نورنیوز- گروه بین الملل: درگیریهای پراکنده بین شبه نظامیان کُرد قسد و ارتش تحت امر احمد الشرع در سوریه ادامه دارد. اما در این سوی مرز شمالی سوریه و در ترکیه، سران احزاب و اغلب نمایندگان پارلمان نیز درباره تحولات مرتبط با سوریه و قسد، سخنرانی میکنند.
حالا سران حکومت، فرماندهان نظامی و سیاستمداران ائتلاف جمهور در ترکیه، مداوماً این عبارت را تکرار میکنند: مهلت توافق 10 مارس برای ادغام نیروهای قسد در ارتش سوریه پایان یافته و آنکارا حاضر نیست در برابر تعلل و وقت کشی قسد، سکوت اختیار کند.
این در حالی است که خود مقامات دمشق درباره این موضوع، به اندازه مقامات ترکیه صحبت نمیکنند و ظاهراً در موضوع ادغام نیروها، بر موضوعات فنی و چتر میانجیگری و تضمینهای امنیتی بینالمللی تمرکز کردهاند تا در صورت تداوم اختلافات، درگیری وسیعی روی ندهد.
در این میان دو معضل مهم وجود دارد: اول این که شبه نظامیان تحت امر پ.ک.ک در سوریه، شرط خود برای ادغام در ارتش این کشور را به تاسیس سه لشکر و دو تیپ مستقل و اعلام تغییرات گسترده سیاسی – اجرایی در سوریه و ایجاد سیستم غیرمتمرکز مشروط کردهاند. از دیگر سو، این اختلاف، بر مذاکرات صلح بین اوجالان و دولت ترکیه تاثیر نهاده و عملاً بن بست ایجاد کرده است.
بنیاد آمریکایی دفاع از دموکراسی اعلام کرده، مذاکرات کردها و دمشق عملاً متوقف شده و ترکیه برای مهار قسد فشار میآورد و تهدید میکند، اما هرگونه درگیری گسترده میتواند ثبات سوریه را بیشتر تهدید کند و به مداخله خارجی بیشتر بینجامد. انستیتوی واشنگتن نیز بر این باور است که ادغام قسد در ارتش، کلید ثبات و بازسازی اقتصادی سوریه است.
اما اختلاف بر سر تمرکزگرایی - تمرکززدایی، ماهیت ادغام نظامی و مدیریت مناطق عربنشین، اجرای توافق را به مساعدت مستمر آمریکا و شرکا وابسته کرده است.
تحلیلگران آمریکایی میگویند: بدون ارائه چارچوب تضمینشده بینالمللی برای خودگردانی محدود و ادغام مرحلهای، بنبست ادامه خواهد داشت. لذا ترکیه، سوریه و قسد ناگزیرند به مدلهای «ادغام تدریجی با نظارت خارجی» فکر کنند تا ریسک خلأ امنیتی کاهش یابد. در دیدگاهی مشابه، چتم هاوس نیز به این اشاره کرده که طرح ادغام بدون اصلاحات حکمرانی و ترتیبات مشارکتپذیر محلی، پایدار نخواهد بود.
شریک اردوغان، باز هم تهدید کرد
دولت باغچلی رهبر حزب حرکت ملی گرا و شریک راست افراطی اردوغان در ائتلاف جمهور، دیروز یک بار دیگر، نهادهای اقماری پ.ک.ک در شمال سوریه را تهدید کرد.
باغچلی در سخنان خود در جمع اعضای این حزب در تالار ویژه در پارلمان ترکیه گفت: «مهلت اجرای توافقنامه 10 مارس برای ادغام قسد و ی.پ.گ در ارتش سوریه، تا پایان سال 2025 بود. حالا که این مهلت به پایان رسیده، ادغام نیروها باید هر چه سریعتر انجام شود و تحولاتی که از فراخوان 27 فوریه امرالی پشتیبانی میکنند، باید پدیدار شوند. در حال حاضر، قسد با مطرح کردن خواستههای غیرقابل قبول و غیرقابل مذاکره، برای اجتناب از اجرای توافقنامه، بهانهتراشی میکنند. ولی از راه توافق باشد یا از راه دور، تمامیت ارضی سوریه باید برقرار شود و قبایل عرب نیز باید بدون قید و شرط در کنار دولت دمشق بایستند».
سخنان باغچلی به این معنی است که اولاً او ادغام قسد در ارتش سوریه را به معنی فاز نهایی اجرای توافق بین اوجالان و ترکیه میداند و دوم این که از قبایل عرب در شمال و شرق سوریه میخواهد در صورت حمله دولت احمد الشرع به قسد، آنان نیز دولت مرکزی را یاری دهند.
یکی دیگر از مهمترین فرازهای سخنان شریک سیاسی اردوغان، نسبت دادن تحرکات شبه نظامیان کُرد سوری به رژیم اسرائیل بود.
