نورنیوز- گروه اجتماعی: با فرارسیدن روز پدر، فرصتی پیش میآید تا به نقشهای جدید مفهوم پدر در خانواده ایرانی و تحولات این نقش در خلال تغییرات اجتماعی توجه کنیم. انسان، بنا بر آموزههای دینی و اخلاقی، مسئولیتهای متعددی دارد که یکی از برجستهترین آنها مسئولیت پدری است. در اسلام، شأن پدر و مادر پس از شأن خداوند ذکر شده است و مسئولیت پدری نه تنها شامل تأمین مادی خانواده، بلکه مراقبت، پرورش و ایجاد اعتماد و امنیت روانی در کودکان نیز میشود. پدر موظف است محیطی فراهم کند که فرزندان بتوانند مستقل و آزاد زندگی کنند و از مخاطرات در امان باشند.
تحولات یک مفهوم تاریخی
نقش پدران در طول زمان دستخوش تغییرات مهمی شده است. در خانوادههای سنتی، پدر غالباً مدیر تولید خانواده و تأمینکننده اصلی بود و نظارت مستمر بر فرزندان و زندگی خانوادگی داشت، زیرا محل کار و زندگی او به هم نزدیک بود. اما در عصر حاضر، با جدایی محل کار و زندگی، تحولات بازار کار و افزایش اشتغال زنان، پدران کمتر فرصت مییابند زمان زیادی با فرزندان خود بگذرانند و نقششان پیچیدهتر و چندبعدیتر شده است. پژوهشها نشان میدهند که پدری تنها به تأمین مالی محدود نمیشود؛ بلکه درگیر مراقبت مستقیم، آموزش، همراهی و پرورش فرزندان است.
مطالعات بینالمللی نشان میدهند که پدران امروز با الگوی «پدر جدید» مواجهاند؛ الگویی که همزمان نقش تأمین مالی و مراقبت فرزندان را بر عهده دارد. این نقشها با هم ترکیب شده و کیفیت رابطه پدر-فرزند و رفاه کودکان را بهطور مستقیم تحت تأثیر قرار میدهند. افزایش مشارکت پدران در امور مراقبتی و آموزشی، نه تنها به رشد اجتماعی و روانی کودکان کمک میکند، بلکه موجب رضایت و احساس اثرگذاری پدران نیز میشود. این تغییرات نشاندهنده گذار از نگاه سنتی به رویکردی است که در آن مسئولیت و پاسخگویی پدر در توسعه شخصیت و توانمندیهای کودکان برجسته میشود.
یکی از شاخصهای مهم موفقیت پدری، «هم والدی» است؛ یعنی همکاری پدر و مادر در پرورش فرزندان، به ویژه در خانوادههای مدرن، متنوع و گاه شکننده. پژوهشها نشان میدهند که در خانوادههای کم درآمد یا در حال گذار، حمایت و مشارکت مادر در درگیری پدر نقش کلیدی دارد و کیفیت هم والدی رابطه مستقیم با میزان مراقبت و حضور فعال پدر دارد. در عین حال، سیاستهای عمومی و ابزارهای حکمرانی اجتماعی، از جمله مرخصی زایمان پدران، نقش مهمی در تقویت این مشارکت ایفا میکنند. تجربه کشورهای اسکاندیناوی نشان میدهد که ایجاد فرصتهای قانونی و حمایتی برای حضور فعال پدر در سالهای نخست تولد فرزندان، به افزایش تعامل و مراقبت مستمر پدران منجر میشود و از منظر حکمرانی خانواده، نشاندهنده اهمیت طراحی سیاستهای هماهنگ با نیازهای خانواده است.
چالش های اجتماعی و اقتصادی
تحولات اجتماعی و اقتصادی، از جمله رکودهای اقتصادی و نابرابریهای درآمدی، نیز چالشهایی برای نقش پدر ایجاد کردهاند. مردانی که فرصت یا منابع محدودی دارند، ممکن است نتوانند همزمان نقش تأمین مالی و مراقبت فعال را ایفا کنند. در چنین شرایطی، حکمرانی مطلوب مستلزم طراحی نظامهای حمایت اجتماعی است که پدران کم درآمد را توانمند سازد و دسترسی آنها به فرصتهای مراقبت و پرورش فرزندان را افزایش دهد. این اقدامات، از منظر راهبردی، به تثبیت ساختار خانواده و کاهش مخاطرات اجتماعی کمک میکنند.
تحقیقات نشان میدهند که درگیری پدران با فرزندان، حتی در مواردی که اقامت دائمی نزد کودک ندارند، اثرات مثبتی بر رشد اجتماعی، شناختی و رفتاری فرزندان دارد. این نکته اهمیت توجه به کیفیت ارتباط و نقش فعال پدران را برجسته میکند و حکمرانی خانواده را به مقولهای فراتر از سیاستهای صرفاً اقتصادی تبدیل مینماید. در نتیجه، روز پدر فرصتی است برای تأمل در چالشها و ظرفیتهای نقش پدری و ضرورت بازتعریف سیاستها و رویکردها برای حمایت از این نقش در خانوادههای معاصر.
با توجه به این تحولات، شایسته است که روز پدر نه تنها به جشن و تجلیل محدود شود، بلکه به یک نقطه عطف برای بازنگری راهبردی در حکمرانی خانواده، حمایت از پدران و تقویت تعاملات خانوادگی تبدیل گردد. حکمرانی مطلوب خانواده نیازمند توجه همزمان به ابعاد فرهنگی، اقتصادی، اجتماعی و قانونی است تا پدران بتوانند مسئولیتهای خود را به شکل مؤثر، پایدار و متوازن ایفا کنند و جامعهای با نسلهایی توانمند، مستقل و مسئول بسازند.
روز پدر، با این نگاه، یادآور تعهد اجتماعی و خانوادگی ماست؛ فرصتی برای درک تحولات نقش پدری و تمرکز بر راهکارهای راهبردی که نه تنها فرد، بلکه کل جامعه را توانمند میسازد.