نورنیوز_ گروه اجتماعی : سال ۲۰۲۵ میلادی برای علاقهمندان به فضا سالی پر هیجان بود. ستارهشناسان موفق شدند رازهای بزرگی از کیهان را فاش کنند؛ از کشف عظیمترین ساختار جهان تا شناسایی سیارهای با نشانههای شیمیایی بحثبرانگیز حیات و ردپای باستانی حیات در مریخ. در این گزارش، نگاهی میاندازیم به پنج دستاورد نجومی برتر سالی که گذشت.
وبگاه استِیتزمَن در گزارشی آورده است:
ستارهشناسان قرنهاست که در حال شکار سیارات فراخورشیدی، کشف ساختارهای کیهانی عظیم مانند کیپو و مشاهده کهکشان آلاکناندا (کهکشانی شبیه به راه شیری) در آینه تلسکوپ فضایی جیمز وب هستند. آنها همچنین رژهای از دنبالهدارها، از لیمون گرفته تا ۳I/ATLAS و فراتر از آن را ردیابی کردهاند. در همین حال، نگرانی مداوم و همیشگی برخورد یک سیارک با زمین نیز وجود داشت.
اکنون با نزدیک شدن به پایان سال ۲۰۲۵، زمان مرور دستاوردهایی است که این سال را به یکی از هیجانانگیزترین سالهای اخیر نجوم تبدیل کرد. در ادامه، پنج کشف برتر و شگفتانگیز نجومی ۲۰۲۵ را مرور میکنیم.
۱. کیپو: کشفی که تعریف ما از بزرگی در کیهان را تغییر داد
ستارهشناسان در سال ۲۰۲۵ میلادی موفق به کشف بزرگترین ساختار شناختهشده در جهان شدند. این اَبَرساختار که به افتخار طنابهای گرهدار تمدن اینکا، کیپو نام گرفت، از خوشههای کهکشانی عظیمی تشکیل شده است.
ابعاد باور نکردنی: این ساختار حدود ۱.۳ میلیارد سال نوری وسعت دارد؛ یعنی نور برای پیمودن طول آن به ۱۳ میلیون سال زمان نیاز دارد؛
جرم عظیم: جرم آن حدود ۲۰۰ کوادریلیون (۲۰۰,۰۰۰,۰۰۰,۰۰۰,۰۰۰,۰۰۰) برابر خورشید ما برآورد شده است؛
روش کشف: این ساختار با استفاده از دادههای ماهواره پرتو ایکس روسات (ROSAT) و نقشهبرداری از جهان نزدیک شناسایی شد؛
اهمیت کشف: مطالعه کیپو به دانشمندان کمک میکند مدلهای خود از شکلگیری و تکامل کیهان را اصلاح کنند. گایونگ چون (Gayoung Chon)، محقق اصلی این طرح میگوید: اگر این اندازهگیریهای کیهانشناسی تنها چند درصد اصلاح شوند، با افزایش دقت رصدها، اهمیتشان بیشتر خواهد شد.
۲. K۱۲-۱۸b: نشانهای مرموز که بحث حیات فرازمینی را داغ کرد
تلسکوپ فضایی جیمز وب در سال ۲۰۲۵ میلادی، دادههایی از سیاره فراخورشیدی K۱۲-۱۸b جمعآوری کرد که بحثهای داغی را درباره امکان وجود حیات برانگیخت.
یک جهان اقیانوسی: این سیاره که ۱۲۸ سال نوری از ما فاصله دارد، ۸.۶ برابر بزرگتر از زمین است و در منطقه کمربند حیات ستاره خود قرار دارد؛
نشانه شیمیایی: دادهها وجود گاز دیمتیل سولفید (DMS) را نشان میدادند؛ گازی که روی زمین عمدتاً توسط پلانکتونهای دریایی تولید میشود؛
احتیاط علمی: جامعه علمی در تفسیر این دادهها محتاط است. تحلیلهای مستقل نشان میدهند این سیگنال ممکن است از فرآیندهای غیر زیستی نیز ناشی شده باشد. این کشف، هیجانانگیز است، اما نیاز به تأیید بیشتری دارد.
