ضرورت تکریم اهداکنندگان خون و تبیین باورهای اشتباه درباره اهدای خون زنان

نورنیوز-گروه اجتماعی: دکتر بابک یکتاپرست درباره صدور فراخوان‌های اهدای خون گفت: گاهی‌اوقات، سازمان انتقال خون نسبت به صدور فراخوان اهدای خون اقدام می‌کند اما با صدور فراخوان‌های احساسی به منظور دعوت مردم برای اهدای خون موافق نیستم؛ چرا که با استانداردهای بین‌المللی مغایرت دارد. هنگامی که افراد تحت تاثیر قرار می‌گیرند و احساسی می‌شوند، به هر شکل ممکن می‌خواهند خون اهدا کنند و این احتمال وجود دارد به طور دقیق به پرسش‌های پزشکان که پیش از خون‌گیری مطرح می‌شود، پاسخ ندهند تا به دینی که احساس می‌کنند، پاسخ دهند. بنابراین این احتمال وجود دارد که سلامت خون تحت تاثیر قرار گیرد.

اهدای خون، یک نیاز همیشگی

معاون اجتماعی سازمان انتقال خون با بیان اینکه «نیاز به خون» یک نیاز همیشگی است، تصریح کرد: من بر این باور هستم که عبارت «الان یا الان» بهترین عبارت برای تشریح نیاز همیشگی به خون است. در حال حاضر، نگرانی درباره ذخایر خونی وجود ندارد اما بروز هرگونه حادثه ناگوار سبب افزایش نیاز به خون و فرآورده‌های خونی می‌شود. نیاز به خون و فرآورده‌های خونی همیشگی است؛ بر اساس این شرایط، سازمان انتقال خون همواره از مردم می‌خواهد که به پای کار بیایند؛ چرا که نیاز به خون و فرآورده‌های خونی هیچگاه تعطیل نمی‌شود.

یکتاپرست در پاسخ به پرسش «آیا کاهش میزان مراجعه برای اهدای خون یک رابطه علت و معلولی است یا ضعف در سیاستگذاری‌ها نیز در بروز چنین شرایطی دخیل است؟» توضیح داد: اهدای خون مانند تمام عوامل اجتماعی، یک مولفه چندوجهی است؛ به طور قطع، تمام مسائل اجتماعی از جنبه‌های مختلف قابل ارزیابی است. ایران، کشوری گسترده با ویژگی‌های جغرافیایی، بومی، فرهنگی و قومی متفاوت است. در چنین شرایطی، نسخه یکسان و واحدی نمی‌توان برای تمام کشور در نظر گرفت؛ به عنوان مثال نسخه سیستان‌وبلوچستان با ارومیه متفاوت است.

ضرورت توجه به اهداکنندگان خون

این پزشک با بیان اینکه «توجه به اهداکننده» در ساختار مدیریتی ضروری است، افزود: اهداکنندگان با وجود مشکلاتی که این روزها تمام افراد جامعه تجربه می‌کنند از وقت و زمان خود چشم‌پوشی می‌کنند و برای نجات جان هم‌نوع خود به یکی از پایگاه‌های اهدای خون مراجعه می‌کنند تا بخشی از وجود خود را به امانت در اختیار سازمان انتقال خون قرار دهند و در نهایت جان ۳ بیمار را از مرگ نجات دهند. اهداکنندگان خون، هیچ چشمداتی ندارند اما کوچک‌ترین کاری که می‌توانیم برای این افراد انجام دهیم، «احترام گذاشتن» است. فرآیندها می‌بایست به نحوی طراحی و اجرا شود، تا اهداکنندگان کمترین میزان معطلی را تجربه کنند.

اهدای خون یک فرایند زنده

معاون اجتماعی سازمان انتقال خون گفت: برخی اهداکنندگان خواهان دریافت کارت اهدای خون هستند؛ چرا که به نحوی مایه افتخار به حساب می‌آید که توانسته‌اند جان برخی انسان‌ها را از مرگ نجات دهند. مشکلات ساختاری، کمبود تجهیزات، کمبود اعتبار و همچنین کمبود نیروی انسانی سبب سختی کار و شرایط شده‌اند؛ تکریم و احترام، کمترین کاری است که می‌بایست برای اهداکنندگان در نظر گیریم اما به دلیل کمبود اعتبار و نیروی انسانی نمی‌توانیم تکریم و احترمی در شان اهداکنندگان داشته باشیم. شرایط به نحوی است که حتی احتمال قهر اهداکنندگان با سازمان انتقال خون وجود دارد.

