فرمان تعیین قیمت بلیت هواپیما دست کیست؟

نورنیوز – گروه اجتماعی: قیمت بلیت هواپیما این روزها دوباره در مسیر صعود قرار گرفته و همه نگاه ها به تصمیم دیوان عدالت اداری است تا مشخص شود که بازهم شاهد افزایش قیمت پروازهای داخلی و خارجی از سوی ایرلاین ها خواهیم بود یا نه.  

این افزایش که به نظرمی رسد با چراغ سبز سازمان هواپیمایی کشوری انجام شده درحالی است که به گفته برخی از مردم وکارشناسان با افزایش 29 درصدی قیمت بلیط هواپیما در اردیبهشت ماه سال گذشته، برخی از ایرلاین ها با چارتر کردن پروازها بلیت را با قیمتی بالاتر از نرخ مصوب می‌فروختند. اما گرانفروشی یک روی سکه بود و نایاب شدن بلیت روی دیگر سکه. بررسی سایت های فروش بلیت هواپیما نشان می دهد از ابتدای سال جاری، همچنان فروش بلیت بالاتر از نرخ‌های مصوب در برخی مسیرها و توسط برخی ایرلاین‌ها ادامه دارد. از طرف دیگر با چارتر کردن برخی از خطوط پروازی توسط آژانس های هواپیمایی در روزهای مختلف، بلیت هواپیما نایاب می شود.

دوم فروردین امسال جعفر یازرلو سخنگوی سازمان هواپیمایی کشوری، خبر افزایش قیمت بلیط هواپیما را اعلام کرد و گفت به ‌دلیل افزایش نرخ مالیات بر ارزش افزوده در بودجه ۱۴۰۳ از ۹ به ۱۰ درصد، جدول جدید نرخ بلیت هواپیما در مسیرهای داخلی به‌روزرسانی شده است.  

اما این تازه شروع ماجرا بود و چند روز بعد رئیس سازمان هواپیمایی کشوری از پیشنهاد افزایش قیمت بلیت هواپیما در شورای‌عالی هواپیمایی خبر داد و گفت  تا دو هفته آینده این افزایش اعمال خواهد شد.  محمد محمدی بخش افزود: «سازمان هواپیمایی کشوری موظف به اجرای نرخ‌های مصوب است و تا مشخص شدن رای نهایی دیوان عدالت اداری با یک بحث کارشناسی، قیمت جدید را ابلاغ می‌کنیم.» احسان خاندوزی، سخنگوی اقتصادی دولت هم  درباره افزایش قیمت بلیت هواپیما گفت:« هنوز رای دیوان عدالت اداری در این زمینه اعلام نشده و فعلا مسئولیت نهایی بر عهده ستاد تنظیم بازار است . شورای عالی هواپیمایی بررسی های خودش را انجام داده و پیشنهادی هم رسما به ستاد تظیم بازار اعلام کرده است.  منتظریم این پیشنهاد بررسی و ابلاغ شود مگر اینکه رای دیوان عدالت اداری مسیر تصویب قیمت بلیت های هواپیما را تغییر بدهد.»

 کلاف سردرگم قیمت بلیت هواپیما

درحالی که از مهرماه سال 1400 با دستور معاون اول رئیس جمهور  مقرر شد افزایش قیمت بلیت هواپیما فقط با مجوز ستاد تنظیم بازار باشد، برخی از ایرلاین ها با طرح شکایت در دیوان عدالت اداری مسیر جدیدی را برای افزایش قیمت بلیت پیدا کردند؛ مسیری که به نظر می رسد امسال نیز طی خواهد شد . مهرماه سال 1400  مصوب شد در راستای ثبات بازار، تمامی مراجعی که طبق قوانین و مقررات مجاز به پیشنهاد یا تعیین قیمت اند ملزم به هماهنگی با ستاد تنظیم بازار برای تغییر قیمت ها باشند. به این ترتیب مقرر شد افزایش قیمت بلیت هواپیما تنها با مجوز ستاد تنظیم بازار صورت بگیرد.  23 اردیبهشت ماه سال گذشته براساس مصوبه ستاد تنظیم بازار، نرخ تمامی مسیر‌های داخلی براساس جدول بهای کامل بلیت هواپیما، ۲۹ درصد افزایش یافت.