۳. مریخ: ردپای جدید در جستوجوی دیرینه حیات
مریخنورد استقامت ناسا در سال ۲۰۲۵ میلادی با بررسی سنگ چیاوا فالز در دهانه جیزِرو، سرنخهای جدیدی از گذشته مریخ یافت و امیدها برای یافتن نشانههای حیات باستانی را افزایش داد.
محل امیدوارکننده: این سنگ در منطقهای باستانی یافت شد که روزگاری میزبان یک دریاچه و دلتای رودخانه بود؛
ترکیبات آلی: تحلیل نمونههای این سنگ (با نام سفایر کانیون) نشان داد که سرشار از ترکیبات آلی است؛
کانیهای کلیدی: وجود کانیهای ویویانیت و گریزیت، که روی زمین اغلب با محیطهای زیستی و تجزیه مواد آلی مرتبط هستند، کنجکاوی دانشمندان را برانگیخت؛
نیاز به صبر: برای نتیجهگیری قطعی درباره منشأ این مواد، باید منتظر بازگرداندن این نمونهها به زمین در آینده بود.
۴. اورانوس: صید تازهای در اعماق یخی منظومه شمسی
تلسکوپ جیمز وب در دوم فوریه ۲۰۲۵ میلادی موفق به کشف قمر جدیدی در مدار سیاره اورانوس شد و فهرست اقمار این غول یخی را کمی طولانیتر کرد.
یک دنیای کوچک: این قمر که S/۲۰۲۵ U۱ نامگذاری شده، تنها حدود ۱۰ کیلومتر قطر دارد و به دلیل اندازه بسیار کوچکش تاکنون از دید ستارهشناسان پنهان مانده بود؛
افزایش شمار اقمار: با این کشف، تعداد قمرهای تأییدشده اورانوس به ۲۹ عدد رسید؛
ادامه جستوجو: دانشمندان معتقدند احتمالاً قمرهای کوچک بیشتری در میان حلقههای اورانوس پنهان شدهاند که با پیشرفت فناوری رصدی در آینده کشف خواهند شد.
۵. ۳I/ATLAS: گردشگری از کهکشانهای دیگر
در ژوئیه ۲۰۲۵ میلادی، ستارهشناسان با استفاده از سامانه هشدار برخورد سیارکها (ATLAS)، موفق به کشف یک دنبالهدار بینستارهای شدند و میهمان نادری را از دوردستهای کیهان مهمان کردند.
میهمان دوردست: این دنبالهدار که ۳I/ATLAS نام گرفت، سومین جسم شناختهشدهای است که از بیرون منظومه شمسی به محدوده ما وارد شده است؛
گذر نزدیک: این دنبالهدار در ۱۹ دسامبر ۲۰۲۵ میلادی به نزدیکترین فاصله خود از زمین (حدود ۲۷۰ میلیون کیلومتر) رسید؛
یک پدیده نوری نادر: رصدگران شاهد یک خط روشن و غیر معمول در کنار این دنبالهدار بودند که به نظر میرسید جهت آن برخلاف انتظار، به سمت خورشید است. این نمایش دیدنی در واقع یک خطای دید است که زمانی اتفاق میافتد که زمین دقیقاً از صفحه تخت و نازکی که غبار دنبالهدار در آن پخش شده، عبور میکند. از زاویه دید ما، لبه این صفحه غباری مانند یک تیغه نورانی دیده میشود؛
اهمیت علمی: مطالعه ترکیب شیمیایی چنین اجرامی، اطلاعات بینظیری درباره مواد سازنده سایر منظومههای ستارهای در اختیار ما قرار میدهد.
۲۰۲۵ میلادی، سال درخشانی برای کیهانشناسی و جستوجوی حیات بود. از رصد عظیمترین ساختار کیهان تا جستوجوی نشانههای حیات در همسایگان کیهانی، هر یک از این کشفیات گامی به سوی درک عمیقتر جایگاه ما در جهان پهناور است.