رکورد شکنی بنزین در روز آخر سال

نورنیوز- گروه اقتصادی: شیب تند مصرف بنزین سرانجام به نقطه اوج خود رسید و با ثبت 152 میلیون لیتر در روز 29 اسفند رکورد مصرف بنزین در تاریخ کشور شکسته شد.

این رکورد درحالی رقم خورد  که میزان تولید بنزین در 10 پالایشگاه کشور در بهترین شرایط، حداکثر به 117 میلیون لیتر در روز می رسد.

طبعا فاصله تولید و مصرف باعث ناترازی در وضعیت بنزین شده است. آمار مصرف 152 میلیون لیتر بنزین در حالی ثبت شد که به گفته معاون وزیر راه و شهرسازی  به علت شرایط آب و هوایی و ماه مبارک رمضان، ۱۰ درصد سفرها در بخش‌های مختلف حمل و نقل عمومی، و ۱۱ درصد سفرهای خودرویی کاهش یافته است.

براساس اعلام شرکت ملی پالایش و پخش، میانگین مصرف روزانه بنزین در ایام نوروز 1402 (یکم لغایت سیزدهم فروردین)، معادل 113 میلیون و 900 هزارلیتر بود که نسبت به نوروز 1401، با افزایش 5.6 درصدی مصرف بنزین همراه شد. با توجه به شروع دور دوم سفرهای نوروزی به نظر می رسد روند افزایش مصرف بنزین ادامه خواهد داشت و وزارت نفت برای تامین سوخت جایگاه های کشور سراغ ذخایر استراتژیک بنزین رفته است.

اولین روز از سال جدید، مدیرعامل شرکت پخش فرآورده‌های نفتی، خبرداد که میزان مصرف روزانه بنزین نسبت به زمان مشابه سال گذشته، ۲۵ میلیون لیتر افزایش یافته است. جعفر سالاری‌نسب همچنین به میزان مصرف بنزین در روزهای پایانی سال هم اشاره کرد و گفت: «همزمان با آغاز سفرهای نوروزی، در روز ۲۸ اسفندماه ۱۴۰ میلیون و ۳۰۰ هزار لیتر بنزین در کشور توزیع شد که این عدد در مدت مشابه پارسال ( ۲۸ اسفندماه ۱۴۰۱) ۱۳۷ میلیون و ۲۰۰ هزار لیتر بوده است.»

بررسی میزان مصرف بنزین طی دو سال گذشته نشان از رشد 38 درصدی مصرف بنزین دارد.

آبان ماه سال گذشته وزارت نفت از رشد ۳۸درصدی مصرف بنزین طی سال‌های ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۲ خبر داد. افزایش مصرف روزانه بنزین از ۸۸ به ۱۲۲ میلیون لیتر تنها در دو سال، موضوعی است که نمی توان به سادگی از کنار آن عبور کرد. وزیر نفت در ایام آغازین سال گذشته ضمن هشدار درباره روند افزایشی مصرف بنزین در کشور گفته بود : ظرفیت پالایش ایران در زمینه تولید بنزین و نفت‌‌‌گاز در آستانه برابری با میزان مصرف در کشور است و به طور میانگین، سالانه ۸۰ میلیارد دلار یعنی دوبرابر درآمدهای نفتی کشور صرف پرداخت  یارانه سوخت می‌شود. 

فروردین ۱۴۰۲ مدیرعامل شرکت ملی پخش فرآورده‌‌‌های نفتی هم گفته بود از ابتدای سال تا اواسط هفته سوم فروردین، به‌‌‌طور میانگین ۱۱۱ میلیون و ۳۰۰‌هزار لیتر بنزین در سراسر کشور مصرف شده  که این عدد در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته (یکم تا نوزدهم فروردین‌‌‌ماه ۱۴۰۱) با ثبت میانگین مصرف روزانه ۱۰۲ میلیون لیتر بنزین، ۹‌درصد افزایش مصرف را نشان می‌دهد.

سالاری نسب اردیبهشت ۱۴۰۲ نیز از رشد ۱۰ درصدی مصرف بنزین در مقایسه با مدت مشابه سال قبل خبر داد و گفت: با توجه به هم‌‌‌ترازی بین تولید و مصرف، تاکنون واردات بنزین نداشتیم، اما سیر رشد مصرف بنزین در کشور عدد غیرمنتظره‌‌‌ای است به طوری که در سال ۱۴۰۱ در مقایسه با سال ۱۴۰۰، حدود ۲۰‌درصد رشد مصرف را تجربه کرده‌‌‌ایم.

