تولید موتور به سرعت آهو،‌ به روزرسانی قوانین در خواب خرگوشی

نورنیوز- گروه اجتماعی: جولان موتورسیکلت ها در خیابان های شهر هر روز بیشتر می شود. این در حالی است که هر چند وقت یک بار طرح هایی تحت عنوان برخورد با موتور سواران متخلف به اجرا در می آید که نتیجه آن توقف موتورسیکلت ها به بهانه نداشتن کلاه ایمنی سرنشین و نداشتن گواهینامه و انتقال موتور به پارکینگ است؛ طرح هایی که به اعتقاد بسیاری از کارشناسان بازدارنده نیست و قوانین مربوط به موتورسیکلت ها باید بازنگری شوند. روزانه 4 میلیون و 500 هزار موتورسیکلت در تهران تردد می کنند و به گفته پلیس راهنمایی و رانندگی بیش از 60درصد موتورسوارها از کلاه ایمنی استفاده نمی کنند و بیش از 67 درصد تصادفات مرگبار پایتخت مربوط به موتورسواران است. 

با گرم شدن هوا تعداد موتور سوارانی که کلاه ایمنی از سر برمی دارند بیشتر هم می شود. موتور سیکلت علاوه بر اینکه وسیله نقلیه ارزان قیمت‌تری نسبت به خودرو است، در عبور از مناطق پر ترافیک شهری نیز نسبت به سایر خودروها برتری دارد. در سال‌های اخیر و به ویژه پس از شیوع کرونا، موتورسوران زیادی نیز به جمع پیک‌های موتوری اضافه شدند و از موتور به عنوان وسیله‌ای ‌جهت کسب درآمد استفاده می‌کنند. اما به دلیل ناایمن بودن موتور و رعایت نشدن قوانین موتورسواری در ایران آمار تصادفات موتور سیکلت‌ها در تهران بالا رفته است. نزدیک به 36 درصد موتورسواران کشور در شهر تهران تردد می کنند؛  ۴ میلیون و ۳۰۰ هزار موتورسیکلت عددی شگفت انگیز برای این شهر و چیزی در حدود نیمی از جمعیت تهران است، یعنی از هر دو نفر در تهران یک نفر موتورسیکلت دارد.

 بازار پرسود موتورسیکلت

طی سه سال اخیر بازار موتورسیکلت بسیار داغ شده و پس از سال‌ها دوباره تب خرید موتور سیکلت میان اقشار مختلف مردم فراگیر شده است. بسیاری از مردم خاطرات زیادی از موتورسیکلت های هوندا 125 و وسپا و یاماها که دهه های 60 و 70 وسیله نقلیه برخی از خانواده ها بود به خاطر دارند. وسیله ای که برای تردد داخل و حتی خارج از شهر از آن استفاده می شد و کمتر کسی با آن امرار معاش می کرد . اما امروز موتورسیکلت وسیله ای برای فرار از ترافیک وحشتناک خیابان ها است و برخی از خانواده ها با وجود داشتن خودرو ترجیح می دهند برای تردد در شهر از این وسیله دو چرخ استفاده کنند. جولان موتورسیکلت ها به حدی است که در برخی از معابر شهر مانند بازار و یا مناطقی که محدوده طرح اصلی ترافیک است تعداد موتورها از عابران پیاده و خودروها نیز بیشتر است. همین امر باعث شده تا علاقه به خرید و استفاده از موتورسیکلت رشد عجیبی پیدا کند . علاوه بر آن گسترش خرید اینترنتی باعث شد تا هر سال به تعداد پیک های موتوری افزوده شود.

بررسی آمار تولید موتور سیکلت در سال ۱۴۰۲ و مقایسه آن با سال ۱۴۰۱ نشان می‌دهد صنعت و به تبع آن بازار موتور سیکلت روزگار پرسودی را سپری کرده‌اند.  در  سال ۱۴۰۱ در کل حدود ۴۶۵ هزار دستگاه موتور تولید شد اما براساس گزارش وزارت صمت، موتورسازان داخلی در سال 1402 با ۲۸ درصد افزایش، میزان تولید این وسیله نقلیه را به ۵۹۷ هزار دستگاه رساندند. جلیل مجاهد، رییس انجمن صنعت موتورسیکلت، عنوان کرد صنعت موتورسیکلت یکی از فعال‌ترین و بی‌حاشیه ترین صنایع در کشور است. صنعت موتورسیکلت ایران نزدیک به 60 سال قدمت دارد که از بخش دولتی با واردات موتورسیکلت از اروپا و ژاپن آغاز و از دهه 70 بخش خصوصی به این صنعت ورود پیدا نمود و با مونتاژ 4 مدل تولیدات خود را آغاز و در نهایت در سال 1381 بیش از 180 کارخانه در این حوزه فعال بودند که بر اساس قوانین سختگیرانه و افزایش استاندارها، امروز فقط 45 کارخانه در عرصه تولید موتورسیکلت مشغول هستند که در حال حاضر تعداد 20 هزار کارگر به صورت مستقیم در قطعه سازی و تولید و مونتاژ مشغول به کارند. وی افزود متوسط تولید سالانه کارخانجات از سال‌های  1395 الی  1400  حدود 200 هزار دستگاه بود  که با شروع کار دولت سیزدهم و در وزارت صنعت، معدن و تجارت با سیاست گذاری هم زمان رشد تولید و بومی سازی را به همراه داشت .  