او درباره این موضوع گفت: «مظلوم عبدی فرمانده قسد، خود را مهیا کرده تا با حمایتهای اسرائیل، رهبر موسس پ.ک.ک یعنی عبدالله اوجالان را کنار زده و بر کرسی او بنشیند. اما چنین سناریویی، بیثباتی، بنبست و هرج و مرج را تشدید خواهد کرد. هیچکس حق انجام این کار را ندارد. نقشههای اسرائیل در سوریه خنثی خواهد شد. همچنین باید بگویم، بهای گستاخی صهیونیست ها در استفاده از کارت داعش برای انجام عملیات اطلاعاتی و فعالیتهای تروریستی علیه ترکیه، بسیار سنگین خواهد بود».
پس از تهدیدات باغچلی، اعلام شد که حزب کُردی اقماری پ.ک.ک در پارلمان ترکیه یعنی دمپارتی به ریاست تونجر باقخان و تولای حاتم اوغللاری، تشکیل جلسه داده و موضوع تاثیرگذاری اختلافات قسد -دمشق بر مذاکرات صلح در ترکیه را بررسی میکند.
در همین حال، ژنرال یاشار گولر وزیر دفاع ترکیه نیز با لحنی تهدیدآمیز خطاب به گروه منحله پ.ک.ک و نهادهای اقماری آن گفت: «پ.ک.ک و همه گروههای وابسته باید تصمیم به انحلال بگیرند. آنان باید فعالیتهای تروریستی خود را در تمام مناطقی که در آن مستقر هستند، از جمله سوریه، متوقف کنند و بدون قید و شرط سلاحهای خود را تحویل دهند. میخواهم بار دیگر تأکید کنم که ما اجازه نخواهیم داد هیچ سازمان تروریستی، اعم از پ.ک.ک، ی.پ.گ و قسد در منطقه ریشه بدواند».
به قول رابین یاسین قصاب، نویسنده سوری و یکی از نویسندگان کتاب «کشور در حال سوختن: سوریها در انقلاب و جنگ»، «از نظر توان دفاع از خود و توانایی کردها در تصمیمگیری، آنها فکر میکنند اکنون به چیزی دست یافتهاند که قبلاً هرگز نداشتهاند. بنابراین نمیخواهند آن را از دست بدهند».
توماس مکگی، پژوهشگر و متخصص امور سوریه در موسسه دانشگاه اروپایی فلورانس بر این باور است: «موضوع تمرکززدایی از قدرت و اعطای هر سطحی از خودمختاری به کردها، خط قرمز دمشق و آنکارا است. این باعث یک نوع ناسازگاری چشمگیر شده و من راهی برای توافق این دو دیدگاه نمیبینم. برای اینکه پیشرفتی حاصل شود، احتمالاً راهی جز این وجود ندارد که یک طرف تسلیم شود».
اما هاکان فیدان وزیر امور خارجه ترکیه میگوید: «امیدواریم که همه چیز از طریق گفتگو، مذاکره و به صورت مسالمتآمیز پیش برود. ما نمیخواهیم دوباره نیازی به توسل به ابزارهای نظامی ببینیم. اما نیروهای دموکراتیک سوریه باید درک کنند که صبر بازیگران مربوطه رو به پایان است».
آمریکا چه میگوید؟
با وجود مواضع تهدیدآمیز مقامات ترکیه درباره احتمال حمله به شبه نظامیان کُرد سوری، حامی اصلی این گروه یعنی آمریکا هنوز در این مورد اظهارنظر نکرده است. شاید دلیل اصلی این امر، سرگرم شدن تام باراک فرستاده ویژه ترامپ در پرونده سوریه، با مذاکرات سوریه و رژیم صهیونیستی است.
باراک آنها را در پاریس پایتخت فرانسه گردهم آورد و وزارت امور خارجه آمریکا در بیانیهای اعلام کرده که طرفین یک سازوکار ادغام مشترک تحت آمریکا ایجاد خواهند کرد.
آنان با استفاده از یک واحد ارتباطی اختصاصی، تحت نظارت آمریکا، در زمینه اشتراکگذاری اطلاعات، کاهش تنشهای نظامی، تعامل دیپلماتیک و فرصتهای تجاری، هماهنگی فوری و مداوم را تسهیل خواهند کرد.
این سازوکار برای رسیدگی سریع به اختلافات و جلوگیری از سوء تفاهمها عمل خواهد کرد. طرفین تعهد خود را برای تلاش برای دستیابی به ترتیباتی که امنیت و ثبات پایدار را برای هر دو سو فراهم میکند، مجدداً تأیید کردند.
پیداست نتایج جلسه پاریس، برای ترکیه نیز از اهمیت ویژهای برخوردار است. چرا که ارزیابی مقامات سیاسی – امنیتی ترکیه درباره تحولات شمال سوریه، این است که شبه نظامیان تحت امر پ.ک.ک در شمال و شرق سوریه، از اختلاف و تنش بین سوریه و رژیم اسرائیل بیشترین سود را میبرند و در صورتی که این تنش خاتمه پیدا کند، دروزیها در جنوب و کردها در شمال سوریه، امیدی به حمایت نتانیاهو نخواهند داشت.
شواهد نشان میدهد در شرایط فقدان توافق جدی، درگیریهای پراکنده و تاکتیکی محتمل است؛ اما طرفها غالباً به آتشبسهای موردی یا میانجیگری خارجی برای جلوگیری از تشدید فراگیر تن میدهند.