نورنیوز-گروه سیاسی: نوروز به عنوان یک پدیده فرهنگی نه تنها نقش مهمی در تکوین و تکامل ملیت و هویت ایرانی داشته، بلکه همواره یکی از ملاط هایی بوده که طی هزاره ها کمک بزرگی نیز در راستای امتزاج و درهم آمیختگی اقوام ساکن در فلات ایران کرده است. نقش نوروز در ایجاد ملت و تکوین خصلت های آن و تقویت حس ملیت ایرانی و برکشیدن ایرانیان به عنوان مردمی با هویتی از آن خود، محرز است. نوروز یکی از عللی است که موجب شده تا ما ایرانیان در ساحت جامعه شناختی یعنی در روند تاریخ و در برابر اقوام هم دین همچنان به عنوان مردمی متفاوت و با هویت خاص خود بر جای بمانیم. در شرایطی که انواع هنرها مثل رقص و موسیقی (هند)، نقاشی (چین)، معماری، مجسمه سازی، موسیقی و نقاشی (اروپا)، نقش مهمی در تکوین هویت ملی در دیگر کشورها داشته است، اما ما ایرانیان به دلیل جایزنبودن اغلب این هنرها در اسلام برای تکوین و ایجاد هویت ملی خود از همه این عوامل (به جز معماری) تقریبا بی بهره بوده ایم؛ بنابراین کار ما از نظر ایجاد هویت ملی بسیار دشوارتر بوده است. این جای خالی را در درجه اول زبان و شعر و ادب فارسی که ماوای اصلی ملیت ایرانی است، در کنار جشن های ملی و در راس آنها نوروز پر کرده اند و عهده دار بخشی از بار سنگین هویت سازی و ایجاد همگنی ملی بوده اند.
نوروز علاوه بر نقش مهمی که در شکل گیری هویت ایرانی داشته، یاری عمده ای نیز به انسجام و وحدت ملی رسانده است. همه اقوام ایرانی از دیرباز همواره مقید و پایبند به سنت های نوروزی بوده اند. نوروز نیز مانند زبان فارسی به عنوان واسطه ارتباط بین اقوام ایرانی و یکی از ملاط های اصلی تعامل آنها تنها پرورده آنچه اصطلاحا فارس ها نامیده می شوند، نیست؛ بلکه دیگر اقوام ایرانی نیز سهمی برابر و گاه بیشتر در غنا بخشیدن به آن و حفظ آن داشته اند. به عنوان مثال، در طول تاریخ ما در زمان هایی که هم پادشاه و هم همه نزدیکان او و همه صاحب منصبان درباری و لشکری ترک بودند، اما مراسم شاهانه نوروز و مهرگان و سده برجا بود و بزرگان لشکری و کشوری یکسان در آن شرکت می کردند. تاریخ بیهقی تصاویر بدیعی از این جشن های شاهانه در دربار مسعود غزنوی که در آن حاجب بزرگ (بلکاتگین)، حاجب جامه دار (یارتغمش)، سالار غلامان سرایی (بکتغدی) یا فوج های سپاهیان گزیده (ترکمان، قزل، بوقه، کوکتاش) حضور داشتند، ترسیم کرده است. نوروز در دوره غزنویان، سلجوقیان، خوارزمشاهیان و حتی در دوره پر از غارتگری و توحش مغول، شیبانیان و اشترخانیان نیز جشن گرفته می شد. در دوره اسلامی نوروز در بسیاری از مناطق به منزله یک جشن مذهبی نیز گرامی داشته می شد و ازجمله در بسیاری از نقاط آسیای مرکزی به عنوان یک جشن مذهبی نیز تلقی می شد.
نوروز امری فرامرزی نیز هست و از سوی بسیاری از ملت های منطقه و بسیاری از جوامع در بسیاری از کشورها جشن گرفته می شود و کارکرد مهمی به عنوان حلقه وصل بین ایران و خویشان ایرانیان در فلات ایران دارد. به این معنا، نوروز یکی از اشتراکات فرهنگی و تمدنی بین ایران امروز و مردمان بسیاری در فلات ایران و فراتر از آن است. نوروز در امپراتوری عثمانی گرامی داشته می شد و هنوز سنت های آن در بین ترک های ترکیه برقرار است؛ هرچند بعد از تاسیس جمهوری ترکیه بر مبنای قوم گرایی ترکی و به دلایل سیاسی سعی در به فراموشی سپردن نوروز در بین ترک های ترکیه شده است.
اما نوروز در بین کردها و علویان و بکتاشیان ترکیه که حدود یک سوم جمعیت آن کشور را تشکیل می دهند، همچنان سرزنده و گرامی است. کردهای ترکیه در چند دهه اخیر از نوروز به عنوان یک نماد و مناسبت برای تاکید بر حقوق مدنی خود نیز استفاده کرده اند. عجیب نیست که درحالی که کردهای ایرانی نوروز را همراه با دیگر اقوام ایرانی جشن می گیرند، کردهای دیگر کشورها اغلب با مشکل تلاش دولت های شان برای سرکوب نوروز مواجه اند. نوروز در هر پنج کشور آسیای مرکزی برگزار می شود و جزء پیوستگی های فرهنگی بین ایران و آسیای مرکزی است. نوروز در شبه قاره هند از زمان غزنویان شناخته شد و پارسیان هند سهم بزرگی در گرامیداشت و ترویج آن داشتند. در دوره کنونی، نوروز از طریق آمیخته شدن با فرهنگ های بومی هند به حیات خود ادامه داده و هریک از آنها نوروز را به شیوه خاص خود جشن می گیرند. این در حالی است که در چند دهه گذشته تمرکز تهران عمدتا بر خاورمیانه عربی بوده و اهمیت چندانی به حوزه نوروز نداده است و تلاشی برای بهره بردن از این سرمایه بزرگ و افزودن بر اندوخته های آن نشده است.
*دیپلمات پیشین