 افزایش تولید موتورسیکلت با افزایش قیمت این وسیله نقلیه همراه بوده است. بررسی قیمت بازار موتورسیکلت در بازه زمانی دی ماه 1401 تا دی ماه 1402  از رشد ۵۵ تا ۱۰۰ درصدی قیمت این محصول خبر می‌دهد. برای مثال موتورسیکلت طرح هوندا ۱۲۵ که در دی ماه ۱۴۰۱ حدود ۳۶ میلیون تومان قیمت داشت با ۸۰ درصد افزایش قیمت به ۶۵ میلیون تومان رسید.   بررسی ها نشان می دهد قیمت موتور سیکلت در کارخانه و بازار آزاد تفاوتی باهم ندارد. در قیمت‌گذاری موتورسیکلت هیچ شورای رقابتی در کار نیست و به همین دلیل هیچ سخت‌گیری بر نحوه قیمت‌گذاری موتورسیکلت توسط کارخانه‌ها وجود ندارد. برخی از شرکت های تولید کننده که به نوعی مونتاژ کننده هستند با فروش اقساطی تلاش می کنند تا بازار فروش را در دست بگیرند.

 سهم 50 تا  67 درصدی در تصادفات مرگبار

   آمارهای متفاوتی از آمار کشته شدگان تصادفات مربوط به موتورسیکلت سواران وجود دارد. برخی منابع از آمار 50 تا 67 درصدی این تلفات سخن گفته اند. این واقعیت تلخ نشان از بی توجهی راکبان موتورسیکلت به مقررات و همچنین نبود قوانین سفت و سخت در آزمون های مربوط به گواهینامه موتورسیکلت و جلوگیری از تردد موتورسواران متخلف است. به گفته سرهنگ احمد کرمی اسد، رئیس مرکز صدور گواهینامه پلیس راهور فراجا، بیش از 6.5 میلیون موتورسیکلت سوار در کشور ما، فاقد گواهینامه هستند و هنگامی که از سوی پلیس مورد سوال قرار می‌گیرند، مدرکی برای ارائه پلیس ندارند. آمارها نشان می هند در تصادفات مرگبار سهم موتورسواران 67 درصد است. همچنین بسیاری از قربانیان تصادفات، موتورسواران در گروه سنی 18 تا 30 سال قراردارند؛ نیروهای جوانی که کشته شدن هر کدام از آنها میلیاردها تومان خسارت به کشور وارد می کند. بر اساس آمار پزشکی قانونی سال گذشته 15 هزار و 854 نفر در تصادفات کشته شدند که 22 درصد آنها موتور سواران هستند.

سرهنگ رابعه جوانبخت رییس اداره تصادفات پلیس راهور تهران بزرگ نیز آماری از تصادفات موتور سوارات پایتخت ارایه داد و گفت:  ۵۰ درصد فوتی های تصادفات پایتخت موتورسوار هستند. بر اساس آمارهای موجود حتی اگر کلاه ایمنی با استاندارد پایین بر سر موتورسوار باشد باز هم درصد آسیب دیدگی سر و گردن کاهش پیدا می‌کند.

دلایل بسیاری برای بالا بودن آمار مرگ و میر موتورسواران بیان می شود. هنگام وقوع انواع تصادفات رانندگی، خودروهای بسته همواره مقاومت بیشتری را از خود ارائه می‌دهند. وجود کیسه هوا، سیستم‌های ایمنی و کنترل پایداری و ساختار مقاوم کابین خودروها، به‌طور قابل‌توجهی در حفظ جان سرنشینان خودرو موثر است.  اما  راکبان موتور سیکلت‌ها از چنین حفاظ‌ها و سیستم‌های ایمنی متعددی بی‌نصیب هستند؛ به‌همین دلیل آمار مرگ موتور سواران دائماَ در حال افزایش است.

