نورنیوز – گروه سیاسی: مقاله منتشر شده به قلم مسعود پزشکیان در باره رویکرد سیاست خارجی دولت او، بیش از هر چیز حکایت گر رویکرد « تعامل سازنده» با دنیای پیرامون بود. همان محور عمده مطرح شده در سند چشم انداز 20 ساله در باب سیاست خارجی جمهوری اسلامی.
رئیس جمهور منتخب البته در مواضع تبلیغاتی خود بارها به جد تاکید کرده بود که لازمه موفق بودن رویکرد تعاملی با جهان، اتخاذ و اجرای تعامل در داخل است. تاکیدات پر تکرار او بر اینکه تا زمانی که اختلافات داخلی را حل نکنیم در سیاست خارجی هم نمی توانیم موفق شویم ناظر بر همین مهم است. بسیاری از کارشناسان و تحلیل گران و اساتید دانشگاه هم با استقبال از این مواضع، اظهار امیدواری کرده اند که پزشکیان بتواند یک رئیس جمهور اجماع ساز باشد. آنها نیز همچون پزشکیان تصریح دارند تا اجماعی بر سر مسایل کلان یا حداقل اولویت های کشور ایجاد نشود، تمرکز دولت و دیگر نهادها به سیاق گذشته مصروف سیاست های واکنشی و تقابلی و اصطکاکی داخلی می شود که البته تبعات آن دامن حوزه سیاست خارجی را هم خواهد گرفت.
تعامل به عنوان محور برجسته برنامه های نامزد پیروز انتخابات در حوزه داخلی و خارجی همزمان که امیدهای زیادی را برای بهبود وضعیت موجود ایجاد کرده، این واقعیت را نیز پیش روی خود دارد که این مسیر،هموار نیست. حداقل، تجربه های گذشته نشان از سختی راه دارد. حال شاید مهمترین پرسش این باشد که پزشکیان چگونه می تواند اجماع نظر در داخل ایجاد کند یا او چه ظرفیت هایی دارد که می توان به اتکای آنها نسبت به موفقیت او خوش بین بود؟
شاید اولین نکته قابل اتکا برای خوشبینی در این خصوص، مواضع و برنامه های اعلامی پزشکیان در زمان تبلیغات انتخابات باشد بخصوص که در چند روز بعد از انتخابات هم به صراحت اعلام کرده که به مواضع اعلامی اش پایبند خواهد بود. البته که آنچه این مهم را حداقل روی کاغذ تقویت می کند، مواضع اعلامی دیگر کاندیداها است که آنها هم بر ضرورت اتخاذ رویکردهای تعاملی و جایگزین کردن آن با رفتارهای تقابلی در داخل تاکید داشتند. محمد باقر قالیباف اینک در کسوت رئیس مجلس چنانچه به مواضع اعلامی پایبند باشد، حتما نقش بسزایی در تحقق این خواست خواهد داشت. چنانکه سعید جلیلی هم به عنوان جدی ترین رقیب و در حقیقت لیدر جریان اپوزیسیون دولت جدید می تواند به صورت ایجابی یا سلبی ایفا گر نقش مهمی باشد. حتی علیرضا زاکانی، شهردار تهران که مواضع تندتری نسبت به پزشکیان و اصلاح طلبان داشت هم در دیدار خود با رئیس جمهور منتخب وعده کمک به دولت او را داده است. مصطفی پور محمدی دیگر نامزد انتخابات هم از این جهت قابل توجه است که دبیر کل یک تشکل با سابقه اصول گرایی یعنی جامعه روحانیت مبارز در مقابل اصلاح طلبان است. مواضع او در انتخابات هم تقویت کننده و تایید کننده ضرورت تعامل داخلی است. با این حال در عرصه سیاست خیلی اعتماد و اتکایی به این قبیل مواضع نمی توان داشت و نمی توان به صرف این اعلام مواضع خوشبین بود که تجربیات تلخ گذشته در این باب تکرار نمی شود. لذا در عمل باید دید که مواضع همه جریان های سیاسی و نهادهای رسمی نظام حکایت گر آن است که « کشتی بان را سیاست دیگری آمده است»؟
برای قضاوت باید صبر کرد و دید. اما واقعیت هایی بر جامعه و حکومت در ایران می گذرد که پنهان از چشم جناح های سیاسی و نهادهای حاکمیتی نیست. یکی از این واقعیات ناخوشایند البته نارضایتی نسبی موجود و فاصله میان مردم و حاکمیت است که خود را در چند انتخابات اخیر به شکل غیبت بالای 50 درصدی پای صندوق های رای نشان داد. بماند که حضور 50 درصدی مردم در انتخابات مرحله دوم انتخابات ریاست جمهوری هم لزوما به معنای رضایت تام و تمام شرکت کنندگان از شرایط موجود بویژه در بخشهای معیشتی و اقتصادی نیست. بیراه نیست اگر گفته شود استدلال ادعایی بخش های زیادی از غایبان در انتخابات، ناامیدی آنها از بهبود شرایط و حل مشکلات اساسی است که البته بخشی از این استدلال هم ناظر بر همان موضوع پیش گفته یعنی جنگ و دعوای مجموعه های سیاسی و نهادهای مختلف حاکمیتی بر سر قدرت است.
