نورنیوز-گروه اقتصادی: حذف ارز ترجیحی و تغییر سیاستهای ارزی در سال ۱۴۰۴، بازار گوشت را با شوک قیمتی مواجه کرده است؛ بهطوریکه قیمت گوشت وارداتی به حدود ۸۰۰ هزار تومان رسیده و به گفته رئیس شورای تأمین دام کشور، این سیاستها نهتنها به تعادل بازار کمک نکرده، بلکه تولید داخلی را تضعیف و قدرت خرید مصرفکنندگان را بهشدت کاهش داده است.
در روزهای اخیر، همزمان با انتشار اخبار مربوط به تداوم حذف ارز ترجیحی و تأکید دولت بر پرداخت یارانه در انتهای زنجیره مصرف، فعالان بازار دام و گوشت نسبت به آثار کوتاهمدت این سیاستها بر تولید، واردات و قیمتها واکنش نشان دادهاند.
هرچند از زمان اجرای این سیاستها مدت زیادی نگذشته و بازار هنوز در مرحله تطبیق قرار دارد، اما شواهد میدانی و اظهارات فعالان این حوزه نشان میدهد افزایش هزینه نهادهها و تغییر مبنای تأمین ارز واردات، فضای بازار را وارد دورهای از احتیاط و رکود کرده است.
افزایش هزینهها؛ نخستین واکنش تولید
طبق اخبار منتشرشده، حذف ارز ترجیحی نهادههای دامی و جایگزینی آن با ارز مبادلهای، موجب افزایش هزینههای تولید بهویژه در دام سنگین شده است. فعالان تولید معتقدند این تغییر، تصمیمگیری برای پرواربندیهای جدید را با تردید مواجه کرده و بخشی از دامداران ترجیح دادهاند فعالیت خود را محدود یا متوقف کنند تا آثار واقعی سیاستهای جدید روشنتر شود.
در همین حال، گزارشها حاکی از آن است که در بخش دام سبک، به دلیل شرایط فصلی و اتکای بیشتر به مراتع، فشار کمتری نسبت به دام سنگین احساس میشود؛ با این حال، این وضعیت نیز بهطور کامل از تحولات قیمتی مصون نمانده است.
واردات گوشت؛ افزایش قیمت تمامشده
اخبار رسمی منتشرشده در روزهای گذشته نشان میدهد واردات گوشت قرمز در حال حاضر عمدتاً با ارز مبادلهای یا آزاد انجام میشود؛ موضوعی که به افزایش قیمت تمامشده گوشت وارداتی منجر شده است. این مسئله، نگرانیهایی را درباره کارایی واردات بهعنوان ابزار تنظیم بازار، بهویژه در آستانه ماههای پرمصرف، ایجاد کرده است.
برخی فعالان بازار معتقدند در شرایط فعلی، واردات با ارز آزاد، اگرچه ادامه دارد، اما اثرگذاری محدودی بر تعدیل قیمتها داشته و بیشتر جنبه تأمین حداقلی بازار را ایفا میکند.
یارانه در انتهای زنجیره؛ سیاستی در مرحله آزمون
در کنار این تحولات، دولت بر پرداخت یارانه مستقیم به مصرفکننده تأکید دارد؛ سیاستی که طبق اظهارات مسئولان، با هدف حمایت از معیشت خانوارها و جلوگیری از فشار قیمتی دنبال میشود. با این حال، کارشناسان یادآور میشوند که هنوز برای ارزیابی نتایج این رویکرد زود است و بازار در مرحله آزمون و انتظار قرار دارد.
فعالان حوزه دام تأکید میکنند که اثرگذاری یارانه مصرفکننده، به میزان زیادی به قیمت تمامشده کالا در مبدأ وابسته است و در صورتی که هزینه تولید و واردات کنترل نشود، فشار قیمتی همچنان میتواند به بازار منتقل شود.
بازار در وضعیت گذار
برآیند اخبار و دادههای موجود نشان میدهد بازار گوشت قرمز در حال حاضر نه با کمبود شدید مواجه است و نه به تعادل قیمتی رسیده، بلکه در وضعیت «گذار» قرار دارد؛ وضعیتی که نتیجه تغییر همزمان سیاستهای ارزی، یارانهای و تولیدی است.
منصور پوریان - رئیس شورای تأمین دام کشور - با اشاره به تأثیر مستقیم سیاستهای اقتصادی بر حوزه دام و تولید گوشت اظهار کرد: حوزه دام مانند سایر بخشهای تولیدی، بهشدت متأثر از سیاستگذاریهای اقتصادی بوده و نمیتوان آن را جدا از شرایط کلان اقتصاد کشور تحلیل کرد. بیشترین آسیب این بخش در ماههای گذشته، ناشی از کمبود نهاده، افزایش ناگهانی قیمت نهادهها و تغییر سیاستهای ارزی بوده است.
واردات گوشت؛ ابزاری برای تعادل بازار که تضعیف شد
وی افزود: واردات گوشت همواره برای پوشش کسریهای فصلی بازار انجام میشده و نقش مهمی در تنظیم بازار از نظر کمیت و قیمت داشته است، اما سیاستهای جدیدی که در سال ۱۴۰۴ اعمال شد، با اعتراض شدید فعالان این حوزه همراه بود. گوشت یک کالای اساسی و اثرگذار است که بخشی از آن در داخل تولید و بخشی از طریق واردات تأمین میشود، بنابراین هرگونه سیاستگذاری در زمینه تخصیص ارز و واردات آن باید با حساسیت و دقت ویژه انجام شود.
