اوج گیری قیمت بلیت هواپیما

نورنیوز– گروه اجتماعی:‌  کلاف سردرگم نرخ گذاری بلیت تعیین قیمت بلیت هواپیما بعد از حکم دیوان عدالت اداری و خلع ید دولت از قیمت گذاری پیچیده تر شد. پیش از این تابستان سال گذشته نیز این اتفاق افتاد و شرکت های هواپیمایی بعد از صدور رای دیوان عدالت اداری و متوقف شدن قیمت گذاری از سوی ستاد تنظیم بازار اقدام به بالا بردن قیمت بلیت کرده بودند.

موضوعی که باعث شد تا وزیر راه و شهرسازی به این حکم اعتراض کند و خواستار توقف حکم شود. اما اعتراض و شکایت شرکت های هواپیمایی سرانجام بعد از یک سال به نتیجه رسید و این بار دیوان عدالت اداری اعلام کرد  از این پس عرضه و تقاضا نرخ خدمات را تعیین می‌کند. با اعلام حکم دیوان عدالت اداری شرکت های هواپیمایی اقدام به بارگذاری نرخ های جدید بلیت در مسیرهای داخلی کردند.

قیمت هایی که در گران‌ترین مسیر‌های داخلی  مثل تهران–چابهار از مرز سه میلیون و ۵۰۰ هزار تومان عبور می‌کند و این عدد در مسیر‌های کوتاه‌تری از جمله تهران–اصفهان حول‌وحوش دو میلیون تومان تعیین شده است.  قیمت جدید بلیت هواپیما در خیلی از مسیر‌های داخلی حالا اختلاف چشمگیری با مسیر‌های خارجی ندارد و فعلا از کف قیمت بلیت تهران–دبی که 2 میلیون و 800 هزار تومان تعیین شده  جلو زده است.

قیمت جدید بلیت هواپیما در مسیر پرترددی مثل تهران–مشهد دو میلیون و ۷۰۷ هزار تومان اعلام شده است. مسیر رفت‌وبرگشت تهران – مشهد از این به بعد برای هر نفر پنج میلیون و ۴۱۴ هزار تومان خرج برمی‌دارد. بلیت تهران–اصفهان که مسیر نسبتا طولانی نیست، دو میلیون و هشت هزار تومان درنظر گرفته شده است. تهران – تبریز 2 میلیون و ۴۰۷ هزار تومان است و مسیر مشهد – اصفهان 2 میلیون و ۹۰۷ هزار تومان درنظر گرفته شده است.

همچنین قیمت جدید بلیت هواپیما در مسیر طولانی مثل تهران–چابهار که گاهی یک ساعت و نیم زمان می‌برد، 3 میلیون و ۶۰۶ هزار تومان اعلام شده و مسیر مشهد–عسلویه 3 میلیون و ۴۰۶ هزار تومان تعیین شده است.   قیمت جدید بلیت هواپیما در مسیر‌های داخلی حالا فاصله زیادی با پرواز‌های خارجی ندارد. مثلا هواپیمایی قشم‌ایر قیمت بلیت هواپیما تهران–دبی را درحال حاضر 2  میلیون و ۸۰۰ هزار تومان تعیین می‌کند. تقریبا معادل قیمت مسیر تهران–مشهد. قیمت جدید بلیت هواپیما تهران–چابهار کمی بیش از 3  میلیون و ۶۰۰ است و حدود یک میلیون بیشتر از این هزینه، امکان خرید بلیت اکونومی پرواز تهران–استانبول وجود دارد.

 دلار برای هر صندلی

دبیر انجمن شرکت‌های هواپیمایی یکی از مدافعان اصلی قیمت گذاری بلیت هواپیما از سوی شرکت های هواپیمایی است. مقصود اسعدی‌سامانی 11 تیرماه در جمع خبرنگاران با تاکید بر اینکه قیمت هر صندلی 40 دلار پیش بینی شده است گفت: اسفندماه سال گذشته اعضای شورای‌عالی هواپیمایی به این جمع‌بندی رسیدند که نرخ هر ساعت صندلی پروازی ۴۰ دلار تعیین شود، البته پیشنهاد انجمن شرکت‌های هواپیمایی بر اساس آنالیز نرخ‌ها ۵۱ دلار بود. در زمان حاضر با رأی دیوان، ایرلاین‌ها علی‌رغم افزایش تورم، دستمزد‌ها و برخی هزینه‌های ارزی خارج از کشور را که دارند کماکان بر اساس همان نرخ ۴۰ دلار صندلی مسیر‌های پرواز را انجام می‌دهند.

وی در پاسخ به این پرسش مبنی بر این‌که با تعیین قیمت ۴۰ دلار برای هر صندلی پروازی میزان سود ایرلاین‌ها چقدر است، گفت: حدود ۱۰ درصد، البته در زمان حاضر به‌دلیل این‌که بخش زیادی از نیاز ارزی را از بازار آزاد تأمین می‌کنیم، شرکت‌های هواپیمایی سود چندانی ندارند. ایرلاین‌ها سالانه حدود یک میلیارد دلار برای هزینه‌های جاری نیاز دارند. سال گذشته حدود ۴۳۰ میلیون دلار از طریق مرکز مبادله به ایرلاین‌ها داده شد و بقیه نیاز را از بازار آزاد خریداری کرده‌ایم.

