صلح درون، آرامش بیرون، حکمت‌های جاویدان امام سجاد (ع)

نورنیوز-گروه فرهنگی: امام سجاد(ع) بنا بر قول مشهور در ۵ شعبان سال ۳۸ هجری قمری در مدینه منوره متولد شد.

ایشان دوران کودکی خود را در کنار پدرشان امام حسین(ع) و در خاندان اهل‌بیت پیامبر(ص) سپری کردند و از همان ابتدا با معارف اصیل اسلامی و اخلاق نبوی پرورش یافتند.

امام زین العابدین حدود ۳۸ سال امامت شیعیان را عهده دار بود، و لذا بخش اصلی زندگی امام سجاد(ع) در دوران امامت ایشان سپری شد؛ دورانی بسیار سخت و خفقان‌آمیز، تحت حاکمیت بنی‌امیه. در این شرایط، امام امکان قیام مسلحانه نداشتند، اما با مبارزه فرهنگی و تربیتی، مسیر هدایت جامعه را ادامه دادند.

مهم‌ترین شیوه‌های مبارزه امام در این دوره عبارت بود از:

-تعلیم معارف دینی از طریق دعا و نیایش

و تربیت شاگردان آگاه.

-زنده نگه داشتن یاد اهل‌بیت و مظلومیت آنان.

ترویج اخلاق، عدالت و مسئولیت اجتماعی

و ثمره این روش، آثاری ماندگاری همچون صحیفه سجادیه و رساله حقوق بوده است.

صحیفه سجادیه

کتاب صحیفه سجادیه مجموعه دعاهایى است کـه امام زین العابدین(ع) انشـاء فرمـوده و امـام محمد باقر(ع)، فرزنـد بزرگوارشـان آنهـا را نوشته اند. امام جعفر صادق(ع) نیز در مجلس حاضر بوده و آنها را می شنیده است. این کتاب شامل پنجاه و چهار دعا پیرامون مباحـث عرفـانى، اخلاقـى،اعتقادى، اجتماعى و سیاسى است. کتاب صحیفه سجادیه در میـان علمـاى شـیعه بـه انجیل اهل بیت و زبور آل محمد(ص) ملقب شده است و همانطورکه انجیل عیسى(ع) و زبـور داود (ع) دو کتـاب آسـمانى حـاوى علـوم و حِکَم بوده اند، صحیفه هم علوم و حکمى را در بردارد که جهانیان را به سـعادت و نیکبختـى مـى رساند. در بسیارى از اجازات علماى امامیه نیز این کتـاب را بـه اُختُ القرآن یعنى خواهر قرآن وصف کردند (در برابر نهج البلاغه که آن را «اَخُ القـرآن» یعنـى بـرادر قـرآن گفته اند).

در بــین ادعیــۀ مــأثور، صحفیه سجادیه  به عنوان یکی از بهترین و معتبرترین منبع دینی رسیده به دسـت مـا، همچـون دیگـر

ادعیۀ معصومان  ، دربردارندۀ معارف قرآنی فراوانی از جمله آموزه های اخلاقی است و سبک زندگی تراز قرآن را بخوبی معرفی کرده است.

امـام سـجاد(ع) در ایـن کتـاب، بسـیارى از حقـایق و علـوم و معـارف اسـلامى را از راه دعـا و درخواست از خداوند متعال به مـردم جهـان گوشـزد مى فرماید و خدا و رسول و امام را با برهانى که بر دو

پایه عقل و علم استوار است به همگان معرفى مى کند.

این کتاب خفتگان راه حق و حقیقت را بیدار کـرده و اوصاف حسنه و اخلاق نیکو را، که سزاوار خردمندان اسـت، مـى آموزد و چگـونگى حاجـت خواسـتن از خـداى تعـالى و دعـاکردن در حـق یکـدیگر را یـاد مـى دهد و همگـان را بـه راه خداشناسـى راهنمـایى می کند.

اهمیت این موضوع تـا بـدان حد است که این کتاب، در میان علمای شیعه به قرآن صاعد (انسانِ قرآنی که با ایمان و عمل صالح، سخن و حالش به‌سوی خدا بالا می‌رود) معروف است.

