بعد از بیوتیبلاگر و حجاباستایل و بلاگرهای غذایی، حالا به بلاگران حوزه دارویی رسیدهایم. پزشکان و پرستاران و کادر درمانی که در کنار شغل اصلیشان داروهای مختلفی را تجویز میکنند. افرادی که با یک روپوش سفید و گوشیبهدست، با معرفی داروهایی که در داروخانه است اعتماد دنبالکنندهشان را جلب میکنند، اما پس از اینکه صفحهشان به چندصدهزار بازدید میرسد، شروع به تبلیغ محصولات داروییای میکنند که اصلا مشخص نیست مجوزی برای ارائه دارد یا نه؟
البته دراین بین افرادی هم به چشم میخورندکه اصلاجزو کادردرمان نیستند وبه تبلیغات داروهای متعدد میپردازند.این درحالیاست که طبق قوانین موجود تبلیغ دارو ممنوع است.برهمین اساس هم روزگذشته سازمان غذا ودارو اعلام کرد برخی بلاگرها اقدام به تبلیغ داروهایی همچون واکسن گارداسیل درصفحات خود کردهاند. این درحالیاست که تبلیغ دارو بههر شکل در قانون کشور ممنوع اعلام شده و فروش و عرضه دارو درفضای مجازی اکیدا ممنوع است. چندسال پیش بود که یک سلبریتی در فضای مجازی تزریق دارویی بیمارستانی را بهعنوان درمان اعتیاد تبلیغ کرد؛کاری که درهمان زمان با واکنش شدید وزارت بهداشت و اهالی سلامت مواجه شد. حالا هم بلاگرها در حوزه تبلیغات دارویی وارد شدهاند.
سلامت، بازیچه بلاگرها
با وجود اینکه بارها وزارت بهداشت، سازمان غذا و دارو و پلیس فتا در خصوص فروش اینترنتی دارو، هشدارهایی دادند و همیشه از شهروندان درخواست کردند که داروها و سایر اقلام سلامتمحور خود راصرفا از طریق داروخانههای مجاز دریافت و مصرف کنند، اما همچنان فروش دارو از طریق شبکههای اجتماعی وبا تبلیغات برخی ازبلاگرهای سلامت، بازار داغی دارد و این فضا، محلی برای عرصه اقدامات سوداگرایانه افرادی شده است که با مخفیکردن هویت واقعی خود، سعی در کلاهبرداری و عرضه اقلام غیرمجاز دارند. سالهای زیادی است که با گسترش فضای مجازی که این روزها همه زندگی مردم را تحت تاثیر خود قرار داده است و از صفر تا صد زندگیها در قاب تلفنهای همراه و دیگر دستگاههای ارتباطی خلاصه میشود فروش و تبلیغ دارو هم مأمنی برای سوداگران و شیادان مجازی شده است تا در همین بازار پررونق مجازی وحضور مردم در آن، جیبهایشان را به هر طریقی پر کنند. افراد و بلاگرهایی که سلامت مردم را نشانه گرفتند و با تبلیغ داروهای مختلفی، از قرصهای لاغری و داروهای بیهوشی گرفته تا داروهای مخصوص سقط جنین، گویا شعبههای جدیدی از ناصرخسرو را راهاندازی کردهاند.
قوانین تبلیغات دارو در فضای مجازی
قانون ممنوعیت تبلیغات ومعرفی محصولات وخدمات غیرمجازوآسیبرسان به سلامت دررسانههای ارتباطجمعی داخلی و بینالمللی وفضاهای مجازی در۲۲خردادماه۱۳۹۷تصویب شده است.این قانون دلالت برآن دارد که ارائه هرگونه اطلاعات نادرست و تبلیغ خلاف واقع که نوعا موجب گمراهی و فریب مخاطب شود،به هرطریقی ازجمله رسانههای داخلی وخارجی یا فضای مجازی درباره آثار مصرف مواد و فرآوردههای دارویی،خوراکی،آشامیدنی،آرایشی، گیاهی،طبیعی، مکمل وهمچنین تجهیزات و ملزومات پزشکی و دندانپزشکی و آزمایشگاهی و هرگونه خدمات سلامت ممنوع است ومرتکب به حبس یا جزای نقدی درجه ۶ و محرومیت از فعالیت شغلی و اجتماعی مرتبط برای دو تا پنج سال محکوم میشود.درصورتیکه به مصرفکننده خسارتی وارد شود علاوه بر جبران آن معادل دو تا پنجبرابر خسارت وارده بهعنوان جزای نقدی به مجازات مذکوراضافه میشود.ازطرفی هم طبق قانون، تنها محل عرضه دارو، «داروخانه» است.
جولان تبلیغات دارویی سلبریتیها
با وجود منتشرشدن اخبار متعددی درباره تبلیغ داروتوسط بلاگرها و خرید وفروش مجازی دارو، اما سرهنگ رامین پاشایی، معاون فرهنگی واجتماعی پلیس فتای فراجا ازکشف ۸۰درصد داروهای تاریخمصرفگذشته دربسترمجازی وفروش آنلاین میگوید و توضیح میدهد: «۴۵درصد داروهای کشفشده در بستر شبکه اجتماعی اینستاگرام، ۳۳درصد در تلگرام و ۱۶درصد در سایتهای داخلی تبلیغ شده و به فروش رفته است.» بااینحال خرید و فروش دارو از طریق شبکههای اجتماعی کار را به جایی رسانده که مصرفکننده، دارو را در منزل تحویل گرفته و پس ازمصرف دچار عوارض جدی میشود و نمیداند که باید از چه کسی یا کسانی شکایت کند. سازمان غذا و دارو نیز طی اطلاعیهای اعلام میکندکه بههیچعنوان سلامت واصالت هیچیک از اقلامی که در چنین فضاهایی فروخته میشوند را به رسمیت نمیشناسد،چراکه این اقلام خارج اززنجیره تامین رسمی بوده واحتمال جایگزینی داروهای اصیل و داروهای تقلبی در آنها بسیار بالاست.
مسیر نادرست فروش دارو
۲۰ آذرماه بوده که کمیسیون اصل ۹۰ مجلس شورای اسلامی جلسهای را با حضور وزیر بهداشت برگزار کردند تا این وزارتخانه طی یک ماه، آییننامه فروش اینترنتی دارو را تدوین کرده و به تصویب کارگروه اقتصاد دیجیتال برساند. این درحالیاست که اکنون مسیر عرضه دارو در بستر اینترنت مخصوصا در شبکههای اجتماعی و توسط سلبریتیها، مسیر نادرستی است و داروها بدون مجوز وزارت بهداشت و زیر نظر افراد فاقد صلاحیت عرضه میشوند؛ اما آنطور هم که مینا آژوغ، رئیس اداره داروخانههای سازمان غذا و دارو میگوید: «عرضه، فروش و تبلیغات فرآوردههای دارویی در سایتها و سکوهای اینترنتی غیرمجاز است و تنها مرجع رسمی برای عرضه آن، داروخانهها هستند و مردم دارو را فقط از داروخانهها تهیه کنند.»
بهجز مسأله نظارت بر فروش دارو شاید باید نهادهای نظارتی بر عملکرد بلاگر وسلبریتیها درفضای مجازی و شبکههای اجتماعی نظارت بیشتری داشته باشند؛ گروهی که باسوءاستفاده ازشهرتشان برای پول حاضرندهر کاری بکنند، حتی اگر بنا باشد به سلامت جامعه هم آسیب بزنند.
* تهمینه سبحانیشاد
روزنامه جام جم