نورنیوز- گروه اقتصادی: دولت طی یک ماه گذشته و در راستای حذف رانت و کاهش آسیبهای اقتصادی ناشی از تخصیص ارز ترجیحی، تصمیم گرفت یارانه کالاهای اساسی را بهجای ابتدای زنجیره، در قالب کالابرگ الکترونیکی به مصرفکننده نهایی اختصاص دهد. در گام نخست این طرح، مقرر شد به ازای هر یک از اعضای خانوار، مبلغ یکمیلیون تومان به حساب سرپرست خانوار واریز شود تا صرف خرید ۱۱ قلم کالای اساسی شود.
با این حال، حدود دو هفته پس از آغاز اجرای طرح، دولت از اعلام شیوه دوم دریافت یارانه کالایی خبر داد؛ شیوهای که بر اساس آن، خانوارهایی که از دریافت یارانه نقدی صرفنظر میکنند، میتوانند ۹ قلم کالای اساسی را بهمدت سه ماه با قیمت ثابت دریافت کنند. بر اساس اعلام رسمی، دولت متعهد شده است مابهالتفاوت افزایش قیمت این کالاها را تقبل کرده و مصرفکننده صرفاً مبلغ مشخص و ثابتی را برای هر قلم کالا پرداخت کند.
مشاهدات میدانی از تعدادی فروشگاه بزرگ زنجیرهای در سطح شهر نشان میدهد که با وجود گذشت چند روز از اعلام رسمی شیوه دوم یعنی( یکشنبه ۲۸ دی ماه)، اجرای عملی آن با ابهام همراه است. برخی مسئولان فروشگاهها عنوان میکنند که دستورالعمل مشخصی درباره نحوه اعمال کالابرگ در شیوه دوم، نوع کالاهای مشمول، میزان سهمیه و قیمت نهایی به آنها ابلاغ نشده است.
یکی از مسئولان فروشگاهی میگوید: «فعلاً فقط همان روال قبلی فعال است و درباره شیوه جدید، نه سامانهها بهروزرسانی شده و نه جزئیاتی به ما اعلام شده است.»
در حالی که پیش از این اعلام شده بود که بر اساس شیوه دوم، بستهای از کالاها که حدود ۷۵۰ کیلوکالری را فراهم میکند، مردم میتوانند با پرداخت حدود ۳۰۰ تا ۳۵۰ هزار تومان بسته به نوع کالا (برنج ۱۶۰ هزار تومان و یا ۱۹۰ هزار تومان) آن بسته را دریافت کنند که این بسته در بهمن، اسفند و فروردین عرضه خواهد شد، با این شرط که مبلغ ریالی پرداختی مردم ثابت خواهد ماند.
کالاهای مشمول این بسته شامل ۹ قلم (مرغ ۱.۵ کیلو گرم، روغن ۸۱۰ گرم، تخم مرغ یک کیلو گرم، برنج یک کیلو گرم، قند و شکر ۵۰۰ گرم، ماکارونی ۷۰۰ گرم، شیر کم چرب بسته نایلونی ۹۰۰ گرم، پنیر یو اف ۴۰۰ گرمی، ماست کم چرب ۹۰۰ گرمی) است که افراد میتوانند بسته به نوع کالا با پرداخت ۳۰۰ تا ۳۵۰ هزار تومان این اقلام را از فروشگاه دریافت کنند. این اختلاف قیمت هم بستگی به نوع برنج و یا مرغ منجمد و یا کشتار روز دارد. قیمت دقیق باید توسط فروشنده به خریدار اطلاع داده شود.
فروش گرانتر برخی اقلام نسبت به بازار آزاد
در کنار ابهام در اجرا، برخی مشاهدات میدانی حاکی از آن است که برخی اقلام اساسی از جمله تخممرغ، گوشت و برنج در بعضی فروشگاههای بزرگ با قیمتی بالاتر از نرخ عرضهشده در فروشگاههای خرد و واحدهای خارج از شبکههای زنجیرهای به فروش میرسند؛ موضوعی که با هدف اعلامشده طرح، یعنی تثبیت قیمتها و حمایت از مصرفکننده، در تناقض به نظر میرسد.
گلایه مردم؛ کالابرگی که به کارتها نرسیده است
در این میان، بخشی از مراجعهکنندگان به فروشگاهها نیز از عدم تخصیص کالابرگ گلایه دارند. برخی شهروندان به خبرنگار ایسنا میگویند:« با وجود اینکه اعلام شد کالابرگ به همه تعلق میگیرد، اما نه در کارتهایمان اعتباری دیده میشود و نه فروشگاهها چیزی در این باره میدانند. حتی با مراجعه به سامانه معرفیشده هم به نتیجهای نرسیدهایم.»
برخی دیگر نیز کیفیت کالاهای عرضهشده را محل انتقاد قرار میدهند و معتقدند اقلامی مانند گوشت، در مقایسه با فروشگاههای سطح شهر و واحدهای توزیع سنتی، از کیفیت پایینتری برخوردارند؛ در حالی که قیمت آنها نیز بعضاً بالاتر است.
نقش نظارتها در اجرای طرح چیست؟
با توجه به اهداف اعلامشده برای اجرای کالابرگ الکترونیکی، از جمله کنترل قیمتها، حفظ قدرت خرید مردم و جلوگیری از رانت، این پرسش مطرح میشود که نقش دستگاههای نظارتی در رصد قیمتها، کیفیت کالاها و نحوه اجرای شیوه دوم کالابرگ چیست؟ بهویژه آنکه فاصله میان تصمیمگیری و اجرای عملی طرح، میتواند زمینهساز نارضایتی عمومی و تضعیف اعتماد به سیاستهای حمایتی شود.
در شرایطی که دولت بر تثبیت قیمت ۹ قلم کالای اساسی بهمدت سه ماه تأکید دارد، شفافسازی هرچه سریعتر جزئیات اجرایی، اطلاعرسانی دقیق به فروشگاهها و تقویت نظارت میدانی، میتواند نقش مهمی در تحقق اهداف این طرح ایفا کند.
بر اساس آنچه پیش از این اعلام شده بود متقاضیان روش دوم کالابرگ از یکشنبه ۲۸ دیماه تا جمعه ۱۰ بهمن فرصت دارند تا با شمارهگیری کد دستوری #۱۴۶۳*۵۰۰* و انتخاب گزینه ۵ (روش دوم کالابرگ)، کد ملی سرپرست خانوار و کد پستی محل سکونت را ارسال کنند و پس از آن، روش دوم کالابرگ برای آنان برنامهریزی و منظور میشود. اما مشاهدات حاکی از آن است که طرح دوم هنوز به برخی فروشگاهها ابلاغ نشده و همین امر موجب ایجاد سوالات زیادی برای شهروندان شده است.