دلیل گرانی دارو؛ نوسانات ارزی یا راهی برای افزایش تولید؟

نورنیوز-گروه اجتماعی: دارو گران شده است. اگر برای خرید حتی یک ورق دارو به داروخانه مراجعه کنید به وضوح متوجه گران شدن 30 تا 40 درصدی در برخی اقلام و در برخی دیگر از اقلام افزایش قیمت 20 تا 400 درصدی  خواهید شد. آمپول‌ها، پماد‌ها، قطره‌ها و برخی قرص‌های بدون نسخه  (جنتامایسین، اوندازو، ایبوپروفن، لووفالکسین، شربت والپروات سدیم، سیتریزین، آلپروزام ) ازجمله اقلامی‌اند که بیشترین افزایش قیمت را داشته اند. برخی از داروها مانند ، از 200 تا 400  و برخی بیش از 500 درصد گران شده اند. اما دلیل گرانی دارو چیست؟ 

نوسانات ارزی عاملی تاثیرگذار

مطابق گزارش اخیر مجلس شورای اسلامی، در دو سال گذشته هزینه دارو برای بیماران بیش از ۱۱۰درصد افزایش داشته و نزدیک به ۱۵۰ قلم داروی پرمصرف، دارای کمبود جدی بوده و ۶۵ قلم دارو در شرایط کمبود حاد قرار دارند.

به گفته محمدرضا ظفرقندی، وزیر بهداشت یکی از دلایل اصلی این موضوع را نوسانات ارزی  است او گفته  دارو در روند نوسان نرخ ارز تحت تاثیر قرار می‌گیرد و قیمت آن تغییر می‌کند. البته درحال‌حاضر بیش از ۹۶‌درصد دارو‌های مصرفی در داخل کشور ساخته می‌شود، اما از آن طرف ماجرا بیش از نیمی از مواد اولیه این دارو‌ها وارداتی یعنی تحت تاثیر مستقیم قیمت ارز است.

درباره تاثیر نوسانات ارزی هادی احمدی، عضو هیات‌مدیره سازمان نظام پزشکی و مدیر روابط عمومی انجمن داروسازان  به یکی از رسانه ها گفت:  در پروسه تولید دارو، ارزی که به آن اختصاص پیدا می‌کند برای ماده اولیه بوده که حدود 30درصد پروسه تولید است و 70درصد فرآیند تولید دارو مربوط به اقلامی است که از ارز آزاد تبعیت می‌کنند. 

او افزود: بنابراین 70 درصد از فرآیند تولید دارو که از ارز آزاد تبعیت می‌کند باعث شده تا با تغییرات ارزی قیمت‌ها بعضا 100درصد، 40 درصد و 70 درصد و حتی بیشتر افزایش پیدا کند. البته هرچند ارز ترجیحی به 28هزار و 500 تومان تغییر کرده است اما این مقدار فقط مربوط به ماده اولیه است و معلوم نیست روی همین کانال بماند یا خیر، چون زمزمه‌هایی وجود دارد که قرار است به 38هزار و 500 تومان و حتی بالاتر برسد که این باعث می‌شود ماده اولیه و سایر مؤلفه‌ها و درنهایت دارو گران شود.

  جاماندگی تورمی

کارشناسان درباره اینکه آیا افزایش نرخ دارو به‌خاطر جهش ارزی اخیر بوده یا خیر معتقد هستند این افزایش قیمت چندان با جهش ارزی اخیر ارتباط کاملی نداشته و ناشی از جاماندگی تورمی در دو سال اخیر است. حدود ۵۰ درصد تورم در اقتصاد کشور داشتیم که این تورم در نرخ دارو اعمال نشده بود. افزایش قیمت‌ها بعضاً در دو سال ۱۵ درصد اعلام شده است.

آنها اعتقاد دارند اگر بخواهیم براساس آمار تحلیل کنیم، عدد اولیه به صورت غیرمنطقی پایین بوده است. منطقی کردن این عدد نیازمند درصد رشد غیرمنطقی است. اگر روند افزایش قیمت دارو به طور مداوم و منطقی رشد می‌کرد، نهایتاً امسال شاهد رشد ۳۰ یا ۴۰ درصدی برخی اقلام بودیم. براساس طرح دو مرحله‌ای دارو در سال ۱۴۰۰ و ۱۴۰۱، قیمت دارو قفل شد. فقط ماده مؤثره داروی تولیدی شامل ارز حمایتی می‌شود و باقی مواد آن شامل ارز آزاد می‌شود. باید از جوانب مختلف به ماجرا نگاه کرد.»

راهی برای رشد تولید

احمد آتش‌هوش، رئیس انجمن وارد‌کنندگان دارو هم به یکی از رسانه ها گفت: قسمت اصلی و قیمت تمام‌شده داروی وارداتی از ارز ناشی می‌شود. براساس قانون بودجه سود گمرکی بر پایه نرخ تالار دوم(60 تا 70هزار تومان) محاسبه می‌شود. پیش‌تر براساس 500/28 بوده و هر قدر ارز گرا‌ن‌تر شود، کل کالاهای وارداتی ازجمله دارو هم افزایش گمرکی خواهند داشت. به همین دلیل اگر قیمت‌گذاری مناسب درباره داروها صورت نگیرد و مجبور به واردات شویم، هزینه‌های بسیار زیادی به نظام سلامت و بیماران وارد خواهد شد.

