صورتحساب یک خانه‌تکانی سالانه

نورنیوز – گروه اجتماعی: از بهترین سنت‌های ایرانی، نظافت و غبارروبی و گردگیری منازل در روزهای پایانی سال است. این سنت دراز که گاه با تعبیر خانه‌تکانی از آن یاد می‌شود اکنون به رسمی همه‌گیر تبدیل شده  سال به سال با شور و حرارت بیشتری دنبال می ‌شود. فلسفه‌ی این کار، زدودن آلودگی از خانه و محل زندگی در آستانه سال جدید است.

خانه‌تکانی، در گذشته از سوی اهل خانه اجرا می‌شد اما امروز با توجه با تغییراتی که در سبک زندگی و مشغله‌های جاری پیش آمده، استفاده از نیروهای خدماتی برای این کار اجتناب ناپذیر شده است. این مسأله سبب شده تا قشری به نام کارگران نظافتی در جامعه شکل بگیرد که عموما به لحاظ معیشتی در گروه‌های کم‌درآمد طبقه‌بندی می‌شوند و عمدتا روزمزد هستند.

کارگران نظافتی خود به دو گروه کارگران نظافتی دائم و کارگران نظافتی فصلی تقسیم می‌شوند. گروه اول عمدتا در طول سال به این حرفه اشتغال دارند و گروه دوم تنها در ایام ویژه و بالاخص نزدیک عید نوروز به این کار مشغول می‌شوند.

در ماه پایانی سال هر دو گروه کارگران نظافتی روزهای شلوغی را سپری می‌کنند. بیشتر آنها از سوی شرکت‌های خدماتی به مشتریان معرفی می‌شوند و برخی نیز مستقل کار می‌کنند. البته به لحاظ امنیت، بیشتر مردم ترجیح می‌دهند از طریق شرکت‌های شناخته شده، خدمات نظافت منزل را انجام دهند. قیمت‌ها هم در این میان بسیار تعیین کننده است و گرچه نرخ هایی کم و بیش مشابه برای خدمات نظافتی منزل عنوان می‌شود اما مشتری‌ها همچنان دنبال قیمت پایین و البته کیفیت بالا می‌گردند.

هرکه بامش بیش، نرخش بیشتر

برای کسانی که متقاضی دریافت خدمات نظافت منزل در شب عید هستند، اعلام هزینه معمولا در وهله اول اهمیت قرار دارد. برای همین عموما به مقایسه‌ای در مورد قیمت‌های شرکت‌های خدماتی می‌پردازند که صد البته چون وقت تنگ است و سر این شرکت‌ها شلوغ، باید خیلی زود به نتیجه برسند و تصمیم خود را نهایی کنند. اما عوامل مختلفی در تعیین نرخ نظافت منزل تأثیرگذار است.    

  مدیر یکی از این شرکت‌های خدماتی درباره قیمت خدمات خانه‌تکانی به نورنیوز می‌گوید:«برای اعلام هزینه باید ابتدا جزئیات محل نظافت، از مشتری دریافت و اولویت های او سنجیده شود. نرخ دستمزد نظافت منزل عموما به ازای ساعت تعیین می‌شود و بسته به این که مکان مورد نظر خانه است یا آپارتمان نیز تفاوت‌هایی دارد.

البته در کل این دستمزد به عوامل مختلفی بستگی دارد و به همین دلیل نرخ لزوما ثابتی نیست. به عنوان مثال برخی فقط نیاز دارند بخشی از منزل خود را نظافت کنند و برخی نیز درخواست خدماتی همچون  نظافت راهرو و راه‌پله و سایر فضاهای مشترک ساختمان را دارند. کارهای نظافتی داخل منزل نیز شامل موارد مختلفی است و می‌تواند شستشوی ظروف و لباس‌ها و اتو کردن لباس و پرده‌ها و ملحفه‌ را نیز شامل شود که در محاسبه نرخ تمام این‌ها تأثیر دارد.»

 برخی از شرکت‌های خدماتی تعرفه نظافت منزل را با توجه به متراژ خانه محاسبه می‌کنند و در این صورت در مورد خانه‌های بزرگ پیشنهاد می‌کنند که از دو یا سه کارگر خدماتی استفاده شود. بالطبع با اضافه شدن به تعداد کارگران، هزینه نیز بالاتر خواهد رفت اما از نظر انسانی هم درست نیست که بار کار یک خانه بزرگ فقط به دوش یک نفر باشد.