معاون اجتماعی سازمان انتقال خون با بیان اینکه اهدای خون یک فرایند زنده است، تصریح کرد: اهدای خون، یک اقدام اجتماعی است و به تک‌تک افراد جامعه مربوط می‌شود. ماهیت و جنس دغدغه جامعه در زمینه اهدای خون بسیار اهمیت دارد؛ منظور این است که مردم می‌بایست برای اهدای خون وقت صرف کنند و بخشی از وجود خود را برای نجات هم‌نوعان خود اهدا کنند.

تلاش برای جذب جوانان در مسیر اهدای خون

اثرگذاری مقطعی پویش‌های اهدای خون

او درباره اثرگذاری پویش‌ها برای اهدای خون گفت: پویش‌ها شاید به صورت مقطعی اثرگذار باشند اما در درازمدت تاثیری ندارند؛ شرایط کنونی، مهر تاییدی بر بی‌ثمر بودن اجرای پویش‌ها در درازمدت است. سن جمعیت اهداکننده خون در کشور افزایش یافته و سن اهداکنندگان ۳۷ تا ۵۰ سال است. هنگامی که می‌گوییم سن اهداکنندگان ۳۷ تا ۵۰ سال است و اگر سن اهدای خون را ۱۸ تا ۶۵سالگی در نظر گیریم، اگر اهداکننده ۳۷ سال داشته باشد ۱۹ سال از عمر اهدای خون او می‌گذرد.

یکتاپرست درباره اهدای خون در میان جوانان گفت: ادبیات، فرهنگ و زبان نسل Z با ما متفاوت است؛ سازمان انتقال خون می‌بایست زبان و ادبیات نسل Z را فرا گیرد تا با زبان خود آنها سخن گوید. سیاست‌های گذشته‌ای که برای جذب پدران و مادران آنها استفاده می‌کردیم، دیگر اثرگذار نیست؛ ابزارهای تبلیغاتی گذشته رنگ باخته‌اند؛ چرا که ابزار و فضاهایی برای کسب اطلاعات در اختیار دارند که در روزگار جوانی من وجود نداشتند. شکل پویش‌ها نیز می‌بایست تغییر کند و از پویش‌های گذشته گذر کنیم.

اهدای خون و فرهنگسازی برای آن

معاون اجتماعی سازمان انتقال خون با بیان اینکه نیازمند فرهنگسازی هستیم، توضیح داد: فرهنگسازی به زمان نیاز دارد و به یکباره اتفاق نمی‌افتد. سازمان انتقال خون، جلسه‌ای با سازمان‌های جهاد دانشگاهی علوم‌پزشکی تهران و شهید بهشتی برگزار کرده؛ چرا که دانشگاه‌های علوم‌پزشکی نقاط کلیدی محسوب می‌شوند. همچنین در نظر داریم که با افکارسنجی از مولفه‌های جذاب مطلع شویم تا زمینه جذب اهداکنندگان را فراهم کنیم. متاسفانه، توانسته‌ایم برخی جوانان را جزو اهداکنندگان کنیم اما در زمینه تبدیل آنها به اهداکننده مستمر شکست خوردیم. روزگاری، پافشاری بر «حال خوب» اثرگذار بود؛ منظور این است که به اهداکنندگان می‌گفتیم که با اهدای خون سبب نجات جان یک بیمار می‌شوند و در نتیجه حال خوبی را تجربه می‌کردند. تجربه حادثه بندرعباس نشان داد که حال خوب انسان با اهدای خون و در نتیجه نجات جان یک بیمار، همچنان اثرگذار است. بسیاری از کسانی که خون اهدا نکرده بودند، پس از حادثه انفجار در بندرعباس برای اهدای خون به میدان آمدند. دغدغه نجات جان هم‌وطن و هم‌نوع در این آب و خاک هنوز وجود دارد اما چگونگی مطرح شدن آن مهم است. چگونگی بیان موضوع «نجات جان انسان‌ها با اهدی خون و حال خوب» را با جهاد دانشگاهی مطرح کردیم. چرا یک دانشجوی سال آخر پرستاری یا پزشکی برای کمک به سازمان به پای کار نیاید؟ ما با دوره آموزشی می‌توانیم از ظرفیت آنها در شرایط بحرانی استفاده کنیم.