خرداد ۱۴۰۲، شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌‌‌های نفتی اعلام کرد که روزانه ۲۵۰ میلیون لیتر فرآورده نفتی در ایران مصرف می‌شود که با هر تراز جهانی و با هر کشوری مقایسه شود، رقمی بسیار بالا و برابر با ۵ تا ۶ برابر استاندارد دنیاست. به گفته  مدیرعامل شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی  میانگین مصرف بنزین در سال 1402، 115 میلیون لیتر در روز بود.

 ناترازی بنزین

سالانه بیش از یک میلیون خودرو به مجموعه خودروهای کشور اضافه می شود درحالی که در 6 ماه اول سال گذشته تنها 30 هزار خودرو فرسوده از رده خارج و اسقاط شدند. حجم خودرویی که سالانه به ناوگان حمل‌‌‌ونقل کشور افزوده می‌شود، معادل مصرف یک پالایشگاه و بدون رعایت تناسب عرضه و تقاضاست. این تعداد خودرو در شرایطی به ناوگان حمل‌ونقل کشور افزوده می‌شود که در مقابل هیچ خودرویی از چرخه خارج نشده و اگر بخواهیم مصرف این تعداد خودروی ورودی را به مصارف پیشین تحمیل کنیم، عدد قابل‌‌‌توجهی خواهد شد.

نزدیک به ۵۵ درصد از خودرو‌های کلان‌شهر‌ها فرسوده هستند که مصارف بالایی دارند و نیاز است جایگزینی این خودرو‌ها انجام شود تا در بحث ناترازی تأثیرگذار باشد.

فرسودگی خودروها و مصرف بالای بنزین آنها موضوعی است که بارها از سوی کارشناسان مطرح شده است.

طبق آمارهای رسمی ۲.۵ میلیون خودرو سواری و حدود ۹ تا ۱۰ میلیون موتورسیکلت فرسوده در کشور وجود دارد. همچنین 3 میلیون خودرو در مرز فرسودگی قرر دارند.

این آماری است که دی ماه سال گذشته محمود مشهدی شریف رئیس انجمن صنفی مراکز اسقاط خودرو در گفت و گو با نور نیوز اعلام کرد و گفت که اگر میانگین مصرف روزانه خودروی سواری حدود 4.13 لیتر باشد، یک خودروی فرسوده 2 برابر یعنی 8.26 لیتر بنزین مصرف می‌کند که بر اساس دلار 50 هزار تومان و نرخ 70 سنت بنزین فوب خلیج‌فارس، روزانه 132 هزار تومان هزینه سوخت یک خودروی فرسوده می‌شود که ضربدر تعداد خودرو و موتورسیکلت‌های فرسوده موجود نزدیک 272 میلیارد تومان در روز و سالانه 99 هزار و 280 هزار میلیارد تومان(حدود 100 همت) بنزین کشور را می‌سوزانند.

وی افزود در چهار سال آینده مصرف بنزین 33 درصد بالاتر خواهد رفت؛ یعنی تا چهار سال آینده مصرف بنزین حدود 31 میلیون لیتر بالاتر می‌رود و این در حالی است که تولید لازم را نداریم و باید این مابه التفاوت را وارد کنیم. اما اگر خودروهای فرسوده از مدار خارج شوند، حداقل 33 میلیون لیتر صرفه‌جویی می‌شود. یعنی نه تنها واردات نخواهیم داشت، بلکه می‌توانیم این میزان سوخت را ذخیره و یا صادر کنیم. به عبارت دیگر، تهدید جدی مصرف بالای سوخت با اسقاط خودروهای فرسوده تبدیل به فرصت خواهد شد و کشور می‌تواند از منابع ارزی حاصل از صادرات نیز استفاده کند.

 سرانه‌ی  بالای مصرف بنزین در ایران

فراورده‌های سوختی نظیر گازوئیل ، بنزین ، سوخت جت و نفت سفید، حدود ۶۳ درصد حجمی هر بشکه از نفت خام را تشکیل می دهند. در سال ۲۰۲۲ میزان تولید فراورده‌های پالایشی در جهان ۹۳ میلیون بشکه در روز بوده است که از این میان گازوئیل با ۳۴ درصد و بنزین با ۲۸ درصد بیشترین سهم تولید را داشته‌اند.

بنزین و گازوئیل به دلیل کاربرد فراوانی که در حمل ‌و نقل و جابجایی کالاها و مسافران دارند، اثر مستقیم روی هزینه‌های زندگی و رفاه مردم دارند. از این‌رو تمامی دولت‌ها سعی می‌کنند با اتخاذ سیاست‌های مناسب این محصولات را به بهترین شکل به دست مردم و مصرف‌کنندگان برسانند.