در حالی که  افزایش 29 درصدی در قیمت بلیت مصوب سازمان هواپیمایی کشور رعایت می شد اما ایرلاین ها با تخلف آشکار، بلیت پرواز در مسیرهای پر رفت و آمد را دو تا سه برابر قیمت می فروختند و کمتر پروازی را می شد پیدا کرد که قیمت آن با نرخ های مصوب اردیبهشت ماه مطابقت داشته باشد. اما با شروع سال جدید بازهم ایرلاین ها خواستار افزایش مجدد قیمت بلیت پرواز شدند. به نظر می رسد این بار موضوع افزایش قیمت بلیت هواپیما مثل سال گذشته به مجوز دیوان عدالت اداری بستگی دارد . گرچه دی ماه سال قبل برخی از ایرلاین ها با رای دیوان عدالت اداری و ابطال مصوبه ستاد تنظیم بازار مبنی بر قیمت گذاری بلیت هواپیما توسط این ستاد، 40 تا 70 درصد قیمت بلیت شان را افزایش دادند اما با اعترض مردم و درخواست وزیر راه و شهرسازی از رئیس قوه قضاییه اجرای رای دیوان عدالت اداری متوقف شد .

این بار ایرلاین ها انتظار دارند  دیوان عدالت اداری با صدور رای،  شرکت‌های هواپیمایی را مجاز کند که آزادانه قیمت گذاری بلیت داشته باشند . انتظاری که برخی از آنها از چند روز قبل آن را اجرایی کرده و چراغ خاموش بلیت هواپیما را افزایش داده اند . علیرضا منظری معاون اسبق هوانوردی و امور بین‌المل سازمان هواپیمایی کشوری درباره  دلایل گران فروشی بلیت در برخی از ایرلاین‌ها گفت: «در چند هفته اخیر، بلیت هواپیما با قیمت‌های نجومی به فروش می‌رسید. قیمت‌های تکلیفی بلیت هواپیما از مدت ها پیش تا کنون افزایش نداشته و با توجه به افزایش هزینه ایرلاین ها، این قیمت‌گذاری قطعا صرفه اقتصادی برایشان نخواهد داشت. سازمان هواپیمایی کشور و وزارت راه و شهرسازی باید تصمیمات جدی اخذ کنند تا صنعت هوایی کشور با مشکل مواجه نشود. با آزادسازی قیمت بلیت هواپیما قطعاً بازار بلیت این حوزه سروسامان خواهد گرفت.

 ماده 6 قانون هواپیمایی کشوری

ماده 6 قانون هواپیمائی کشوری مصوب 28 تیرماه 1328 که مهرماه سال گذشته اصلاح شد بر شورایی با عنوان شورایعالی هواپیمایی کشوری تاکید دارد که 11 عضو در آن حضور دارند. طی سالهای گذشته سازمان هواپیمایی کشوری خواستار رعایت ماده 6 قانون هواپیمایی کشور شده است. آنها معتقدند که اعضای این شورا باید در تعیین نرخ بلیت هواپیما مشارکت داشته باشند و تنها نباید ستاد تنظیم بازار متولی تعیین یا افزایش قیمت بلیت هواپیما باشد.

  جمع پروازها در نوروز امسال به ۲۷ هزار و ۴۶۸ پرواز با جابه‌جایی سه میلیون و ۳۹۶ هزار نفر رسید. از این تعداد، ۲۱ هزار و ۶۷۸ پرواز سهم پروازهای داخلی و پنج‌هزار و ۷۹۰ پرواز سهم پروازهای خارجی‌ بوده است.  در این ایام ۲ میلیون و ۵۵۹ هزار نفر در پروازهای داخلی و ۸۳۷ هزار نفر در پروازهای بین المللی اعزام و پذیرش شدند. سازمان هواپیمایی در نرخ‌گذاری بلیت پروازهای خارجی دخالتی ندارد؛ ایرلاین‌ها براساس هزینه‌ فرودگاه مقصد،قیمت بلیت را تعیین می‌کنند و هزینه‌ها براساس «دلار» است.