  عباس کبریایی‌زاده، رئیس هیأت مدیره فدراسیون اقتصاد سلامت  هم معتقد است قیمت دارو در ایران بسیار ارزان است. آمپول دگزامتازون را به قیمت 290هزار تومان وارد می‌کنیم؛ درحالی‌که قیمت آن در داخل 19هزار تومان است. به تولیدکننده داخلی قیمت واقعی نداده‌اند؛ تولید صورت نگرفت و در نهایت مجبور به واردات 290هزار تومانی شده‌اند؛ این چه منطقی است؟

 او افزود:  چندین سال است که درباره قیمت‌گذاری دارو بی‌انصافی رخ داده است.   قیمت برخی داروها چندین سال است که افزایشی نداشته و این یعنی تولید با ضررهای 200 تا 300 درصدی.

به اعتقاد او نباید اجازه دهیم که خط تولید کارخانه‌های داروسازی تعطیل شوند چون جبران کمبودها و برگشت به شرایط عادی بسیار زمانبر است.

  محمد عبده‌زاده، رئیس هیأت‌مدیره سندیکای صاحبان صنایع داروهای انسانی ایران هم اعتقاد دارد 98درصد تولید دارو در داخل کشور صورت می‌گیرد؛ اگر قیمت‌گذاری منطقی در این‌باره وجود نداشته باشد، با چالش‌های زیادی مواجه می‌شویم. طی سال‌های اخیر به‌دلیل روش‌های قیمت‌گذاری غلط بسیاری از داروها زیان‌ده شده‌اند و تولید آنها کاهش پیدا کرده است. ما نمی‌توانیم چنین شرایطی را ادامه دهیم؛ چون بسیاری از داروها هستند که واردات آنها به راحتی انجام نمی‌شود. دلیلش هم تولیدکننده‌های محدود آن در جهان است. پس اگر تولید آن در کشور هم متوقف شود، دسترسی مردم به آنها مشکل می‌شود.

مقرون به صرفه شدن تولید در شرایط تورمی

مجتبی بوربور، نایب‌رئیس وارد‌کنندگان دارو هم گفت:  وزارت بهداشت متوجه شد که شرکت‌های تولیدکننده نمی‌توانند هزینه‌های تولید آنها را پرداخت کنند و به همین دلیل این افزایش قیمت رقم خورده‌است. نکته مهم این است که اگر در آمپول‌ها فقط آب بریزیم و تولید کنیم، قیمت پایه آنها حداقل بیش از 70 تا 80درصد قیمتی است که تاکنون این محصولات تولید می‌شدند. اصلاح قیمت‌ها غیر از گروه اشکال دارویی تزریقی، برای داروهایی رقم خورده که ارز ماده اولیه آنها از 45 به 66هزار تومان تغییر کرده‌است؛ داروهایی که تحت لیسانس خارجی‌اند، اما حتی این اصلاح قیمت هم تولید را برای تولیدکنندگان آنها به‌صرفه نکرده‌است.

سید سجاد حسینی، کارشناس حوزه دارو هم  گفت: با توجه به حضور شرکت‌های داروسازی در بورس و الزام تقسیم سود سالیانه، این شرکت‌ها تمایل دارند فقط محصولاتی را تولید کنند که برای آن‌ها سودده است. وقتی همه یک محصول را تولید نکنند، به مشکل کمبود دارو و اجبار واردات برمی‌خوریم. کسی که حالا تصمیم‌گیری می‌کند، به زنده نگه داشتن فکر می‌کند و به دنبال منفعت نیست؛ جز اینکه شرکت‌ها برای تولید مجاب شوند. در سال ۹۶ و ۹۷ دلار ۳ هزار تومان بود، یک قطره چشمی ۳ هزار تومان بود، یعنی هر قطره یک دلار بود. قیمت این قطره چشمی حالا به ۳۰ هزار تومان رسیده که به نصف یک دلار هم نمی‌رسد.»

این کارشناس گفت: «به نظرم ارز ترجیحی ملاک مصرف نیست و موضوع به توجیه اقتصادی بازمی‌گردد. برای مثال، من دیدم قیمت ترامادول از ۶ به ۱۸ هزار تومان افزایش یافته که اصلاً مصرف هم نداشته و افزایش ۲.۵ برابری آن خیلی تأثیری ندارد. اگر ۱۰ هزار آمپول تولید شود، ۱۵۰ میلیون تومان است؛ این عدد درگیر بسته‌بندی، تست محصول، هزینه‌های فروش و... نیز است. این عدد به قدری برای شرکت‌ها هزینه جانبی دارد که تولید نمی‌کنند.»