در میانه تنشهای ناشی از تجاوز آمریکا و رژیم صهیونیستی، بار دیگر سیاست همسایگی ایران در کانون توجه قرار گرفته است. تهران با تأکید بر احترام به حاکمیت کشورها و در عین حال قاطعیت در دفاع مشروع، نشان داده که هدفش تقابل با همسایگان نیست، بلکه مقابله با پایگاههای متجاوز و تقویت امنیت بومی منطقه است.
نورنیوز-گروه سیاسی: جنگی که این روزها به شرارت آمریکا و صهیونیستها علیه ایران به راه افتاده است بدلیل حمله اجتناب ناپذیر ایران به پایگاههای نظامی آمریکا در برخی کشورهای همسایه، ذهنها را متوجه موضوع همسایگان و سیاست همسایگی ایران کرده است. سالهاست واشنگتن و برخی دیگر از قدرتهای اروپایی تلاشهایی صورت دادهاند تا ایران را بهعنوان تهدیدی برای همسایگان خود در منطقه معرفی کنند. این روایت، که اغلب در چارچوب رقابتهای ژئوپلیتیکی شکل میگیرد، با سوء استفاده از موقعیت جغرافیایی منطقه سعی دارد تصویری از ایران ارائه دهد که گویی سیاست منطقهایاش بر پایه تنشزایی و بیثباتسازی استوار است.
هراسافکنی از ایران در میان کشورهای منطقه خصوصا در میان کشورهای حاشیه خلیج فارس شگرد آمریکا برای گسترش نفوذ خود در این کشورهاست. با اینکه مواضع رسمی و ابتکارهای دیپلماتیک ایران در سالهای گذشته در قالب سیاست همسایگی در مسیر همکاری منطقهای و ایجاد سازوکارهای امنیتی بومی بوده اما فضاسازی واشنگتن اجازه نداده این سیاست به ثمر بنشیند.
یکی از محورهای ثابت در سیاست همسایگی ایران طی دهههای اخیر این بوده است که امنیت پایدار در منطقه خاورمیانه و بهویژه خلیج فارس تنها زمانی محقق میشود که کشورهای منطقه خود مسئولیت مدیریت اختلافات و تأمین امنیت جمعی را بر عهده بگیرند. در مسیر همین رویکرد، ایران در سال ۲۰۱۹ ابتکار «صلح هرمز» را برای منطقه خلیج فارس پیشنهاد داد. این طرح در زمانی مطرح شد که منطقه با تنشهای فزاینده و نگرانیهای امنیتی گستردهای روبهرو بود.
ابتکار صلح هرمز بر مجموعهای از اصول بنیادین استوار بود: احترام متقابل به حاکمیت و تمامیت ارضی کشورها، عدم مداخله در امور داخلی یکدیگر، تضمین آزادی کشتیرانی و امنیت انرژی، و همچنین ایجاد اقدامات اعتمادساز میان دولتهای منطقه.
هدف اصلی این طرح آن بود که کشورهای حاشیه خلیج فارس بتوانند در قالب یک چارچوب مشترک و با تکیه بر منافع متقابل، سازوکاری برای مدیریت اختلافات و تقویت همکاریهای امنیتی ایجاد کنند. در این چارچوب، نقش قدرتهای خارجی به حداقل میرسید و مسئولیت اصلی تأمین امنیت منطقه بر عهده خود کشورهای منطقه قرار میگرفت. از منظر ایران، چنین مدلی میتوانست زمینهساز کاهش تنشها، افزایش شفافیت امنیتی و شکلگیری اعتماد تدریجی میان همسایگان باشد.
با اینهمه، بسیاری از کشورهای منطقه میزبان پایگاههای نظامی واشنگتن شدهاند تاجایی که دور از واقعیت نیست اگر کسی مسئولیت جنایات کم سابقه در جنگ اخیر علیه ایران را مشترکا متوجه آمریکا و این کشورها بداند و آنها را به طور مشروع، عامل حمله تلقی کند و حق مقابله به مثل را برای ایران قائل شود. ایران اما چنین نکرد و فقط به پایگاههای بیگانگان حمله کرد.
مقامات ایران از جمله رئیسجمهور نیز بارها گفته اند که کشورهای همسایه در حکم برادران ایران هستند و کسی قصد حمله و تعرض به خاک آنها را ندارد مگر اینکه این سرزمینها مبدأ حمله به ایران قرار گیرند.
بیانیه روز شنبه وزارت خارجه نیز مبانی حقوق بین الملل برای «ضرورت خودداری کشورهای منطقه از قراردادن قلمرو و امکانات خود برای تجاوز نظامی علیه ایران» را تبیین کرده و یادآور شده است که «ایران در اعمال حق ذاتی دفاع از کیان ایران و در پرتو قصور واضح شورای امنیت سازمان ملل در ایفای وظایف خود، اقدام به عملیات دفاعی ضروری و متناسب علیه تأسیسات و پایگاههای متجاوزین در منطقه کرده است.»
به این ترتیب، ایران ضمن تأکید بر حفظ و تداوم روابط دوستانه با کشورهای منطقه و با احترام به حاکمیت و تمامیت سرزمینی همه این کشورها تأکید کرده است که عملیات دفاعی ایران علیه پایگاههای نظامی و امکانات آمریکا در منطقه، به هیچ عنوان نباید به عنوان دشمنی و خصومت با کشورهای منطقه تلقی شود. شاید یکی از مهمترین الزامهای امنیتی منطقه، ضرورت کاهش وابستگی به بازیگران بهانهجو و دسیسهچین خارجی باشد که تنها به منافع خود می اندیشند و به کشورهای منطقه و سرمایه های مادی و انسانی آنها نیز صرفا نگاه ابزاری دارند.