سهم 5 درصدی ها از یارانه سوخت

آمارها نشان می دهند در ایران 3 تا 5 درصد مردم از هواپیما استفاده می کنند. سخنگوی سازمان هواپیمایی کشور گفته: «  برای پاسخگویی به این جمعیت به ۵۵۰ فروند هواپیمای مسافربری نیاز داریم. اما در حال حاضر فقط ۱۷۸ فروند فعال برای خدمت رسانی آماده به کار هستند. خرید تجهیزات ناوگان هواپیمایی و هواپیماهای جدید از سال‌ها قبل در دستور کار این صنعت قرار داشته است اما با خروج ناگهانی آمریکا از برجام این تلاش به نتیجه نرسید.»  اصلی ترین علت کمبود بلیت هواپیما و گرانی آن، عدم تعادل بین میزان عرضه و تقاضاست. تعداد مسافرانی که قصد سفر هوایی دارند از تعداد ناوگان‌های هواپیمایی بسیار بیشتر بوده و همین مسئله سازمان هواپیمایی کشور را با مشکلی جدی رو به رو کرده است.

درحالی که حداکثر 5 صد مردم  از این وسیله استفاده کنند دولت سالانه ۳۵ هزار میلیارد تومان یارانه سوخت بابت حمایت از سفرهای هوایی این 5 درصد، به شرکت‌های هواپیمایی پرداخت می کند درحالی که سهم مردم عادی از این یارانه تقریبا هیچ است. مقایسه  تعداد مسافران هواپیما در ایران و ترکیه در این زمینه جالب توجه است:« مقایسه حمل و نقل هوایی ایران و ترکیه نشان می‌دهد، با وجود همسانی جمعیت دو کشور و وسعت ۲ برابری ایران، تعداد مسافر هواپپما در ترکیه سالانه بیش از ۸ برابر ایران است. در ترکیه این رقم ۲۱۰.۵ میلیون مسافر و در ایران ۲۵.۶ میلیون مسافر است. همچنین سفرهای داخلی ترکیه با عدد 112.9 ‌میلیون سفر، 5.7 برابر سفرهای داخلی ایران با رقم 19.9 میلیون سفر است. سفرهای بین‌المللی ترکیه هم با عدد 97.6 میلیون سفر، 17.1 برابر سفرهای بین‌المللی ایران با رقم 5.7 میلیون سفر است. نکته جالب این که تعداد مسافر داخلی هر دو کشور در سال 1382، برابر و در حد 9 میلیون سفر سالیانه بود. در واقع بخش قابل توجهی از جهش صنعت هوایی ترکیه نسبت به ایران در مسافران داخلی آن کشور رخ داده است.»

در حال حاضر قیمت سوخت هوایی عرضه شده به تمامی پروازهای شرکت‌های داخلی برابر با 600 تومان به ازای هر لیتر است اما طبق صورت مالی شرکت‌های پالایشی این سوخت با قیمت 22 هزار تومان بر لیتر فروخته می‌شود. به بیان دیگر یارانه اعطایی به ازای هر لیتر 21 هزارو 400 تومان است.  طبق آمارنامه مصرف فرآوره‌های نفتی انرژی‌زا، به طور میانگین روزانه حدود 4 الی 4.5 میلیون لیتر سوخت جت در هواپیماهای مسافری مصرف می‌شود که معادل سالانه رقم 1.65 میلیارد لیتر است. در نتیجه با یک حساب سرانگشتی، دولت سالانه حدود 35 هزار میلیارد تومان، هزینه یارانه سوخت هواپیما می شود.