صف بلند مردم برای تماشای آثار هنرمند ضدجنگ

نورنیوز- گروه فرهنگی: ظرف تقریبا 3 ماه، این دومین بار است که موزه هنرهای معاصر، میزبان نمایشگاهی از آثار نقاشی است که مخاطبان فروانی را به خود فراخونده و صف بلندی از مشتاقان هنر خصوصا هنرهای تجسمی را شکل داده است. «پیکاسو در تهران»،‌ عنوان نمایشگاهی است که مجموعه ای از آثار نقاش بزرگ اسپانیایی را به همراه برخی دیگر از تولیدات هنری داخلی و خارجی، از 21 اسفندماه در موزه هنرهای معاصر تهران برگزار شده و تا 31 اردیبهشت ادامه دارد. صف بلندی که این روزها در مقابل موزه شکل گرفته بار اول در مرداد ماه سال گذشته به دلیل برگزاری نمایشگاه «چشم در چشم» تجربه شد. اکنون همان استقبال پرشور برای نمایشگاه «پیکاسو در تهران» تکرار شده است.

 هرچند برای بسیاری از شهروندان قابل باور نیست اما حوزه فرهنگ و هنر هم مدت‌هاست از نعمت "صف"، "ازدحام" و حتی "بازار آزاد بلیت" برخوردار شده است! شاید در نظر خیلی از مردم، وضعیت دشوار معیشت و اقتصاد،‌ جایی برای هزینه‌کردن در موضوعات فرهنگی و هنری نگذاشته و امروز دیگر کسی نیست که عذاب معطلی در یک صف دراز،‌ و سختی‌های ازدحام نفس‌گیر در یک تالار یا مجموعه را بر خود هموار کند تا از نزدیک در یک برنامه فرهنگی و هنری حضور داشته باشد. این، یک داوری پیشینی است اما واقعیات تجربی و عینی در روزها و هفته‌های اخیر، چیزی غیر از این را نشان می‌دهند.

غیر از دو هنر سینما و موسیقی که همواره و تقریبا در هر شرایطی مخاطبان میلیونی را به سالن‌های نمایش می‌کشانند، اکنون هنرهای نسبتا مهجوری مثل نقاشی از چنان جذابیتی برخوردار شده اند که می‌توانند جمع بسیار چشمگیری از مخاطبان را به خود جلب کنند و به موزه‌ها و گالری‌ها و نمایشگاه‌ها بکشانند. دو رخداد هنری در حوزه نقاشی، طی چندماه اخیر مصداق این ادعا هستند تا جایی که  موج اجتماعی گسترده‌ای به راه انداختند و به اعتراف اهل فرهنگ و مدیران و کارشناسان اقتصاد هنر، تحرّکی فوق‌العاده و البته امیدبخش را شکل دادند. جامعه ایران البته هرساله در قالب رویداد «حراج تهران» شاهد رونق اقتصاد هنر در حوزه آثار تجسمی هست اما این دو نمایشگاه، وجه اجتماعی قوی تر و غلیظ تری دارد. هرچند این روزها رخدادهای خوش‌استقبال در عرصه عمومی فرهنگ و هنر، منحصر به این دو مورد نیستند اما ویژگی‌هایی در آنها هست که باعث می‌شود از سایر برنامه‌های پربازدید اخیر هنری متمایز باشند. 

