نورنیوز-گروه بین الملل: به زبان خیلی ساده میتوان گفت که منطق سیاست بینالملل منطق قدرت، زور و استبداد است و منطق اخلاق و دموکراسی نیست. کشور و بازیگری میتواند صاحب حضور و نفوذی پایدار در خارج از مرزهای خود شود که زبان این منطق را بداند.
در واقع منطق قدرت در دنیای مدرن سه ستون بنیادین دارد: نظامی، اقتصاد و رسانه همین منطق روابط بینالملل را به شکلی - چه مستقیم چه غیرمستقیم - تابع طرفی یا طرفهایی میکند که ابزارهای لازم و کافی قدرت مدرن در دو سطح سخت و نرم را دارند.
مؤلفههای دیگری هم چون وسعت و موقعیت سرزمینی وجود دارند، اما سه تای پیشگفته به ویژه نظامی و اقتصادی اساسی هستند که وجود هر دو همزمان قدرت و نفوذی قابل توجه در سپهر منطقه و بینالملل میآفریند.
برخورداری از سه قدرت نظامی، اقتصادی و رسانهای میشود آمریکا که با کاربست هژمونی برآمده از هر سه توانسته است نظام بینالملل را تک قطبی کند. جدا از آن هم توان و پتانسیل لازم برای هزینه کردن برای متحدانش را هم دارد. نمونه آن اوکراین است که اگر تامین مالی و نظامی آمریکا و اروپا نبود، هم اقتصادش فرو میپاشید و هم کییف مدتها قبل سقوط کرده بود. اسرائیل هم مدام از چنین حمایتی گسترده مالی و نظامی برخوردار است.
قدرت نظامی بدون پشتوانهٔ قدرت اقتصادی میشود شوروی دیروز و روسیه امروز که فاقد قدرت کافی برای حفظ متحدانش است و قادر نیست که با ابزاری مشابه «حمله اقتصادی» طرف غربی را دفع کند.
قدرت اقتصادی و رسانه بدون قدرت نظامیِ قابل توجه هم میشود عربستان و قطر و امارات که نفوذ نرم قابل توجهی در کانونهای قدرت جهان و در سطح گستردهای در دو جهان عرب و اسلام پیدا کردهاند.
اما مصر که قدرت نظامیاش فراتر از این کشورهاست، به علت اقتصاد ضعیف و بیمارش نه تنها چنین نفوذی ندارد، بلکه خود تحت نفوذ است و برای رتق و فتق امورش به کمکهای عربستان و امارات نیاز دارد.
امروز پرستیژ و منزلت منطقهای و جهانی کشورها غالبا تابعی از ثروت و اقتصاد بینالمللی آنهاست. به حال و وضع کنونی کشورها نگاه میشود نه گذشته باستانی و درخشان آنها. این تاریخ تنها در صورتی "فضیلت" شمرده میشود که واقعیت امروزی هم آیینه آن باشد.
همچنین در دنیای امروز به طول عمر کشورها هم نگاه نمیکنند؛ بلکه به جیب آنها، تولید ناخالص داخلی (GDP) و سرانه درآمدشان نگاه میشود. اعتبار گذرنامهها امروز بیشتر از نسیه تاریخ، باستان و تمدن قابل نقد است. مصر با آن گذشته و عظمت باستانی نمود عینی این واقعیت است. ناگفته هم نماند که اقتصاد پیشرفته بدون پشتوانه قدرت نظامی قابل قبولی نیز به ویژه در خاورمیانه به تنهایی تامین کننده امنیت نیست.
*کارشناس مسائل بین الملل
کانال تلگرام گل عنبری