جمهوریت و اسلامیت نظام قابل بازنگری نیست

نورنیوز- گروه سیاسی: نشست علمی «قانون اساسی» همزمان با روز بزرگداشت این سند بنیادین، بعدازظهر دوشنبه ۱۰ آذر در دانشگاه آزاد اسلامی شهرکرد برگزار شد؛ نشستی که حضور هادی طحان‌نظیف، عضو حقوقدان و سخنگوی شورای نگهبان، بُعدی حقوقی–تحلیلی به آن بخشیده بود. او در این نشست در کنار شرح مسیر تاریخی تدوین قانون اساسی و ظرفیت‌های مغفول آن، خطوط قرمز نظام و مفاهیم تغییرناپذیر در ساختار سیاسی جمهوری اسلامی را تشریح کرد.

جمهوریت و اسلامیت؛ اصول تغییرناپذیر قانون اساسی

طحان‌نظیف سخنان خود را با گرامیداشت شهدای جنگ ۱۲ روزه و به‌ویژه ۲۵ شهید ناظر انتخابات آغاز کرد و گفت شهادت این افراد «نماد تداوم اراده و انگیزه ملی» است. او تأکید کرد دشمنان گمان می‌کردند با این اقدامات مسیر توسعه علمی و سیاسی کشور متوقف می‌شود، اما تجربه نشان داد «اراده‌ها مستحکم‌تر می‌شود».

در ادامه او به مهم‌ترین بخش سخنان خود پرداخت و تصریح کرد: «جمهوریت و اسلامیت نظام قابل بازنگری نیست، چون تغییر چنین مواردی ماهیت نظام سیاسی را تغییر می‌دهد.» وی با اشاره به مقایسه تطبیقی برخی قوانین اساسی جهان توضیح داد که هر کشور نسبت به برخی اصول حساسیت‌های تاریخی و هویتی دارد؛ چنان‌که در برخی کشورها موضوع ارتش یا جمهوریت خطوط قرمز محسوب می‌شود. به گفته او، در جمهوری اسلامی نیز این دو مؤلفه ستون‌های اصلی ساختار سیاسی هستند.

کارکرد هویتی قانون اساسی

سخنگوی شورای نگهبان ادامه داد: «وقتی قانون اساسی می‌خوانیم، فقط یک متن حقوقی نمی‌خوانیم، بلکه تاریخ و سوابق این سرزمین را نیز ورق می‌زنیم.» او قانون اساسی را «قانون مادر» توصیف کرد که در آن آرمان‌های یک ملت متجلی است و درک درست از آن می‌تواند بسیاری از ابهامات یا برداشت‌های نادرست درباره ساختار حکمرانی را برطرف کند.

طحان‌نظیف در بخش دیگری به فرآیند تصویب قانون اساسی سال ۱۳۵۸ پرداخت. او یکی از ویژگی‌های منحصربه‌فرد آن دوره را «درگیر بودن مستقیم مردم» دانست و یادآور شد بیش از چهار هزار پیشنهاد از سوی اقشار مختلف مردم—from دانشگاهیان تا حوزویان—برای مجلس بررسی نهایی قانون اساسی ارسال شد.

او در روایت یکی از اعضای مجلس بررسی نهایی گفت: «یکی از نمایندگان تصور می‌کرد مردم جزئیات کار او را نمی‌دانند، اما وقتی به حوزه انتخابیه رفت، مردم با اعتراض می‌پرسیدند چرا با یک موضوع خاص مخالفت می‌کند؛ این یعنی حتی سطح مذاکرات و رأی‌گیری‌ها در افکار عمومی دنبال می‌شد.»

پیش‌بینی بحران‌ها در ساختار قانون اساسی

طحان‌نظیف در بخش دیگری از سخنان خود به کارآمدی قانون اساسی در مواجهه با بحران‌های اخیر اشاره کرد و حادثه شهادت رئیس‌جمهور فقید، آیت‌الله رئیسی، را نمونه‌ای از این کارآمدی دانست. او توضیح داد: «در آن روز همه در حزن و اندوه فرو رفتند، اما هیچ‌کس با ابهام در مسائل اجرایی یا حقوقی مواجه نشد. قانون اساسی حتی برای چنین شرایطی سازوکار روشن دارد.» وی یادآور شد که تنها دو ساعت پس از اعلام خبر شهادت، جلسه بررسی برای برگزاری انتخابات زودهنگام تشکیل شد و تا شب همان روز، چارچوب‌های قانونی و زمان‌بندی مشخص شد.

او روند برگزاری انتخابات زودهنگام ۱۴۰۲ را «نمونه‌ای از آمادگی ساختار حقوقی کشور برای مواجهه با وضعیت‌های پیش‌بینی‌نشده» عنوان کرد.

ایراد اساسی: کم‌توجهی به اجرای قانون اساسی

سخنگوی شورای نگهبان در بخش انتقادی سخنان خود به یکی از «مشکلات اساسی» اشاره کرد و گفت: «به همان اندازه که از این قانون فاصله گرفتیم، پیش نرفتیم. ما قانون اساسی را کم می‌خوانیم، کم به آن مراجعه می‌کنیم و کم اجرای آن را مطالبه می‌کنیم.»

او تأکید کرد قانون اساسی ظرفیت‌های عظیمی در حقوق شهروندی دارد که بسیاری از آنها کمتر شناخته شده است؛ از جمله حق شکایت هر شهروند نسبت به مصوبات مختلف اگر آنها را خلاف شرع یا قانون بداند. طحان‌نظیف گفت: «دیوان عدالت اداری و فقهای شورای نگهبان موظفند به این موارد رسیدگی کنند و این یکی از افتخارات ساختار حقوقی کشور است.»

لزوم ترویج فرهنگ قانون اساسی

وی در پایان خطاب به دانشجویان و نخبگان دانشگاهی گفت ترویج و فرهنگ‌سازی قانون اساسی نیازمند ابتکار دانشگاه‌هاست. او پیشنهاد داد برگزاری رویدادهای شبیه‌سازی، دوره‌های آموزشی و مطالعه تفسیرهای اصول قانون اساسی به‌صورت منظم در دستور کار قرار گیرد.

پیش از آغاز نشست، طحان‌نظیف با حضور در سلف دانشجویی با دانشجویان گفت‌وگو کرده و ناهار خود را در کنار آنان صرف کرده بود؛ اقدامی که به گفته برگزارکنندگان فضای صمیمانه‌ای برای طرح پرسش‌های مستقیم و گفتگوهای کوتاه دانشجویی فراهم کرد.