  چشم در چشم با یک گنجینه ملی

از مهم‌ترین اتفاقات هنری در سال‌های اخیر، استقبال بی‌سابقه‌ای بود که مردم و مخاطبان هنر، از نمایشگاه "چشم در چشم" به عمل آوردند. میزان استقبال از این نمایشگاه در زمان برگزاری‌اش (7 تیر تا ۲۳ دی 1403) آنقدر بالا بود که برخی منابع خبری ادعا کردند این رخداد هنری،‌ پربازدیدترین نمایشگاه تاریخ موزه هنرهای معاصر ایران از سال  1356 (سال تأسیس موزه) تا زمان برگزاری این نمایشگاه بوده است. نمایشگاه «چشم در چشم»، بیش از ۱۳۰ اثر ارزشمند از هنرمندان ایرانی و خارجی را به نمایش گذاشت.این رویداد هنری با محوریت پرتره طراحی شده و عنوان چشم در چشم به دلیل اهمیت نگاه و دیدگاه در آثار پرتره انتخاب شده بود. گزارش‌ها حکایت از آن دارد که تعداد بازدیدکنندگان این نمایشگاه، به روزی 2000 نفر هم رسید که رقمی بسیار چشمگیر و دور از انتظار است.

این نمایشگاه، آثاری از هنرمندان بزرگی همچون سالوادور دالی، پابلو پیکاسو، فرانسیس بیکن، اندی وارهول، ژان دوبوفه، کمال‌الملک، آیدین آغداشلو و بهمن محصص را در خود جای داده بود. ترکیب این هنرمندان، تجربه‌ای منحصربه‌فرد برای مخاطبان فراهم کرد، چراکه سبک‌های گوناگونی از اکسپرسیونیسم و سورئالیسم تا پاپ‌آرت و رئالیسم در یک فضای واحد در برابر چشمان بازدیدکنندگان قرار گرفتند.

در روزهای برگزاری آن نمایشگاه، تقریبا هیچ رهگذری نبود که گذرش به خیابان کارگر شمالی و کناره‌های پارک لاله افتاده باشد و صف های بلند مشتاقان برای دیدار از این نمایشگاه را مشاهده نکرده باشد. این صف‌های بلند، ‌آنقدر قابل‌توجه و جالب‌توجه بود که فیلم‌ها و تصاویرش در شبکه‌های اجتماعی و نیز برخی شبکه‌های تلویزیونی خارجی به نمایش درآمد و پربیننده شد.

میزبانی از نقاش بزرگ در قلب پایتخت

کمتر از 3 ماه از پایان آن نمایشگاه موفق، از اواخر اسفند ماه، دیوارهای موزه هنرهای معاصر، آثار یک نقاش بزرگ را بر گردن آویختند تا بار دیگر پیاده‌روهای خیابان کارگر شمالی از ازدحام مشتاقان و مخاطبان هنر فاخر آکنده شود. این بار نمایش 66 اثر از پابلو پیکاسو، نقاش بزرگ و صاحب سبک اسپانیایی است که ذهن‌ها را به این هنر و این موزه متوجه کرده است. 21 اسفند سال پیش بود که نمایشگاه آثار دیده‌نشده پابلو پیکاسو با عنوان «پیکاسو در تهران» و با تمرکز بر زیست هنری و جایگاه این هنرمند شاخص هنرهای تجسمی و نقاشی، به‌ویژه سبک کوبیسم آغاز به کار کرد و تا پایان اردیبهشت میزبان علاقه‌مندان است. همچنین در نمایشگاه «پیکاسو در تهران»، آثاری از هنرمندان ایرانی همچون بهرام دبیری، بهمن محصص، جلیل ضیاءپور، محسن وزیری مقدم، محمدعلی شیوا (کاکو)، گارنیک درهاکوپیان، هانیبال الخاص و پروانه اعتمادی و آثار هنرمندان خارجی مانند ژرژ براک، رابرت دلونه، فرنان لژه، فرانتیشک کوپکا و خوان میرو که با آثار پیکاسو مرتبط هستند، به نمایش گذاشته شده است.

