افکارسنجی سرمایه

نورنیوز- گروه اقتصادی: هرچند پس از موج فراگیر استقبال از سرمایه گذاری در بورس که در سال های 1398 و 1399 اتفاق افتاد، عموم مردم با معاملات ثانویه سهام شرکت‎های بورسی و فرابورسی آشنا شده‌اند، اما سایر ارکان و ابزار معاملاتی بازار سرمایه همچنان به طور فراگیر و عمومی شناخته شده نیستند.این درصورتی است که برای بررسی دقیق فعل و انفعالات بازار سرمایه و آثار منفی و مثبتی آن برای اقتصاد ایران، نباید تنها به روندها و شاخص‌های معاملات ثانویه سهام نگاه کرد و لازم است به دیگر ارکان و ابزار موجود در بازار سرمایه نیز توجه شود.

به طور خاص برای شناسایی درست رفتار و ترجیحات سرمایه‌گذاران فعال در بازار سرمایه ابتدا باید بتوانیم دروازه‌های اصلی ورود و خروج پول به این بازار را شناسایی کرده و جریان پول را به درستی رصد کنیم. دراین صورت است که می‌توان امیدوار بود مسائل و مشکلات و اولویت‌های بازار سرمایه به درستی درک شده و برای اصلاح مسیر و افزایش کارایی این بازار، سیاست‌های مناسبی اتخاذ شود.

سرشماری سرمایه از دروازه اصلی

کارگزاری‌ها به عنوان واسط اصلی معاملات سهام، اوراق مشتقه، واحد صندوق‌های سرمایه‌گذاری قابل معامله و سایر ابزار نوین مالی در ارکان بازار سرمایه ازجمله بورس، فرابورس، بورس کالا و بورس انرژی شناخته می‌شوند.

اگر شخصی بخواهد سرمایه خود را صرف خرید دارایی در بازار سرمایه کند، ابتدا باید پول خود را به حساب کارگزاری ها انتقال دهد و تقاضای معاملاتی خود را به واسطه کارگزاری‌ها به ثبت برساند.

بنابراین بخش عمده‌ای از سرمایه‌های نقدی که قصد ورود به بازار سرمایه را دارند، ابتدا به حساب کارگزاری‌ها انتقال می‌یابند و زمانی که معامله‌گران اقدام به فروش دارایی یا بستن موقعیت‌های معاملاتی می‌کنند، معادل ریالی آن ابتدا به حساب کارگزاری انتقال می‌یابد و پس از آن، معامله‌گر می‌تواند موجودی خود را برای معاملات مجدد در بازار، تسویه اعتباری یا انتقال به حساب بانکی (به قصد خروج کامل از بازار سرمایه) صرف کند. به این دلیل است که خالص ورود پول به حساب کارگزاری‌ها یک نماینده ارزشنمد و قابل اتکا برای بررسی روندها و ترجیحات سرمایه گذاری در بازار سرمایه بوده و آن را دروازه اصلی ورود و خروج پول به بازار سرمایه می‌نامیم.

درحال حاضر سازمان بورس آمار خالص جریان وجوه نقد به حساب کارگزاری ها را به تفکیک اشخاص حقیقی و حقوقی منتشر می‌کند که ارقام مندرج برای سال 1402 در جدول  زیر قابل مشاهده است.

براساس آمار ارائه شده، خالص ورود پول (یا خالص جریان وجوه نقد) به حساب کارگزاری‌ها در سال 1402 مثبت و بالاتر از 56 هزار و 950 میلیارد تومان بوده است که بیش از 54 هزارمیلیارد تومان از آن متعلق به اشخاص حقیقی و 2 هزار و 500 میلیارد تومان متعلق به اشخاص حقوقی است.

آمارها حاکی از آن است که روند ورود پول به بازار سرمایه در سال 1403 نیز تداوم یافته و تا هفته دوم تیرماه بیش از 36 هزار میلیارد تومان به تالارهای معاملاتی بازار سرمایه وارد شده اند که این روند را می توان در نمودار زیر مشاهده کرد.

بررسی روند هفتگی ورود و خروج پول به بازار سرمایه نشان می‌دهد، خالص ورود پول به حساب کارگزاری‌ها تنها در هفته ابتدایی تیرماه سال 1403 منفی بوده که در این هفته خروج پول سنگین از طرف کدهای حقوقی را مشاهده می کنیم.

