نورنیوز- گروه اجتماعی: مصطفی آذرکیش امروز در مراسم معرفی مدل آموزشی نسل چهارم (طرح میناب) با اشاره به ضرورت اجرای نقشه راه سند تحول بنیادین آموزش و پرورش گفت: در این مسیر، اصلاح و بهروزرسانی روشهای تعلیم و تربیت مورد تأکید قرار گرفته است و در راهکار ۱۷-۳ سند تحول بنیادین نیز بر اصلاح و بهروزرسانی روشهای تعلیم و تربیت با تأکید بر کار گروهی خلاقانه، کار تیمی فعال و توجه به نقش الگویی معلم تاکید شده است.
وی با طرح این پرسشها که چرا مدرسه همچنان برای ما اهمیت دارد و چرا باید همه ظرفیتها در خدمت مدرسه قرار گیرد؟ ادامه داد: امروز اگر دانشآموز وارد مدرسه شود، بسیاری از پرسشهای خود را میتواند با استفاده از ابزارهای فناوری، موتورهای جستوجو و پلتفرمهایی مانند گوگل و یوتیوب پاسخ دهد؛ بنابراین این پرسش مطرح میشود که در چنین شرایطی نقش مدرسه و معلم چیست.
آذرکیش ادامه داد: این پرسش صرفا یک پرسش فناورانه نیست، بلکه موضوع اصلی، آینده مدرسه و نقش آن در فرآیند تعلیم و تربیت است. امروز بسیاری از همکاران، گروههای آموزشی و معلمان تلاش میکنند مدرسه آینده را به سمت مدرسهای مهارتمحور و مبتنی بر فناوری هدایت کنند و در این میان باید نقش معلم نیز متناسب با شرایط جدید بازتعریف شود.
معاون آموزش متوسطه وزارت آموزش و پرورش با اشاره به گزارشها و پیشنهادهای یونسکو درباره ورود فناوری به آموزش اظهار کرد: مدرسه در وهله نخست محل همدلی و پیوستگی افراد است. در سند تحول بنیادین نیز بر این موضوع تاکید شده که مدرسه کانون تربیت و پیشرفت محله است و باید بتواند به عنوان نقطه اتصال دولت و ملت ایفای نقش کند.
وی با تاکید بر اینکه مدرسه علاوه بر نقش آموزشی، عامل تمدنساز و هویت ساز برای دانشآموزان است، اظهار کرد: از این جهت اهمیت و جایگاه ویژهای دارد. مدرسه یک نهاد فرهنگی و اجتماعی است و به همین دلیل در نظامهای آموزشی مختلف، مدرسه یکی از مهمترین و پایدارترین نهادهای اجتماعی محسوب میشود.
آذرکیش افزود: باید موقعیتهای متنوع یادگیری را تقویت کنیم و محیطهای یادگیری را از کلاس درس فراتر ببریم. مراکز نوآوری و کارآفرینی، کتابخانهها و مراکز علم و فناوری نیز میتوانند به عنوان محیطهای یادگیری مورد استفاده قرار گیرند و مکمل فرآیند آموزش در مدرسه باشند.
وی با بیان اینکه همه نهادها و دستگاهها باید در خدمت مدرسه قرار گیرند، ادامه داد: آنچه از «مکمل آموزش» مورد نظر است، ظرفیتسازی برای تقویت کارکردهای اصلی مدرسه است. در این چارچوب، استفاده از مراکز نوآوری و سایر ظرفیتهای بیرونی باید در خدمت طراحی موقعیتهای یادگیری قرار گیرد.
معاون آموزش متوسطه وزارت آموزش و پرورش با اشاره به ضرورت طراحی چارچوبهای جدید برای آموزش گفت: مکملهای درسی باید با ترکیبی از طراحی آموزشی نوین، فناوریهای جدید، هوش مصنوعی، پژوهش و پروژهمحوری طراحی شوند تا دانشآموزان را برای آینده آماده کنند.
وی تأکید کرد: نباید تنها بپرسیم «امروز چه چیزی تدریس کردیم»، بلکه باید بپرسیم «امروز چه موقعیت یادگیری برای دانشآموز ایجاد کردیم». مدیران و معلمان نیز باید این پرسش را در فرآیند آموزشی خود مورد توجه قرار دهند.
آذرکیش ادامه داد: باید از برنامهمحوری صرف به سمت مساله محوری حرکت کنیم و همه بخشهای دولتی، دستگاههای مختلف، معلمان و پژوهشگران باید از ظرفیتهای موجود برای ایجاد موقعیتهای یادگیری استفاده کنند. از این رو کلاس درس فقط یک اتاق نیست و باید موقعیتهای یادگیری مختلفی برای دانشآموزان ایجاد کنیم. تدریس به تنهایی کافی نیست و فناوری نیز به تنهایی کافی نخواهد بود؛ آنچه اهمیت دارد، این است که دانشآموز چگونه از فناوری برای حل مسئله استفاده میکند.
معاون آموزش متوسطه وزارت آموزش و پرورش با بیان اینکه پروژههای آموزشی نیز باید با زندگی واقعی دانشآموزان پیوند داشته باشند، افزود: پروژهای که با زندگی واقعی و موقعیتهای یادگیری ارتباط نداشته باشد، نمیتواند به تنهایی به اهداف آموزشی مورد نظر منجر شود.