پیکاسو از هنرمندان بسیار بزرگ و دوران‌ساز معاصر است که یکی از مهم‌ترین وجوه آثار هنری‌اش ضدیت با جنگ است. مشاور علمی نمایشگاه «پیکاسو در تهران» گفته است:«پیکاسو نه‌فقط به عنوان یک هنرمند متخصص در حوزه تصویر بلکه به عنوان یک ستاره در عالم هنر مطرح بود. با رویکرد پژوهشی و فرصتی که برای نمایش آثار پیکاسو فراهم شد تلاش کردیم با روایت و نگاه جدیدی آثار را ارائه کنیم.» فواد نجم‌الدین افزوده: «زیست هنری پیکاسو و جایگاه هنری او در این نمایشگاه مورد توجه بوده است؛ پیکاسو چندوجه دارد و وجه اجتماعی او برای ما در این روزگار که جنگ تمام جهان را گرفته مهم و فریاد ضدجنگ او برای ما معنادار است.»

بنا به آمار رسمی اعلام شده، شمار بازدیدکنندگان از نمایشگاه «پیکاسو در تهران» تا روز 15 فرودین ماه امسال یعنی ظرف 24 روز، به بیش از 55 هزار نفر رسید که در نوع خود آماری بسیار چشمگیر و بی‌سابقه است. این استقبال فراگیر نشان از پویایی جامعه هنری ایران دارد.

موزه هنرهای معاصر که گنجینه‌ای بسیار گرانقیمت و غنی از آثار تجسمی هنرمندان ایرانی و خارجی است توانسته با تکیه بر بضاعت بی رقیب خود، نیاز و اشتیاق جمع کثیری از مخاطبان هنر معاصر را تحریک و تأمین کند. شاید اکنون که بعد از سال‌ها، موزه‌های هنری ایران تصمیم گرفته‌اند بخشی از ذخیره‌ی هنری خود را در معرض دید علاقمندان قرار دهند، این واقعیت را به وضوح دریابند که آثار محبوس در انبارها تاچه حد می توانند با استقبال مخاطبان مواجه شوند. طبعا نمایش این آثار،‌ علاوه بر اینکه عظمت و ارزشمندی موزه‌های هنری و خصوصا موزه هنرهای معاصر را نمایان می کند، در ارتقای سواد تجسمی و تقویت ذوق هنری ایرانیان هم بسیار مفید خواهد بود.

 در شرایطی که به نظر می رسید تنگناهای معیشتی،‌ مجالی برای التفات عمومی به هنرهایی مثل نقاشی نگذاشته نمایشگاه‌های "چشم در چشم" و «پیکاسو در تهران»، ‌نشان دادند که متاع هنر، به شرط مدیریت صحیح و ارائه‌ی هوشمندانه و هنرمندانه، هیچگاه بی مشتری نیست. برخورداری‌های جامعه ایران، منحصر به منابع معدنی و زیرزمینی نیست. دارایی‌های فرهنگی ایران نیز می تواند به همان اندازه، مردم این سرزمین را به رضایتمندی برساند و احساس غرور ملی بیافریند. برای تحلیل‌گران مسائل ایران که بیرون از مرزها، روندهای اجتماعی کشور را رصد و بررسی می‌کنند تشکیل صف‌هایی بسیار طویل و بی نظیر برای بازدید از یک نمایشگاه نقاشی، چه بسا غیرقابل درک به نظر بیاید اما این واقعیت، نشان می دهد که جامعه ایران، به رغم تمام فروبستگی‌ها و مشکلات، فرهنگ را از هرم مطالبات خود بیرون نگذاشته و همچنان در منظومه‌ی نیازها و خواست‌های خود حفظ کرده است.  

دو تجربه‌ نمایشگاه "چشم در چشم" و "پیکاسو در تهران"، با استقبال بی‌سابقه‌ای که درپی داشتند،‌ نشانگر این‌اند که تنگناهای معیشتی نتوانسته اشتیاق ایرانیان به هنر و فرهنگ را زایل کند. فرهنگ و هنر، بهترین منبع برای تقویت سرمایه اجتماعی است. هرنظام حکمرانی که بتواند این منبع هویت‌ساز و وحدت‌بخش را به درستی به کار گیرد قادر خواهد بود در میدانی که به "جنگ هویت‌ها" مشهور است برنده باشد.