سامانی با تصریح به این‌که طبق قانون ایرلاین مجاز است که سقف قیمت بلیت هواپیما را برای مسیر‌های پروازی تعیین کند، اضافه کرد: به‌عنوان مثال هواپیمایی ماهان برای مسیر زابل ـ تهران چند نرخ را اعلام کرده است که با توجه به عرضه و تقاضا قیمت‌ها در مقطع زمانی را عرضه می‌کند.

وی  در ادامه با تاکید بر این که نرخ گذاری دستوری از سوی دولت مردم را از صنعت حمل و نقل هوایی محروم کرد گفت :  سال 1394 قانون آزادسازی اجرا شد و تا سال 1397 شرکت‌های هواپیمایی آنرا اجرا کردند. طی این مدت یعنی سه سال اجرا قانون آثار و برکات زیادی برای مردم به‌همراه داشت. سال 1394 سالانه حدود 17 میلیون مسافر داخلی در مسیرهای پروازی جابجا می‌شدند، این در حالی بود که سال 1396 سفرهای داخلی هوایی به حدود 24 میلیون جابجایی مسافر رسید.

در واقع با اجرای قانون سالانه افزایش حدود 20 درصدی جابجایی مسافر داشتیم. اما از سال 1397 دولت وقت دخالت کرد و جلو اجرای قانون را گرفت. به این ترتیب طی 6 سال اخیر روند جابجایی مسافر نزولی شد و سال گذشته شرکت‌های هواپیمایی توانستند حدود 18 میلیون مسافر را در مسیرهای داخلی جابجا کنند. متاسفانه نرخ‌گذاری دستوری مردم را از صنعت حمل‌ونقل هوایی محروم کرد. نرخ‌گذاری دستوری باعث شد تا ایرلاین‌ها امکان نوسازی و بهسازی ناوگان را از دست بدهند. ضمن این‌که نقدینگی ایرلاین‌ها کاهش یافت و شرکت‌های هواپیمایی دیگر نتوانستند برنامه توسعه ناوگان را اجرا کنند.»

اسعدی سامانی با اشاره به اینکه تعیین نرخ بلیت در بازار عرضه و تقاضا باعث می شود اقشار بیشتری از جامعه از حمل‌ونقل هوایی استفاده کنند گفت:  «شرکت‌های هواپیمایی نیز قطعاً با اجرای این قانون باید کیفیت خدمات را افزایش دهند. رقابت واقعی بین 23 ایرلاین موجود شکل خواهد گرفت و قطعا ایرلاینی که خدمات بهتر، کیفیت بهتر و قیمت ارزان‌تری داشته باشد می‌تواند سهم بیشتری از بازار را به خود اختصاص دهد. قطعاً در این دوره جدید شاهد افزایش ناوگان و کاهش سن هواپیماها خواهیم بود.»

 کلاف سردرگم قیمت بلیت هواپیما

داستان مناقشه بر سر مرجع تعیین قیمت بلیت هواپیما از آذر ماه سال گذشته شروع شد. با اینکه از اردیبهشت ماه سازمان تنظیم بازار مجوز افزایش 29 درصدی قیمت بلیت هواپیما را داده بود اما برخی از ایرلاین ها با طرح شکایت در دیوان عدالت اداری مسیر جدیدی را برای افزایش قیمت بلیت پیدا کردند. اواخر آذرماه سال گذشته دیوان عدالت اداری رای داد که نرخ‌گذاری در حوزه حمل‌ و نقل هوایی در ‌موضوع  تکلیفی دولت قرار نمی‌گیرد و‌ عرضه و تقاضا نرخ خدمات را تعیین می‌کند. با صدور این رای  ایرلاین ها اقدام به افزایش قیمت بلیت هواپیما در مسیر‌های داخلی کردند که وزارت راه و شهرسازی نامه‌ای در خصوص اعمال ماده ۹۱ برای رأی دیوان ارسال کرد.

درحالی که از مهرماه سال 1400 با دستور معاون اول رئیس جمهور  مقرر شد افزایش قیمت بلیت هواپیما فقط با مجوز ستاد تنظیم بازار باشد، برخی از ایرلاین ها با طرح شکایت در دیوان عدالت اداری مسیر جدیدی را برای افزایش قیمت بلیت پیدا کردند؛ مسیری که امسال نیز ادامه پیدا کرد . مهرماه سال 1400  مصوب شد در راستای ثبات بازار، تمامی مراجعی که طبق قوانین و مقررات مجاز به پیشنهاد یا تعیین قیمت اند ملزم به هماهنگی با ستاد تنظیم بازار برای تغییر قیمت ها باشند. به این ترتیب مقرر شد افزایش قیمت بلیت هواپیما تنها با مجوز ستاد تنظیم بازار صورت بگیرد.  23 اردیبهشت ماه سال گذشته براساس مصوبه ستاد تنظیم بازار، نرخ تمامی مسیر‌های داخلی براساس جدول بهای کامل بلیت هواپیما، ۲۹ درصد افزایش یافت.