همچنین آمار ثبت شده به ما نشان می دهد در تمامی هفته های مورد بررسی، بازار با ورود پول از طرف کدهایی مواجه شده است و خروج پول نیز تنها از طرف حقوقی ها صورت گرفته است.

چرا با وجود تداوم ورود  پول به حساب کارگزاری‌ها، معاملات سهام در رکود قرار داشت؟

علی‌رغم تداوم جریان مثبت ورود پول به بازار سرمایه، آمار معاملات سهام در بازار ثانویه روند کاهشی به خود گرفته است. بررسی ارقام نشان می‌دهد، طی ماه‌های اردیبهشت و خرداد، سهامداران حقیقی سهامی به ارزش حدودی 6 هزار و 700 میلیارد تومان را به کدهای حقوقی واگذار کرده و سرمایه خود را از معاملات سهام خارج کرده اند.

این روند برای سال 1402 نیز به همین شکل وجود داشت و باعث شد میزان انتقال سهام از کدهای حقیقی به حقوقی بالای 42 هزار میلیارد تومان قرار گیرد.

نمودار بالا خالص انتقال مالکیت سهام از کدهای حقیقی به حقوقی را نشان می دهد. براساس این نمودار، میزان تغییر مالکیت سهام در خردادماه به نسبت ماه قبل افزایش بسیار زیادی داشته است. بررسی ها نشان داد، بخش عمده تغیرمالکیت سهام به هفته‌های پایانی خردادماه مربوط می‌شود.

بنابر آنچه گفته شد، جریان ورود پول به حساب کارگزاری‌ها طی سال گذشته و سه ماهه سال جاری مثبت بوده که بخش عمده ورود پول نیز از طرف اشخاص حقیقی صورت پذیرفته است. اما معاملات سهام در این مدت شرایط متفاوتی را پشت سرگذاشته و کدهای حقیقی عموما عرضه کننده سهام به حقوقی‌ها بوده‌اند.این موضوع نشان می‌دهد، درمدت مذکور پول حقیقی به بازار سرمایه راه یافته است، اما صرف معاملات سهام در بازار ثانویه بورس و فرابورس نشده است. می‌توان دریافت که پول‌ها به سمت معاملات در سایر ارکان بازار سرمایه هدایت شده و آنها  را رونق بخشیده است.

نمودار زیر روند تغییرات ارزش معاملات غیرفیزیکی در ارکان بازار سرمایه را نشان می‌دهد. براساس این نمودار، درحالی که ارزش معاملات سهام در دو بازار بورس و فرابورس در یک محدوده نزولی و کاهشی قرار گرفته است، ارزش معاملات در صندوق‌های سرمایه گذاری قابل معامله رشد بالایی داشته و از مجموع معاملات سهام و اوراق مشتقه فراتر رفته است.

صندوق‌های سرمایه‌گذاری قابل معامله در سال‌های 1402 و 1403  بخش عمده نقدینگی بازار را به خود جذب کرده است. این درحالی است که صندوق های درآمد ثابت خارج از بازار نیز مورد استقبال سرمایه گذاران قرار گرفته‌اند و توانسته‌اند بخش قابل توجهی از سرمایه‌های خرد را به خود جذب کنند.

در مجموع می‌توان گفت، در سال 1402 و سه ماهه 1403، بازار سرمایه یک روند رو به رشد و همراه با رونق بیشتر را طی کرده است. اما این رونق در معاملات ثانویه سهام رخ نداده؛ بلکه عمده سرمایه‌ها صرف معاملات صندوق‌های سرمایه‌گذاری شده است. در بین صندوق ها، صندوق‌های با درآمد ثابت و صندوق‌های با ریسک کمتر، توانسته‌اند بخش بیشتری از سرمایه را به خود جذب کنند.

این اتفاق از عوامل مختلفی مانند تغییرات در نرخ بهره و ریسک انتظاری، سیاست‌های مالیاتی دولت و اتکای بیشتر تامین مالی بودجه به بازار بدهی، ایجاد تسهیلات مناسب از طرف صندوق‌های سرمایه‌گذاری و افزایش ظرفیت‌های زیرساختی برای توسعه سرمایه‌گذاری غیرمستقیم در بازار سرمایه، تاثیر پذیرفته است.