نورنیوز- گروه سیاسی: به نظر میرسد همزمان با انعکاس گسترده اخبار اعتراضات اخیر ایران در رسانههای بینالمللی و توجه دولتها به تحولات مربوطه در ایران، شاهد اندک تحولی نیز در عرصه دیپلماسی هستیم که اگر به درستی دنبال شود، ممکن است موجب گشایشی در این عرصه شود:
1. نگرانیهای جدی که در اواخر هفته گذشته در مورد امکان انجام حملهای علیه ایران وجود داشت، حداقل فعلا برطرف شده و تدابیر مقدماتی که در حال انجام بود، متوقف شده است. ادعای ترامپ مبنی بر «توقف اعدامها» در ایران و تشکر از مقامات ایرانی در این زمینه، اگر در زمره دلایل اصلی تعلیق یا توقف حمله نباشد، حداقل یکی از بهانههای اصلی آن است. بازدارندگی که ایران همچنان از آن برخوردار است، دلیل اصلی دیگری است که ترامپ را ناچار به احتیاط کرده است. تهدید موشکهای ایران علیه پایگاههای آمریکایی در منطقه و قلمرو اسرائیل قطعا عاملی است که حداقل تدارک نظامی گسترده در منطقه و در اسرائیل را ایجاب میکند و بدون آن هر حملهای به ایران میتوانست برای آمریکا و اسرائیل مسئلهساز شود.
پایگاه رأی ترامپ در آمریکا نیز همواره در ارتباط با هرگونه جنگ در خارج، نظر منفی دارد و بهویژه در شرایطی که به انتخابات کنگره در آبان نزدیک میشویم، ترامپ بیش از پیش ناچار از احتیاط است. بیمیلی کشورهای منطقه به بروز جنگی دیگر نیز مهم است. این کشورها طبعا جنگ نمیخواهند و مایل هستند به هر قیمت مانع جنگ در منطقه و سرایت آن به قلمرو و ایجاد وقفه در توسعه اقتصادیشان شوند. در این رابطه فاکتور جدیدی را نیز باید در نظر گرفت و آن ابراز علاقه غیرقابل درک و سادهلوحانهای است که بخشی از اپوزیسیون ایرانی خارج از کشور به اسرائیل نشان داده است. این عامل باعث شده بسیاری از مردم و دولتهای منطقه از چنین ناحیهای احساس خطر کنند. بااینحال، نظر به اهمیتی که ترامپ بهطور معمول برای عمل به اظهاراتش میدهد و نیز اهمیت بسیار زیادی که او برای عنصر غافلگیری در اقدامات نظامی قائل است، هیچ احتمالی را نباید کاملا منتفی دانست.
2. اظهارات ویتکاف درباره تماس با عراقچی و تأکید او بر ترجیح یک راهحل دیپلماتیک با ایران و تأیید ضمنی این اظهارات توسط مقامات ایرانی نیز تحول مهمی است که میتواند در تعلیق یا توقف اقدام نظامی بیتأثیر نبوده باشد. این اظهارات اگرچه حاوی مواضع جدیدی است، اما همچنان ممکن است پنجره دیپلماتیک جدیدی را باز کرده باشد. بااینحال، روشن نیست مواضع جدید ویتکاف در آن مصاحبه چگونه در تهران تلقی شده است. ویتکاف افزود: «هرگونه توافق احتمالی میان طرفین باید شامل چهار مسئله اصلی در زمینه غنیسازی هستهای، موشکها و لزوم کاهش موجودی آنها، مواد هستهای و نیروهای نیابتی باشد». تمرکز مذاکرات ایران و آمریکا تا پیش از این تنها بر برنامه اتمی ایران و تحریمها بوده و تاکنون مقامات آمریکایی از شمول موشکها و نیروهای نیابتی در یک توافق احتمالی سخنی نمیگفتند. اظهارات آقای عراقچی در 26 دیماه با المنار مبنی بر اینکه «در حال حاضر هیچ برنامهای برای بازسازی تأسیسات هستهای نداریم»، اظهارات مهمی است و میتواند حاکی از درجاتی از واقعبینی در تهران و تسهیلکننده مذاکرات با آمریکا باشد. اکنون با اضافهشدن «موشکها» و «نیروهای نیابتی» سؤال این است که تهران چگونه واکنش نشان خواهد داد؟
3. واقعیت این است که در دو، سه سال گذشته تحولات دورانسازی در منطقه و جهان رخ داده که در جهت پرکردن دست ایران و افزودن بر اهرمهای ایران نبوده است. نگارنده همواره بر این واقعیت تأکید کرده که اگر از هر اهرمی دقیقا به وقت مناسب استفاده نشود، معلوم نیست آن اهرم به سرعت از دست نرود. تصور آمریکا و اسرائیل اکنون این است که در موقعیت بهتری قرار دارند و میتوانند مطالبات بیشتری مطرح کنند. اما راه مقابله با این زیادهخواهیها پاپسکشیدن از مذاکره نیست. در عرف دیپلماتیک، مذاکره میتواند درباره هر موضوعی انجام شود؛ آنچه مهم است، توافق است. کشورها بهطور معمول در ارتباط با هر موضوعی مذاکره میکنند، اما الزاما همیشه توافق در ارتباط با هر موضوعی ممکن و مطلوب نیست. مقامات وزارت خارجه ایران همیشه از مذاکرات عادلانه و محترمانه سخن میگویند، اما مذاکرات عادلانه و محترمانه بیمعنی است؛ مذاکرات تنها میتواند موفق باشد یا نباشد. این توافق است که باید عادلانه و حاکی از احترام طرفین به هم باشد. ایران میتواند مذاکرات مستقیم، جامع و بدون قید و شرط را بپذیرد و در صورت برخورد غیرمنصفانه طرف مقابل مذاکرات را ترک کند. ضمن اینکه میدانیم مواضع علنی کشورها هیچگاه مواضع قطعی و نهایی آنها نیست.
شرق