در حالی که  افزایش 29 درصدی در قیمت بلیت مصوب سازمان هواپیمایی کشور رعایت می شد اما ایرلاین ها با تخلف آشکار، بلیت پرواز در مسیرهای پر رفت و آمد را دو تا سه برابر قیمت می فروختند و کمتر پروازی را می شد پیدا کرد که قیمت آن با نرخ های مصوب اردیبهشت ماه مطابقت داشته باشد. اما با شروع سال جدید بازهم ایرلاین ها خواستار افزایش مجدد قیمت بلیت پرواز شدند و برای گرفتن مجوز این افزایش دوباره سراغ دیوان عدالت اداری رفتند.

 دی ماه سال قبل نیز برخی از ایرلاین ها با رای دیوان عدالت اداری و ابطال مصوبه ستاد تنظیم بازار مبنی بر قیمت گذاری بلیت هواپیما توسط این ستاد، 40 تا 70 درصد قیمت بلیت شان را افزایش دادند اما با اعترض مردم و درخواست وزیر راه و شهرسازی از رئیس قوه قضاییه اجرای رای دیوان عدالت اداری متوقف شد .اکنون با حکم دیوان عدالت اداری و تعیین عرضه و تقاضا به عنوان مرجع قیمت بلیت به نظر می رسد حل موضوع، نیازمند طرح در نشست سران قوا است. همان چیزی که وزیر راه  شهرسازی در جمع خبرنگاران اعلام کرد موضوع را به سران سه قوه منتقل کرده است .

سهم 5 درصدی ها از یارانه سوخت

آمارها نشان می دهند در ایران 3 تا 5 درصد مردم از هواپیما استفاده می کنند. سخنگوی سازمان هواپیمایی کشور گفته: « برای پاسخگویی به این جمعیت به ۵۵۰ فروند هواپیمای مسافربری نیاز داریم. اما در حال حاضر فقط ۱۷۸ فروند فعال برای خدمت رسانی آماده به کار هستند. خرید تجهیزات ناوگان هواپیمایی و هواپیماهای جدید از سال‌ها قبل در دستور کار این صنعت قرار داشته است اما با خروج ناگهانی آمریکا از برجام این تلاش به نتیجه نرسید.»  اصلی ترین علت کمبود بلیت هواپیما و گرانی آن، عدم تعادل بین میزان عرضه و تقاضاست. تعداد مسافرانی که قصد سفر هوایی دارند از تعداد ناوگان‌های هواپیمایی بسیار بیشتر بوده و همین مسئله سازمان هواپیمایی کشور را با مشکلی جدی رو به رو کرده است.

درحالی که حداکثر 5 صد مردم  از این وسیله استفاده کنند دولت سالانه ۳۵ هزار میلیارد تومان یارانه سوخت بابت حمایت از سفرهای هوایی این 5 درصد، به شرکت‌های هواپیمایی پرداخت می کند درحالی که سهم مردم عادی از این یارانه تقریبا هیچ است. مقایسه  تعداد مسافران هواپیما در ایران و ترکیه در این زمینه جالب توجه است:« مقایسه حمل و نقل هوایی ایران و ترکیه نشان می‌دهد، با وجود همسانی جمعیت دو کشور و وسعت ۲ برابری ایران، تعداد مسافر هواپپما در ترکیه سالانه بیش از ۸ برابر ایران است.

در ترکیه این رقم ۲۱۰.۵ میلیون مسافر و در ایران ۲۵.۶ میلیون مسافر است. همچنین سفرهای داخلی ترکیه با عدد 112.9 ‌میلیون سفر، 5.7 برابر سفرهای داخلی ایران با رقم 19.9 میلیون سفر است. سفرهای بین‌المللی ترکیه هم با عدد 97.6 میلیون سفر، 17.1 برابر سفرهای بین‌المللی ایران با رقم 5.7 میلیون سفر است. نکته جالب این که تعداد مسافر داخلی هر دو کشور در سال 1382، برابر و در حد 9 میلیون سفر سالیانه بود. در واقع بخش قابل توجهی از جهش صنعت هوایی ترکیه نسبت به ایران در مسافران داخلی آن کشور رخ داده است.»

در حال حاضر قیمت سوخت هوایی عرضه شده به تمامی پروازهای شرکت‌های داخلی برابر با 600 تومان به ازای هر لیتر است اما طبق صورت مالی شرکت‌های پالایشی این سوخت با قیمت 22 هزار تومان بر لیتر فروخته می‌شود. به بیان دیگر یارانه اعطایی به ازای هر لیتر 21 هزارو 400 تومان است.  طبق آمارنامه مصرف فرآوره‌های نفتی انرژی‌زا، به طور میانگین روزانه حدود 4 الی 4.5 میلیون لیتر سوخت جت در هواپیماهای مسافری مصرف می‌شود که معادل سالانه رقم 1.65 میلیارد لیتر است. در نتیجه با یک حساب سرانگشتی، دولت سالانه حدود 35 هزار میلیارد تومان، هزینه یارانه سوخت هواپیما می شود.