در نهایت تعداد ساعتی که کارگر خدماتی در خانه شما می‌گذارد عامل تعیین کننده مهمی در محاسبه نرخ است. معمولا حداقل ساعت کاری نیروهای نظافتی چهار ساعت است و بر اساس مصوبه سال 1403، قیمت نظافت چهارساعته منزل بین 670 تا 820 هزار تومان است. این نرخ برای5 ساعت، 770 تا 920 هزار تومان، برای 6 ساعت نظافت، چیزی بین 870 تا یک میلیون تومان،‌و برای 8 ساعت کار، از یک میلیون و 70 هزار تومان تا یک میلیون و 220 هزار تومان محاسبه می‌شود.

   جهش قیمت‌ها در این بخش خدماتی کاملا محسوس است. کافی است به برخی اعداد و ارقام مربوط به خدمات نظافت شب عید در سال‌های گذشته توجه کنید تا این تفاوت را بفهمید. سال 1396 هزینه چهار ساعت کار یک کارگر خانم بین ۶۰ تا ۷۰ هزار تومان برای 4 ساعت کار بود. این رقم، امسال به حدود 800 هزار تومان رسیده است؛ یعنی طی 7 سال نرخ ها رشد بیش از 11 برابر داشته اند. این وضعیت سبب شده برخی خانواده‌ها، قید استفاده از نیروی خدماتی را بزنند و کارگران نظافتی با چالش‌هایی مواجه ‌بشوند.

چیزی که تفاوت قیمت‌ها را در هر بسته‌ی خدماتی معین می‌کند کارگر خانم یا آقا است. انتخاب کارگر خانم یا آقا گزینه‌ای است که برای خیلی‌ها دارای اهمیت است. برخی ترجیح می‌دهند برای نظافت داخل منزل و کارهای ظریف‌تری مثل گردگیری و اتوکردن لباس‌ها و غیره از کارگر خانم استفاده کنند. برای نظافت راه پله و تمیز کردن شیشه‌ها اما کارگران آقا مرجح هستند.

  بعضی شرکت‌ها گزینه‌ها یا آپشن‌هایی برای نظافت درنظر می‌گیرند که باعث تغییر در قیمت نهایی خدمات می‌شود. یک شرکت خدماتی، سرویس‌های خود را به سه رده‌ی عادی، ویژه و لوکس تقسیم کرده است و برای هرکدام، شرایط و قیمت‌هایی جداگانه تعیین کرده است. شرکت‌های دیگری هم هستند که علاوه بر نظافت محیطی، مثل دیوارها، شیشه‌ها، سرویس‌های بهداشتی، راه‌پله‌ها،‌ به نظافت اختصاصی وسایل خاص منزل هم می‌پردازند.

در این دست خدمات، برای شست‌و‌شوی یک دست مبل 5 نفره، 600 تا 800 هزار تومان، و برای مبل هفت نفره، بین 700 تا 900 هزار تومان قیمت مشخص شده است. برای شست‌وشوی پرده‌های زبرا هم با عرض یک و نیم متر، به ازای هر متر 450 هزار تومان و برای پرده‌های با عرض 2 متر، متری 550 هزار تومان در نظر گرفته شده است. خدمات نظافت و خانه‌تکانی، گاه حتی به شستن و اتوی لباس‌ها و ملحفه‌ها و پتوهای و زیراندازهای منزل هم می‌رسد که طبعا هزینه‌های جداگانه و البته بالایی دارد.

   کاری سخت و پرخطر

هرچند امروز بسیاری از شهروندان برای نظافت و خانه‌تکانی از کارگران آزاد یا شرکتی استفاده می‌کنند اما وضعیت سخت اقتصادی، روند کلی مراجعه به این نیروها را تاحدودی کم کرده است.

به گفته یکی از این کارگران، امسال تقاضا نسبت به سال پیش کمتر شده و اگر سال گذشته روزانه به دو خانه برای نظافت می‌رفت، امسال تا اینجای اسفند که هفته‌ی نخست از آخرین ماه سال است به‌زحمت روزی یک سفارش کار می‌گیرد و با توجه به سهم 20 درصدی که باید به شرکت پرداخت کند، درآمد چندانی نصیبش نمی‌شود.

