چشم طمع بورس به جیب دولت

نورنیوز- گروه اقتصادی: معامله‌گران بازارسهام ایران که یک نیمه ناامیدکننده از مردادماه را پشت سرگذاشته بودند، برای ادامه رقابت‌ها ورود یک یار کمکی به میدان را درخواست کرده‌اند و به همین منظور طی نامه‌ای به وزارت اقتصاد و اموردارایی، تعریف یک خط اعتباری یا واریز حداقل 50 هزار میلیارد تومان برای حمایت از بازار سهام را پیشنهاد‌ داده‌اند؛ درخواستی که از نظر برخی کارشناسان به معنای برهم زدن قواعد بازار است و نشان می‌دهد که مسئولان بورسی پس از ناامیدشدن از تنظیم‌گری دست نامرئی، به دنبال جذب منابع اعتباری از جیب دولت‌اند.

این درخواست مالی چی‌ها در شرایطی مطرح می‌شود که بخش واقعی اقتصاد و صنایع تولیدی با کمبود اعتبار رو به رو بوده و اقتصاد کشور برای تحقق رشد هدف‌گذاری شده در برنامه هفتم، به شدت نیازمند جذب سرمایه است.

به نظر می‌رسد بازار سرمایه که قرار بود دست یاری‌رسان تولید و تامین کننده سرمایه بخش مولد اقتصاد از طریق تجهیز سرمایه‌های خرد باشد؛ نه تنها آمار مناسبی در تامین سرمایه برای بخش‌های تولیدی به ثبت نرسانده؛ بلکه تقاضای سربار و مضاعفی بر منابع محدود کشور ایجاد کرده است. با این شرایط باید از مدیران بورسی پرسید که انتقال جریان اعتبارات محدود و حیاتی بخش تولید به بخش اسمی اقتصاد، چه عایدی برای عموم جامعه خواهد داشت؟ و حمایت صرف از قیمت در معاملات ثانویه سهام چه نقطه مثبتی در دستیابی به اهداف اقتصادی ایران در بلندمدت ایجاد خواهد کرد؟

هفته گذشته قادر معصومی مدیر نظارت بر بورس‌های سازمان بورس در گفت و گو با رسانه این سازمان از ارسال نامه‌ به وزیر اقتصاد و درخواست تعریف خط اعتباری یا واریز حداقل ۵۰ هزار میلیارد تومانی برای حمایت از بازار سرمایه خبرداد. همچنین عظیم ثابت، دبیر کل کانون کارگزاران بورس و اوراق بهادار در گفت و گو با این رسانه گفت این خط اعتباری فعلا در حد پیشنهاد است اما در صورت اجرا می‌تواند در سه بخش کارگزاری‌ها، صندوق‌های توسعه و تثبیت و توسعه زیرساخت فعالیت‌های ارکان اصلی بازار سرمایه موثر واقع شود.

بازارسهام از اول آخر شد

آنگونه که آمار نشان می‌دهد، شاخص‌های بازارسهام در هفته گذشته نیز کاهشی بوده و تالارهای معاملات سهام بازهم خلوت‌تر شده است. در آن هفته شاخص کل بورس بیش از 3 درصد دیگر از ارتفاع خود را از دست داد و به کف2 میلیون واحد رسید. شاخص کل فرابورس نیز با افت 2.9 درصدی رو به رو شد و درمحدوده 20 هزار و 711 واحد قرار گرفت. این اتفاق با افت شدید دادو ستدها همراه بود و ازرش معاملات از یک‌هزار و 800 میلیارد تومان فراتر نرفت.

با این حساب، بازدهی بازارسهام در نیمه اول مردادماه به منفی 8.4 درصد می‌رسد که بدترین رکورد در مقایسه با سایر بازارهای مالی ایران است. البته این افت قیمت منجر به تقویت شاخص‌های ارزندگی سهام نیز شده است که می‌تواند تقاضای بیشتر برای سهم را در آینده به دنبال داشته باشد.

درحال حاضر نسبت قیمت به بازده انتظاری بازارسهام درمحدوده 6 واحدی قرار دارد که یکی از پایین‌ترین ارقام ثبت شده در سال‌های گذشته است. البته این نسبت در مقایسه با نرخ بهره‌ بدون ریسک همچنان جذاب نیست و نمی‌تواند انتظارات سرمایه‌گذاران را برآورده کند. 

مطابق با آمار منتشر شده، جریان ورود پول به حساب کارگزاری‌های بورسی در هفته ابتدایی مردادماه نیز مثبت بوده و معامله‌گران حساب کارگزاری خود را بیش از 7 هزار و 399 میلیارد تومان شارژ کرده‌اند. از این مبلغ  حدود 3 هزار و 881 میلیارد تومان به کدهای حقوقی و 3 هزار و 518 میلیارد تومان به کدهای حقیقی اختصاص داشته است.

با این حساب مجموع پول‌های وارد شده به ارکان بازار سرمایه از ابتدای سال 1403 از 53 هزار میلیارد تومان فراتر رفته است و قدرت خرید کدهای معاملاتی رو به افزایش است. بااین حال پول‌های جدید صرف خرید سهام نشد و بخش زیادی از آن به صندوق‌های قابل معامله، از جمله صندوق‌های با درآمد ثابت و صندوق‌های کالایی راه یافته است. این موضوع نشان‌ می‌دهد، شرایط در سایر ارکان بازار سرمایه همچنان مطلوب است.