حالا اما انتظار این است که هم مجموعه های مختلف حاکمیتی و هم احزاب و گروه های سیاسی از پس تجربه های گذشته و جابجایی دولتها با گرایش سیاسی متفاوت به این مهم رسیده باشند که تاب آوری جامعه در مقابل این سیاست ورزی ناکارآمد به حال مردم، بسیار آسیب دیده و تنزل کرده است. ادامه همان روندهای پر هزینه و کارشکنی های قانونی و غیر قانونی در برابر دولت جدید و سنگ اندازی در مسیر اجرایی کردن برنامه های دولت، چه بسیا تبعات بسیار سنگینی در پی داشته باشد که جبران آن ناممکن باشد. در حقیقت از منظر مردم و حتی جامعه بین الملل ناکامی یا شکست دولت چهاردهم لزوما به معنای شکست اصلاح طلبان یا پزشکیان نخواهد بود بلکه به معنای تقویت ناامیدی نسبت به کارآمد بودن سازوکارهای مدنی و قانونی داخلی برای بهبود شرایط خواهد بود.
از منظری دیگر و ایجابی می توان به این مهم هم اشاره کرد که شور و شوق و امیدواری همین 50 درصدی که مشارکت فعال داشتند، خود سرمایه بزرگ و قابل توجهی در شرایط کنونی است که می تواند پشتوانه ملی قابل توجهی باشد برای مجموعه نظام و بخصوص دولت. همه ارکان موثر در تحولات سیاسی و اجتماعی باید این سرمایه و فرصت را به فال نیک بگیرند و آن را در خدمت حل مشکلات و بهبود شرایط و حرکت در مسیر توسعه بسیج کنند. تردید نیست که موفقیت دولت چهاردهم تعداد بیشتری از مردم را وارد مشارکت جویی درحوزه های مختلف بویژه فعالیتهای اقتصادی خواهد کرد و این یعنی حرکت در مسیر تحقق هدف گذاری «جهش تولید با مشارکت مردم».
با این حال تعامل یک رابطه دو سویه است و اتفاقا سهم و مسئولیت مدعی تعامل چه بسا بیشتر از طرف های مقابل است. در حقیقت ابتکار عمل برای اجماع سازی در داخل بر عهده پزشکیان، همکاران و طرفداران او است. او حالا از موضع یک نامزد انتخابات به جایگاه رئیس جمهوری رسیده است. او در کسوت رئیس جمهوری نباید فقط از طرف های مقابل یا دیگر نهادها انتظار همکاری داشته باشد. در درجه اول خود و دولتش باید زمینه و بستر لازم برای همکاری ملی را فراهم کند و در مرحله بعد دولتش نیز پیشگام در هم افزایی و اجماع سازی باشد.البته اجماع سازی اقتضائاتی دارد که توجه به آن لازمه تحقق این مهم است.
پزشکیان بارها در تشریح گفت و گوهای دیپلماتیک تاکید کرده که گفت و گو زمانی منجر به نتیجه می شود که طرفین با هم گفت و گو کنند، امتیاز بدهند و امتیاز بگیرند. همین مدل را برای تعامل و گفت و گوی داخلی هم می توان تجویز کرد. چینش کابینه شاید اولین گام رئیس جمهور برای ارزیابی دقیق تر حرکت او در مسیر عمل به وعده ها باشد. قاعدتا کسی انتظار ندارد به نام تعامل، کابینه را تبدیل به شرکت سهامی کند اما این انتظار هم وجود دارد که همکاران او همچون خودش معتقد به گفت و گو، کار کارشناسی و بی حاشیه باشند؛ کابینه ای که جاذبه اش بیشتر از دافعه اش باشد. پزشکیان اگر بتواند در قامت یک رئیس جمهور اجماع ساز ظاهر شود، برکات قابل توجهی به دولت، مردم و نظام خواهد رسید.
نورنیوز