 سرهنگ مصطفی زینی وند رییس اداره مهندسی ترافیک پلیس راهور تهران بزرگ  یکی دیگر از عوامل اصلی مرگ موتورسوارها را حرکت خلاف جهت در بزرگراه ها می داند و می گوید : حرکت خلاف جهت موتورسوران در معابر بزرگراهی عامل مهم تصادفاتی است که ۱۰۰ درصد منجر به مرگ می‌شود. یکی از کارهای بسیار خطرناک راکبان موتورسیکلت، حرکت خلاف جهت در معابر بزرگراهی است، این موتورسیکلت‌سواران در ابتدای ورود به بزرگراه متاسفانه در نقطه کور قرار می‌گیرند و رانندگانی که در مسیر صحیح خود در حال تردد هستند به موقع آنها را نمی‌بینند و نمی‌توانند عکس العمل مناسب و به موقعی را از خود نشان دهند لذا تصادف سنگینی اتفاق می‌افتد. در صورت وقوع این قبیل تصادفات، ۱۰۰ درصد منجر به جراحات سنگین و سخت و یا مرگ راکب و سرنشین موتورسیکلت خواهد شد.

رئیس اداره تصادفات پلیس راهور تهران بزرگ نیز با اشاره به اینکه ۵۵ درصد تصادفات منجر به فوت موتورسیکلت سواران در بزرگراه‌ها است خطرناکترین نقطه مرگبار برای موتورسواران را تونل توحید عنوان کرد. سرهنگ رابعه جوانبخت گفت:  در تابستان سال گذشته، ۵۵ درصد تصادفات منجر به فوت موتورسیکلت سواران، در بزرگراه‌ها رخ داده است. همچنین ۴۰ درصد از تصادفات در  معابر اصلی، سه درصد در تقاطع‌ها و دو درصد در تونل‌ها رخ داده است.   جوانبخت درباره تونل‌های شهری دارای بیشترین تصادفات مربوط به موتورسیکلت سواران گفت: در تونل توحید، بیشترین تصادفات موتورسیکلت ها رخ می‌دهد زیرا این تونل، بسیار طولانی است و از آنجایی که بیشتر موتورسیکلت سواران کلاه ایمنی بر سر ندارند؛ تصادفات منجر به آسیب شدید به سر و در نتیجه مرگ می‌شود. لازم به ذکر است که تردد موتورسواران از تونل‌های شهری ممنوع است.

 طرح 10 برای مقابله با موتور سواران متخلف

با افزایش تصادفات مرگبار موتورسواران ، دی ماه سال گذشته پلیس طرح جدیدی را برای برخورد با موتورسواران متخلف در خیابان های پایتخت به اجرا درآورد. در طرح 10 که پلیس ویژگی آن را استمرار آن برخلاف طرح های قبلی می داند، استفاده از کلاه ایمنی (مانند بستن کمربند ایمنی برای رانندگان) برای موتورسواران اجباری شد.چراکه بررسی ها حاکی از آن است که درصد زیادی از حوادث غیرقابل جبرانی که برای موتورسواران روی می دهد به دلیل عدم استفاده از کلاه ایمنی توسط راکب است. در این طرح تردد موتورسواران در داخل تونل‌ها ممنوع شد. علت این امر انباشت گازهای آلاینده و احتمال واژگونی و تصادف و برخورد راکبان با دیواره تونل‌ها است.

سرهنگ زینی وند رییس اداره مهندسی ترافیک پلیس راهور تهران بزرگ اواخر خردادماه در گفت و گو با ایسنا با اشاره به دستاوردهای طرح ۱۰ جهت انضباط بخشی به تردد موتورسواران است، گفت: آماری که در خصوص تصادفات موتورسواران در شهر تهران گرفته شده در ۲ ماه ابتدایی امسال حدود ۲۷ درصد نسبت به مدت مشابه سال قبل کمتر است که این مرهون دستاورد اجرای طرح ۱۰ در شهر تهران است.

سرهنگ زینی وند ادامه داد: ”در طرح ۱۰ پلیس بدنبال ساماندهی محل مناسب پارک و توقف موتورسیکلت‌ها، خطوط ویژه تردد موتورسیکلت سواران، احداث پل موتور رو، محدود سازی تردد موتورسیکلت‌ها در پیاده روها و باز طراحی پیاده‌روها، حذف بریدگی‌های مازاد و غیر ضروری در خطوط ویژه جهت کنترل ترددها و موارد این چنینی به لحاظ مهندسی راه در حال انجام و پیگیری است."

به نظر می رسد طرح های گذشته مانند انتقال موتورسیکلت به پارکینگ یا توقف موتورسواران متخلف و الزام آنها به حضور در کلاس های آموزشی نتوانست از حجم تصادفات موتورسواران کم کرده یا باعث الزام آنها به رعایت قوانین راهنمایی و رانندگی شود. گرچه اجرای این طرح تا حدودی باعث کاهش تصادفات مرگبارموتورسوارها شده اما باتوجه به روند صعودی تولید موتور و استفاده از آن و از طرف دیگر بی توجهی به قوانین ممکن است بازهم تعداد کشته های موتورسیکلت افزایش پیدا کند.