح دیده میشود و اگر کدر شود، انگار دارید از پشت شیشهای بخارگرفته به دنیا نگاه میکنید.