باورهای اشتباه و کاهش اهدای خون در میان زنان

یکتاپرست درباره اهدای خون در میان زنان گفت: براساس آخرین سرشماری کشور، زنان و مردان تقریبا جمعیت برابر دارند اما سهم زنان از اهدای خون حدود پنج درصد است. یکی از دغدغه‌های زنان در سال‌های اخیر، ابتلا به کم‌خونی است؛ ۲۵ درصد زنان ایرانی به کم‌خونی مبتلا هستند. میزان ابتلای زنان به کم‌خونی در استان‌های سیستان‌وبلوچستان و تهران به ترتیب ۴۰ و ۱۵ درصد است. اگر ۵۰ درصد زنان ایرانی به کم‌خونی مبتلا باشند، ۲۰ میلیون نفر باقی می‌مانند و اگر ۵۰ درصد این افراد بنا به دلایل مختلف مانند شرایط سنی از اهدای خون معاف باشند، باز هم ۱۰ میلیون نفر می‌توانند خون اهداکنند.

سهم ۵ درصدی زنان از اهدای خون

او ادامه داد: سهم زنان از اهدای خون ۵ درصد است نه اینکه ۵ درصد زنان خون اهدا می‌کنند. برخی زنان خون اهدا کرده‌اند اما اهداکننده مستمر نیستند؛ این موضوع به این معنا است که سازمان بر اهدای خون مستمر آنها متمرکز نیست. زنان برای سازمان انتقال خون مهم قلمداد می‌شوند، چرا که رفتار پرخطر کمتر دارند.

یکتاپرست با بیان اینکه «امور اهداکنندگان» را در معاونت اجتماعی سازمان انتقال خون تعریف کرده‌ایم، گفت: یک از دغدغه اهدکنندگان این است که کارت خونی خود را دریافت نمی‌کنند؛ اما صدور کارت و اطلاعات مربوط به آنها به نیروی انسانی نیاز دارد. شرایط به نحوی است که فقط یک نفر برای این موضوع در سازمان انتقال خون در نظر گرفته‌ایم؛ اگر اهداکننده به پایگاه وصال مراجعه کند به راحتی می‌تواند کارت خود را ریافت کند اما برای سایر مراکز دیگر وجود ندارد. هیچ‌گاه، فردی که در منطقه تهرانپارس ساکن است به پایگاه وصال مراجعه نمی‌کند؛ پایگاه تهرانپارس با کمبود نیروی خون‌گیر مواجه است. اگر نیروی انسانی داشته باشم، ترجیح می‌دهیم از او برای کوتاه‌شدن صف اهدا استفاده کنیم.

اهمیت تکریم اهداکنندگان خون و تعریف بسته ویژه پذیرایی

معاون اجتماعی سازمان انتقال خون در بخش دیگری از صحبت‌هایش به تکریم اهداکنندگان خون تاکید کرد و با بیان اینکه کیفیت پذیرایی از اهدکنندگان بسیار پایین است، گفت: تعریف بسته ویژه پذیرایی اهداکنندگان را در کانون توجه قرار داده‌ایم. همچنین در نظر داریم با الکترونیکی کردن فرایند، افراد با کارت ملی خود بتوانند تمام جزییات مربوط به اهدای خون خود را دریافت کنند. الکترونیکی کردن، نیاز به بودجه دارد و وعده‌هایی برای تخصیص اعتبار برای اجرای این موضوع داده‌اند.

«اهداکنندگان» مهم‌ترین سرمایه انتقال خون

یکتاپرست درباره ضرورت توجه به اهداکنندگان گفت: اهداکنندگان، مهم‌ترین سرمایه انتقال خون هستند و می‌بایست جایگاه مختص با خود را مناسب با شان و جایگاه واقعی خود داشته باشند. اهداکنندگان می‌بایست تکریم شوند. به طور مثال، پارکینگ ازخواسته‌های اهداکنندگان است و با محدودیت فضا می‌بایست تامین شود. حل موضوع پارکینگ کمی زمان‌بر است؛ چرا که به زیرساخت‌های شهری مربوط است اما دسترسی به اطلاعات اهدای خون از طریق الکترونیکی میسر است. 

وی با بیان اینکه قدردان رسانه‌ها هستم، گفت: این احتمال وجود دارد که برخی مشکلات را نبینیم و از شما می‌خواهم که این مسائل را به من اطلاع‌رسانی کنید. هنگامی که درباره برخی مسائل و مشکلات پاسخ می‌دهم و پاسخ‌ها را به دیگران منتقل می‌کنید، شرایط متفاوت می‌شود. مردم دیدگاه بهتری نسبت به شما به عنوان رسانه نسبت به من مسئول دارند و شما را امین‌تر می‌دانند.

او در پایان گفت: شیطنت‌ در هر سیستمی وجود دارد ولی برخی انسان‌ها نیز با عشق در سیستم فعالیت می‌کنند. برخی پرسنل تا ساعت یک یا دو بامداد در پایگاه‌ها حضور دارند تا فرآورده‌های خونی را آماده کنند و باید قدردان زحمات آنها نیز بود.