صادرات کیلویی چند؟

نورنیوز- گروه اقتصادی: «پرهیز از خام فروشی» و «افزایش ارزش افزوده کالاهای صادراتی» از جمله راهبردهای مهمی است که می‌تواند منجر به افزایش پایداری و تاب‌آوری اقتصاد داخلی و بهبود جایگاه ایران در تجارت جهانی شود.

در همین راستا، طی 50 سال گذشته اقداماتی درجهت صنعتی شدن تولید و کاهش خام فروشی در صادرات به انجام رسیده است. طی این مدت، سیاست‌گذاران همواره تلاش کرده‌اند، اقتصاد ایران به سمت تکمیل حلقه‌های بالایی زنجیره تولید حرکت کند و سهم کالاهای نهایی (با ارزش افزوده بالاتر) از صادرات کشور افزایش یابد. اقداماتی که در نهایت نتایج چندان مطلوبی را به همراه نداشته و به نظر می‌رسد نتوانسته‌ایم به اهداف مشخص شده دست یابیم.

بررسی‌های گروه اقتصادی نورنیوز نشان داد، طی سال‌های 1380 تا 1403 سهم محصولات پایه و کالاهای ابتدای زنجیره تولید از کل صادرات گمرکی ایران افزایش و سهم گروه‌های مهمی مانند ماشین آلات صنعتی، پوشاک، محصولات خوراکی و وسایل نقلیه از ارزش صادراتی کشور کاهش یافته است. همچنین کیفیت صادرات ایران در سال 1400 و 1403 به نسبت سال 1380 افزایش یافته است؛ اما در مقایسه با سال 1390 در شرایط نامطلوب‌تری قرار دارد.

کیفیت صادرات ایران در بلندمدت بهبود یافته است

بررسی‌ها نشان داد، نسبت ارزش به وزن صادرات گمرکی ایران از 0.26 واحد در سال 1380 به 0.5 واحد در سال 1390 افزایش یافته است. اما این نسبت در سال 1400 به 0.39 واحد کاهش یافته و در سه ماهه اول 1403 نیز در محدوده 0.36واحد قرار گرفته است.

این آمار نشان می دهد، هرکیلوگرم از محصولات صادراتی ایران در سال 1390 به نسبت سال 1380 گرانتر بوده و برای هر کیلوگرم محصولی که در سال 1390 صادرات کرده‌ایم، ارز بیشتری به دست آورده‌ایم. اما این روند در سال 1400 معکوس شده است و در این سال به ازای هرکیلو صادرات محصولات ایرانی ارز کمتری به دست آمده است. این موضوع در سه ماهه 1403 نیز ادامه داشته و هرکیلو صادرات ایران به نسبت سال 1390 و 1400 ارزش کمتری داشته است. با این حال ارزش هرکیلو صادرات ایران در سال جاری به نسبت سال 1380 بیشتر بوده که نشان دهنده بهبود نسبی کیفیت صادرات در بلند‌مدت است.

معدنی‌ها؛ پرچمدار کاروان صادراتی ایران در بازارهای جهانی

بررسی آمار تفکیک شده صادرات گمرکی براساس رتبه بندی استاندارد HS ، نشان می‌دهد که طی 23 سال گذشته 5 گروه کالایی شامل: « محصولات معدنی(قسمت 5)»، «محصولات صنایع شیمیایی یا صنایع وابسته به آن(قسمت 6)»، « محصولات نباتی(قسمت2)»، « فلزات معمولی و مصنوعات آنها(قسمت 15)» و « مواد پلاستیکی و اشیای ساخته شده از این مواد(قسمت7)» بیشترین سهم از کل ارزش صادرات گمرکی ایران را به خود اختصاص داده‌اند.

نمودار زیر روند تغییرات سهم قسمت‌های بیست و یک گانه کالایی، براساس طبقه بندی استاندارد HS ، از کل ارزش دلاری صادرات گمرکی ایران را به نمایش گذاشته است.

براساس آمار، سهم قسمت11« مواد نساجی و مصنوعات از این مواد » از کل ارزش صادرات ایران در سال 1380 بالاتر از 20 درصد بوده و این گروه در بین 5 گروه برتر صادراتی قرار داشت، اما در سال 1390 و بعد از آن سهم قسمت 11 به شدت کاهش یافته و به زیر 2 درصد می‌رسد. درعوض قسمت 7 سهم خود را از مجموع ارزش صادرات ایران افزایش داده و به جمع 5 گروه برتر صادراتی می‌پیوندد.

مطابق با نمودار بالا، طی 23 سال گذشته سهم قسمت 5 « محصولات معدنی» از کل ارزش صادرات گمرکی ایران درحال افزایش بوده و این گروه کالایی همواره بالاترین سهم از صادرات ایران را به خود اختصاص داده است.

پس از آن، قسمت 15 « فلزات معمولی و مصنوعات آنها» بالاترین سهم از ارزش صادرات را داشته است. این گروه کالایی از سال 1390 الی 1400 سهم خود از کل ارزش صادرات را به بالای 20 درصد افزایش داده است اما از سال 1401 تا 1403 یک روند کاهشی را طی کرده است.

قسمت 6 «محصولات صنایع شیمیایی یا صنایع وابسته به آن» سومین گروه کالایی است که بیشترین ارزش از کل صادرات گمرکی ایران را داشته است و در کنار قسمت7 « مواد پلاستیکی و اشیای ساخته شده از این مواد» عمده محصولات پتروشیمی و فرآورده‌های پالایشگاهی را شامل می‌شوند.

سهم کدام بخش‌ها از صادرات ایران افزایش یافته است؟

جدول زیر تغییرات سهم گروه‌های کالایی از کل حجم و ارزش صادرات ایران را نشان می‌دهد. در این جدول سهم بخش‌های 21 گانه کالایی از صادرات ایران محاسبه و با سال‌های 1400، 1390 و 1380 مقایسه شده است.

براساس محاسبات صورت گرفته در جدول بالا، سهم حجم و ارزش قسمت های 1، 5، 13 و 17 از کل صادرات گمرکی سه ماهه 1403 درمقایسه با سال 1400 افزایش یافته است.

همچنین قسمت‌های 1، 9، 10، 15 و 20 سهم خود از حجم و ارزش صادرات را در مقایسه با سال 1390 افزایش داده اند.

قسمت های 1، 5، 6 و 13 گروه‌های کالایی هستند که سهم حجمی و ارزشی آنها از کل صادرات 1403 به نسبت سال 1380 افزایش یافته است.

درمقابل مشاهده می شود  که قسمت‌های 2، 3، 11، 12 و 16 سهم کمتری از صادرات گمرکی ایران در مقایسه با سال‌های گذشته به ثبت رسانده اند.