پوریان با یادآوری تجربه سالهای گذشته گفت: در برخی دورهها، سیاستهایی اجرا شد که نهتنها به رشد تولید کمک نکرد، بلکه صرفاً منجر به افزایش قیمتها شد. در سال ۱۴۰۴ این سیاستها با شدت بیشتری اعمال شد؛ هم در بخش نهادهها و هم در واردات گوشت آماده مصرف، که همین موضوع موجب انتقادات جدی فعالان این بخش شد.
حذف ارز ترجیحی، جهش قیمت گوشت وارداتی
رئیس شورای تأمین دام کشور ادامه داد: در دورههایی که برای واردات بخشی از گوشت از ارزهای ترجیحی یا ارزهای ترکیبی (حاصل از ارز نیما و سایر منابع) استفاده میشد، گوشت وارداتی با قیمت مناسب در بازار توزیع و موجب تعادل قیمتی میشد. بخش زیادی از مصرفکنندگان به سمت گوشتهای منجمد گوسفندی و گوسالهای با قیمت مناسب سوق پیدا کرده بودند.
وی افزود: اما با حذف این ارزها و الزام واردات با ارز مبادلهای یا آزاد، قیمت گوشت وارداتی بهطور قابلتوجهی افزایش یافت. امروز گوشتی که با ارز آزاد وارد میشود، طبیعتاً قیمت بالایی دارد و همین موضوع باعث شده مصرفکنندگان عملاً توان خرید آن را نداشته باشند.
تولید گوساله؛ بیشترین آسیب از گرانی نهادهها
پوریان با اشاره به تأثیر این سیاستها بر تولید داخلی گفت: در بخش تولید، کمبود و گرانی نهادهها ضربه سنگینی وارد کرد. در زمانی که باید پرواربندیها شکل میگرفت، بهویژه در بخش گوسالههای گوشتی، به دلیل افزایش شدید هزینهها، بسیاری از تولیدکنندگان از ورود به این حوزه منصرف شدند.
وی توضیح داد: تولید گوساله گوشتی نیازمند صرف هزینه مستمر حداقل ۹ ماهه بدون هیچ درآمد روزانه است، در حالی که دامداری شیری درآمد روزانه از محل فروش شیر دارد. همین تفاوت باعث شد با افزایش هزینه نهادهها، تولید گوساله بهشدت کاهش یابد. این در حالی است که در دام سبک، به دلیل شرایط مرتعی و زایشهای فصلی، امکان جبران بخشی از کمبودها وجود دارد.
یارانه انتهای زنجیره، راهکار مؤثر نیست
رئیس شورای تأمین دام کشور با انتقاد از سیاست پرداخت یارانه در انتهای زنجیره گفت: تجربه نشان داده پرداخت یارانه به مصرفکننده نهایی، زمانی که قیمت کالا در مبدأ بالاست، اثربخش نیست. وقتی قیمت تمامشده در ابتدای زنجیره تولید و واردات بالا باشد، هر میزان یارانه در انتهای زنجیره نیز نمیتواند تورم را مهار کند.
وی افزود: سیاست درست این است که هزینههای تولید در پایه کاهش یابد تا کالا با قیمت مناسب وارد بازار شود. در حوزه واردات گوشت نیز همین منطق صدق میکند؛ علاوه بر نوسانات ارزی، مالیات بر ارزش افزوده نیز قیمت تمامشده را افزایش داده و واردات را برای فعالان اقتصادی غیراقتصادی کرده است.
ضرورت بازگشت به سیاستهای موفق گذشته
پوریان تأکید کرد: لازم است به سیاستهای موفق سالهای گذشته بازگردیم؛ سیاستهایی که بخشی از گوشت با ارز ۲۸ هزار تومانی و بخشی با ارز ترکیبی وارد میشد و فاصله قیمتی مناسبی در بازار ایجاد میکرد. در آن دوره، گوشت منجمد وارداتی با قیمت حدود ۳۸۰ تا ۴۰۰ هزار تومان به دست مصرفکننده میرسید، در حالی که امروز قیمت تمامشده گوشت وارداتی به حدود ۷۵۰ هزار تومان و قیمت بازار به حدود ۸۰۰ هزار تومان رسیده است که بهشدت تورمزا است.
واردات دام زنده، مکمل تنظیم بازار
وی با بیان اینکه برای تنظیم بازار، صرفاً واردات گوشت کافی نیست، گفت: واردات دام زنده کشتاری و حتی دام پرواری با ارز مناسب میتواند هم به کاهش هزینه تولید کمک کند و هم دامداریها را برای تولید در ماهها و سال آینده فعال نگه دارد. بهویژه پس از آسیبهایی که به دلیل شیوع تب برفکی به دام کشور وارد شد، نیاز به سیاستهای جبرانی جدی وجود دارد.
رکود شدید در بازار دام
رئیس شورای تأمین دام کشور در پایان با اشاره به وضعیت فعلی بازار گفت: برخلاف تصور عمومی، افزایش قیمت دام به معنای رونق بازار نیست. در حال حاضر رکود سنگینی بر بازار دام حاکم است که ناشی از کاهش شدید قدرت خرید مردم است. هماکنون قیمت دام سبک و گوساله بهصورت نقدی در محدوده ۳۷۰ تا ۳۸۰ هزار تومان قرار دارد، اما تقاضای مؤثری در بازار وجود ندارد.
پوریان تأکید کرد: تداوم سیاستهای فعلی، آثار منفی خود را هم بر تولید، هم بر سرمایهگذاری و هم بر مصرفکننده خواهد گذاشت و هیچ دستاورد مثبتی برای بازار گوشت به همراه نخواهد داشت.