یکی دیگر از کارگران نظافتی نیز در این باره به نورنیوز می‌گوید:«وقتی کرونا شد ما کلا خانه نشین شدیم و هیچ درآمدی نداشتیم. برای خود من که شوهر مریض دارم خیلی سخت بود و هزینه‌های درمان فشار زیادی می‌آورد. بعد از کرونا که رفتم سر کار از نردبان افتادم و پایم شکست و باز مدتی در خانه بودم.

ما بیمه نداریم و دنبالش هم نبودیم هیچ وقت. باید ام آر آی می‌کردم که آن را هم نکردم و با همان پا بعد از مدتی می‌رفتم کار می‌کردم. برای ما که درآمدمان فقط از همین راه است خیلی سخت است این جور کار کردن. خودم 56 سال دارم و نمی‌دانم تا کی می توانم کار کنم.»

البته بیمه‌های مسئولیت برای کمک به حوادث احتمالی که در محل کار برای کارگران نظافتی پیش می‌آید، پیش‌بینی شده که باید از سوی شرکت‌های خدماتی انجام شود. بیمه‌نامه مسئولیت مدنی، کارفرما را در مقابل کارکنان تحت پوشش بیمه مسئول قرار می‌دهد تا چنانچه در حین انجام کار در محل کار، در اثر حادثه خسارت بدنی به کارکنان شاغل وارد آید و مسئولیت کارفرما در این ارتباط برای بیمه‌گر محرز شود، خسارت وارده جبران شود. منظور از جبران خسارت بدنی، پرداخت هزینه‌های پزشکی و غرامت نقص عضو یا فوت است.

 کارگران فصلی در فصل خانه تکانی

علاوه بر کارگران نظافتی که در طول سال به این کار مشغولند، کارگرانی نیز هستند که تنها شب عید در قالب کارگر نظافتی مشغول به کار می‌شوند. این کارگران عمدتا از شهرهای کوچک به تهران و شهرهای بزرگ می روند و به صورت گروهی در خوابگاه‌های اجاره ای یا مسافرخانه‌های ارزان قیمت زندگی می‌کنند تا بتوانند از بازار نظافت شب عید درآمدی کسب کنند. 

به گفته یکی از دست اندرکاران شرکت‌های خدماتی در تهران، بیشتر کارگران فصلی، جوان و آقا هستند و عمدتا شغل ثابتی در شهرهای خود ندارند. به همین دلیل در بازار شب عید تهران به مشاغل نظافت منازل و کار در قالیشویی‌ها مشغول می‌شوند و روزمزد هستند. البته در بین آنها افراد میانسال و گاهی مسن هم دیده می‌شود که برخی کشاورز هستند و شب عید که کار ندارند برای چنین مشاغلی به تهران می آیند. معمولا از اواخر بهمن کارشان را شروع می‌کنند و تا شب عید می مانند و بعد به شهرهای خود برمی‌گردند. به گفته این فرد، گاهی بین کارگران نظافتی فصلی، دانشجو نیز دیده می‌شود که عمدتا ساکن شهرهای دیگری هستند و برای درس خواندن به تهران آمده اند و برای کمک هزینه تحصیل خود کار می‌کنند.

شلوغی روزهای آخر سال شاید مجالی برای فکر کردن به حال و روز کارگران نظافتی باقی نگذارد. آنها بخش مهمی از چرخه کار شب عید محسوب می‌شوند و با این حال کمتر به مشکلاتشان پرداخته شده است. مشکلاتی نظیر دردهای مفصلی و استخوانی که خیلی زود به سراغ آنها می‌آید و برای درمان نیز معمولا شرایط مناسبی ندارند.

جدا از آن باید برخوردهای گاه ناشایست را نیز به این مشکلات اضافه کرد که نیاز به فرهنگ سازی دارد چرا که شغل هرکس قابل احترام است و نباید به واسطه اینکه آن شخص به لحاظ معیشتی در وضعیتی پایین‌تر قرار دارد، مورد توهین و تحقیر قرار گیرد. البته این مسأله در سال‌های اخیر بنا بر آن چه شنیده می‌شود تا حدود زیادی تعدیل شده و احترام به شغل و جایگاه انسان‌ها اهمیت بیشتری یافته است. در هر حال باید این روند مثبت ادامه یابد و در کنار آن بیشتر به دغدغه‌های این قشر پرداخته شود تا شرایط برای آنها هموارتر شود.