 رساله حقوق

نقش فرهنگی امام سجاد(ع) برای زنده نگه داشتن اسلام و ادامه راه تشکیل تمدن اسلامی قابل ستایش است. از جمله آموزه‎های امام سجاد(ع) در مجموعه‎ای به نام رساله حقوق جمع آوری شده است. امام سجاد(ع) در این رساله سعی در تزریق شالوده‎های اصلی فرهنگ اسلامی و فرهنگ‌سازی حقوق اقشار مختلف جامعه داشته‎اند. از آن‌جا که تمدن تحت تأثیر فرهنگ قرار دارد، آموزه‎های امام سجاد(ع) نقش بسزایی در شکل‌گیری تمدن اسلامی داشته است.

حق در رساله امام سجاد (ع) که به رساله حقوق شهرت دارد، مرجعی بسیار مهم برای حقوق انسانی است که امور دنیوی و اخروی را بصورت یکجا مورد بررسی قرار داده و حقوق خداوندی، حقوق نفس، حقوق افعال عبادی، حقوق حاکمین و رعایا، حقوق رحم، حقوق عامه و حقوق مال را شامل است

رسالة حقوق امام سجاد (ع) از اصیل‌ترین منابع حقوقی شیعه برای شناخت کیفیت و چگونگی روابط سیاسی اجتماعی، اقتصادی و حکومتی در جامعه اسلامی است. موارد حقوقی مطرح شده در این ساله را می توان ذیل سه عنوان کلی حق الله، حق الناس، و حق النفس دسته بندی کرد.

۱- حق الله

حق الله، در واقع اساس دین‌داری است. و این حق یعنی حق الله مطلق است و در ازای ادای این حقوق بندگان هیچ حقی نسبت به خداوند ندارند. اما در سایر حقوق مناسبات و ادای تکلیف کاملاً متقابل و دو سویه است حق الله خاستگاه و منشأ سایر حقوق است.

خداوند حقوق فراوان بر بندگانش دارد که اعتقاد و ایمان آوردن به او و عمل به دستورات او و انجام بندگی، بخشی از حقوق الهی بر انسان است. امام سجاد (ع) درباره حق الله می‌فرماید:

«بزرگترین حق خداوند این است که او را بپرستی و چیزی را شریکش ندانی، و چون از روی اخلاص این کار را کردی، خدا بر عهده گرفته است که کار دنیا و آخرت تو را کفایت کند و آنچه از آن بخواهی برایت نگاهدارد.»

پس به طور کلی «حق الله» آن امور و تکالیفی هستند که فقط مربوط به خود انسان و خدای خویش است و پای هیچ کس دیگر در میان نباشد. مانند انجام عبادات واجبی که خدا دستور داده و یا اجتناب از نجاسات و محرماتی که خدا آن‌ها را نهی کرده مثل خوردن چیزهای حرام و یا دروغ گفتن و یا ریا و...

۲- حق الناس

حق الناس عبارت است از حقوق متقابل، این حقوق روابط انسان‌ها و جوامع را در مناسبات گوناگون اجتماعی، اقتصادی، سیاسی، فردی، فرهنگی، مذهبی، حکومتی، بین المللی قانون‌مند می‌کند. این حقوق را که خداوند واجب گردانده برای تامین آسایش فردی و اجتماعی و اصلاح امور و جامعه انسانی است.

مسئله حق الناس در محورهای مختلف مطرح است؛ مانند حقوق والدین، حق فرزند به والدین، حقوق زن و شوهر (حقوق خانوادگی) حقوق برادری، حقوق اجتماعی، حقوق همسایه‌داری و موارد متعدد دیگر و این حقوق زیباتر از هر جا در کلام امام سجاد(ع) بازگو شده است.

۳- حقوق النفس

این نوع حقوق یعنی حق نفس و اعضای انسان، بدین معناست که اگر انسان بدان‌ها توجه نکند، در واقع به خود ظلم کرده و ضررش به خودش بر می‌گردد.

از ویژگی‌های برجسته رساله حقوق، توجه دقیق به حقوق اعضای بدن است؛ مانند حق زبان، گوش، چشم، دست و پا.

برای آگاهی خوانندگان محترم متن کامل ترجمه رساله حقوق امام سجاد(ع) در این لینک  قابل مشاهده است.