در سال ۲۰۲۲، روزانه به صورت میانگین ۲۶ میلیون بشکه (۴ میلیارد و ۱۳۴ میلیون لیتر در سال) بنزین در دنیا تولید شده و به مصرف رسیده است.

ایالات متحده با یک میلیارد و ۳۱۰ میلیون لیتر در روز تولید و یک میلیارد و ۴۵۰ میلیون لیتر در روز مصرف، بزرگترین تولیدکننده و مصرف‌کننده بنزین در دنیا است.

خودروهایی با بدنه‌ی بزرگ و موتورهای حجیم، جمعیت زیاد، مساحت گسترده و فرهنگ مردم در سفر کردن از عمده دلایل مصرف بالای بنزین در ایالات متحده آمریکاست. در این کشور، هر نفر به صورت میانگین ۴.۲۶ لیتر بنزین در روز مصرف می‌کند.

در آمریکا به ازای هر هزار نفر، ۹۰۸ خودرو وجود دارد. بیش از ۹۰ درصد از وسایل نقلیه در این کشور با سوخت بنزین کار می‌کنند.

پس از ایالات متحده، کشورهای عربی قطر و امارات به لطف منابع فراوان نفت و گاز و جمعیت کم، سرانه‌ی مصرف بالاتر از ۴ لیتر به ازای هر نفر در روز دارند. سایر کشورهای عربی خلیج فارس مانند کویت و عربستان به ترتیب با ۳.۲ و ۲.۲ لیتر به ازای هر نفر دارای سرانه مصرف بالایی هستند.

کشورهای نفت‌خیز به دلیل دسترسی به منابع طبیعی نفت و گاز در استفاده از بنزین مزیت دارند، اما سیاست‌گذاری به گونه‌ای انجام ‌می‌شود که از اتلاف منابع و منفعت نداشتن برای کشور جلوگیری گردد. سرانه‌ی مصرف کشورهای اروپایی حدود ۰.۶ لیتر در روز به ازای هر نفر و تقریبا برابر با میانگین جهانی است.

کشورهای اروپایی عمدتا کشورهایی با مساحت کم، شبکه‌ی ریلی گسترده و خودروهایی با مصرف کم هستند. علاوه بر این، توسعه‌ی صنعت حمل و نقل در این کشورها بر پایه موتورهای دیزلی و در سال‌های اخیر هیبریدی وبرقی بوده است.

سرانه‌ی مصرف بنزین در ایران حدود ۱.۲۷ لیتر به ازای هر نفر در روز و جزء سرانه‌‌های نسبتا بالا است. سرانه‌ی مصرف بنزین ایران مشابه کشورهایی نظیر لبنان، استرالیا و روسیه است. کشورهای هند و ترکیه نیز کمترین سرانه‌ی مصرف بنزین را دارند که می‌تواند به دلایل مختلف از جمله جمعیت بسیار زیاد هند و استفاده از سایر سوخت‌ها نظیر گازوئیل باشد. ترکیه از جمله کشورهای  خاورمیانه  است که سرانه‌ی مصرف بنزین آن پایین است. بنزین سهم ۹ درصدی از سبد سوخت این کشور را تشکیل می‌دهد و عمده سوخت آن توسط گازوئیل تامین می‌شود و صنعت حمل‌ و نقل در این کشور مشابه اروپا  دیزل محور است.

 بهینه سازی حلقه گمشده سوخت

کارشناسان معتقدند ایران از نظر شدت مصرف انرژی در جهان شرایط مناسبی ندارد. آنها می‌‌‌گویند اولویت کشور در این حوزه باید بهینه‌‌‌سازی مصرف انرژی باشد که یک کار بین‌بخشی است؛ یعنی باید مردم و دستگاه‌‌‌های دولتی و کارخانه‌های صنعتی در این زمینه نقش‌‌‌آفرینی کنند.

با آنکه همه بخش‌‌‌های کشـور بر لزوم کاهش مصرف انـرژی تاکید دارنـد، امـا به دلیل پرداخـت یارانـه بـالا از سوی دولـت بـرای حامل‌‌‌هـای انـرژی و پرداخـت نشدن قیمـت واقعـی ایـن حامل‌‌‌هـا از سوی مصرف‌کنندگان، هیچ‌کدام از بخش‌‌‌هـا به دنبال بهینه‌‌‌سـازی نیسـتند. به عبارت دیگر، نه نیروگاه‌‌‌ها به دنبال افزایش بازده خـود هستند و نـه بخـش صنعـت، فناوری روز را بـه خدمـت می‌گیرد تـا هزینـه تمام‌‌‌شده انـرژی موردنیاز خـود را کاهـش دهـد.