 ورود پول به صندوق‌های سرمایه‌گذاری یک نشانه از ترویج سرمایه‌گذاری غیرمستقیم در بازارسرمایه است که می‌تواند رفتار هیجانی را کاهش و کارایی بازار را افزایش دهد. اما نکته قابل توجه این است که بخش عمده سرمایه موجود در بازار درحال انتقال به صندوق‌های درآمد ثابت بوده و صرف خرید اوراق قرضه یا مشارکت دولتی و خصوصی خواهد شد.

این موضوع آثار مطلوبی به بار خواهد داشت و می تواند تقاضای تامین مالی دولت از سیستم بانکی را کم کرده و استقراض دولتی از سرمایه‌های خرد مردمی را بیشتر کند. اما اگر دولت در نرخ بهره‌های کنونی که به بالاتر از 25 درصد رسیده است، بیش از حد به این ابزار تکیه کند، طی سال‌های آینده با بحران بازپرداخت اصل و سود تعهد شده رو به رو می‌شود که برای بازپرداخت آنها یا باید به استقراض بیشتر دست بزند و یا باید به ابزار مالیاتی و مالیات پنهان متوسل شود.

آرامش بازارهای طلا و ارز حفظ شد

بازارهای ارز و طلا در هفته گذشته معاملات آرامی را پشت سرگذاشته‌اند. درهفته گذشته، نرخ‌ غیررسمی دلار نتوانست از قیمت‌های ثبت شده در زمان ترور شهید هنیه درتهران بالاتر برود  و کمتر از 400 تومان افزایش داشت. شرایط در بازار طلا آرام‌تر بود و سکه تمام با کاهش جزئی هفته را به پایان رساند. این درحالی بود که قیمت جهانی انس طلا در این هفته بار دیگر رکورد زد و از 2 هزار و 428 دلار فراتر رفت.

رکود سنگین در بازار طلای تهران باعث شد که فروشندگان در زمان بروز اتفاقاتی نظیر آنچه در روزهای اخیر رخ داد، از قدرت کمتری برای افزایش قیمت‌ها برخوردار باشند. همچنین بازگشایی خطوط اعتباری جدید برای مبادله بانکی بین ایران، روسیه و چین باعث شد فشار تقاضا از بازار سیاه ارز برداشته شود که در کنترل قیمت‌ها موثر بوده است.

درحال حاضر برخی اظهارنظرها از طرف کابینه اقتصادی دولت این تصور را ایجاد کرده که دولت به دنبال کاهش فاصله نرخ رسمی و  غیررسمی ارز است و قصد دارد شرایط را برای تک نرخی شدن ارز مهیا سازد. البته جزئیات این موضوع همچنان روشن نیست و باید دید که دولت برای تحقق این امر چه سیاستی را درپیش خواهد گرفت.

سرنوشت بازار مردادماه چه خواهد شد؟

معاملات بازار سهام در هفته پیش رو نیز با محدودیت دامنه نوسان در بازه مثبت و منفی یک درصد به انجام می‌رسد. این تصمیم به دلیل تداوم ریسک‌های سیاسی و شرایط ویژه بعد از شهادت اسماعیل هنیه در تهران گرفته شده است و به نظر می‌رسد تا زمان عادی شدن شرایط ادامه یابد.

همچنین در هفته پیش رو بازارسهام ایران تحت تاثیر نوسانات در بازارهای جهانی خواهد بود. بررسی‌ها نشان می‌دهد که نرخ جهانی فلزات اساسی و کالاهای پایه طی یک سال گذشته درحال کاهش بوده و از سقف قیمت‌های سال 1400 فاصله زیادی گرفته است. این روند در ابتدای هفته گذشته، همزمان با ریزش شدید ارزش سهام در بورس‌های جهانی ادامه یافت؛ به‌طوری که قیمت مس که در روز سه‌شنبه درمحدود 8 هزار و 730 دلار قرار داشت روز چهارشنبه تا 8 هزار و 750 دلار کاهش یافت. البته این فلز نارنجی طی روزهای بعد بخشی از این کاهش را جبران کرد و توانست خود را تا 8 هزار و 840 دلار بالا بکشد.

نفت برنت در این هفته مسیری متفاوت را طی کرد و از 76 دلار در روز سه‌شنبه به 80 دلار در روز جمعه رسید. آلومینیوم نیز از 2 هزار و 300 دلار در روز سه شنبه به 2 هزار و 268 دلار در روز پنجشنبه کاهش یافت که این افت در معاملات روز جمعه جبران شد و قیمت‌ها کمی پایین تر از ابتدای هفته ایستاد.

بازار سرمایه ایران به دلیل حضور شرکت‌های بزرگ پتروشیمی، پالایشی و فلزاتی یک بازار کامودیتی محور شناخته می‌شود و از تغییرات قیمت جهانی کالاها تاثیر زیادی می‌پذیرد. همچنین تغییرات نرخ نفت و گاز طبیعی می‌تواند در هزینه انرژی و سوخت آنها تاثیرگذار شود و حاشیه سود بخش بزرگی از بازار را دستخوش تغییر کند.

در کنار این‌موارد، بازار سهام ایران از تغییرات نرخ بهره تاثیر می‌پذیرد. نرخ بهره بدون ریسک به عنوان رقیب معاملات سهام شناخته می‌شود. همانطورکه پیش‌تر توضیح داده شد، بالابودن نرخ بهره باعث شد بخش زیادی از سرمایه بازار به صندوق‌های درآمد ثابت انتقال یابد. درحال حاضر نرخ "اخزا" به زیر 30 درصد رسیده است و نرخ بهره بانکی در محدوده 28 درصد قرار دارد که کاهش یا افزایش آن تاحدود زیادی سرنوشت معاملات شهام در کوتاه‌مدت را مشخص خواهد نمود.