وی با اشاره به اهمیت تنوع موقعیتهای یادگیری اظهار کرد: استعدادهای دانشآموزان در موقعیتهای متنوع یادگیری شکوفا میشود و باید فرصت لازم را برای بروز خلاقیت و نوآوری آنان فراهم کنیم.
آذرکیش ادامه داد: زمان آن گذشته است که معلم ۴۵ دقیقه صحبت کند و دانشآموزان صرفاً گوش دهند و یادداشت کنند. باید با سرعت بیشتری از آموزش سنتی به سمت روشهای متناسب با شرایط جدید و الزامات نسل چهارم آموزش حرکت کنیم.
وی افزود: در طراحی آموزشی باید موضوعاتی مانند یادگیری تطبیقی، هوش مصنوعی، رویکرد STEM و طراحی تجربههای یادگیری مورد توجه قرار گیرد. در رویکرد STEM نیز مفاهیم علوم، ریاضی، فناوری، مهندسی و هنر در قالب تجربههای یادگیری و حل مسئله به یکدیگر پیوند میخورند.
معاون آموزش متوسطه وزارت آموزش و پرورش، تغییر از انتقال صرف دانش به طراحی تجربه یادگیری را یکی از چرخشهای تحولی مورد نیاز در اجرای سند تحول بنیادین دانست و گفت: باید از دانش صرف یک درس به سمت یادگیری فعال در محیطهای مختلف حرکت کنیم و روشهای خشک آموزشی را با روشهای نوین مبتنی بر فناوری و کار گروهی جایگزین کنیم.
وی با اشاره به تجربههای موفق آموزشی در برخی مدارس گفت: در شهریار نیز همکاران ما با تلاش خود نمونهای از یک مدل موفق آموزشی را ارائه کردهاند که در آن بر طراحی تجربه یادگیری و ایجاد موقعیتهای مختلف برای یادگیری دانشآموزان تأکید شده است.
آذرکیش خاطرنشان کرد: استفاده از هوش مصنوعی در آموزش نباید به مصرف صرف این فناوری محدود شود؛ هدف اصلی باید این باشد که دانشآموز از فناوری و هوش مصنوعی به عنوان ابزاری برای یادگیری، خلاقیت، نوآوری و حل مسائل استفاده کند.
معاون آموزش متوسطه وزارت آموزش و پرورش، با تاکید بر اینکه تحول آموزشی دارای لایههای عمیقی است، گفت: استفاده از فناوری و تکنولوژی مناسب، دانش و پژوهش دانشآموزی و فراهم کردن فرصت برای دانشآموزان جهت شناسایی مسائل واقعی، از الزامات تحول در آموزش است. دانشآموز باید بتواند یک مساله واقعی را شناسایی کند و برای آن راهحل ارائه دهد. چنین رویکردی میتواند آینده آموزش و دانشآموزان را متحول کند.
آذرکیش با اشاره به حضور و پیگیریهای رئیسجمهور در حوزه آموزش و پرورش اظهار کرد: در دو سال اخیر بیش از ۷۰ جلسه با حضور یا پیگیریهای رئیسجمهور داشتهام و اخیراً نیز در کمتر از ۱۲ روز، چندین بار موضوعات مرتبط با آموزش و پرورش در حضور ایشان پیگیری شده است.
معاون آموزش متوسطه وزارت آموزش و پرورش ادامه داد: این میزان توجه به آموزش و پرورش را باید یک فرصت دانست و در عین حال، وظیفه ما معلمان سنگینتر است تا بتوانیم تحول اساسی در نظام آموزشی ایجاد کنیم. حضور و پیگیریهای رئیسجمهور در این حوزه نشاندهنده اراده برای ایجاد این تحول است و ضرورت دارد این اراده در نگرش و شیوه ارائه آموزش نیز مورد توجه قرار گیرد.
وی گفت: باید از آموزش سنتی عبور کنیم و دانشآموزان را به سمت پرسشگری، جمعآوری اطلاعات، تحلیل، طراحی راهحل، ساخت، آزمایش و ارائه محصول هدایت کنیم. باید به دانشآموزان فرصت اشتباه کردن بدهیم و از آنها بخواهیم آزمایش کنند، نتیجه را بررسی کنند و چندین بار آن را تکرار و اصلاح کنند. یادگیری واقعی از مسیر تحقیق، تجربه و دریافت بازخورد شکل میگیرد.
وی با تاکید بر اینکه یادگیری با آموزش یکسان نیست، اظهار کرد: یادگیری زمانی اتفاق میافتد که دانشآموز موضوعی را تجربه و لمس کند و بتواند بر اساس بازخوردی که دریافت میکند، آموخته خود را اصلاح کند.
معاون آموزش متوسطه وزارت آموزش و پرورش بر ضرورت تنوع بخشی به موقعیتهای یادگیری تأکید کرد و گفت: باید از همه موقعیتهای یادگیری، چه درون مدرسه و چه خارج از مدرسه و همچنین در یادگیری رسمی، غیررسمی و تجربی استفاده کنیم. بازدیدها، تعاملات، رویدادها، باشگاهها و حتی فضای مجازی میتوانند بخشی از این موقعیتهای یادگیری باشند.
وی افزود: مراکز مکمل آموزش باید به عنوان مکمل برنامه درسی رسمی عمل کنند. ما نیاز داریم از موقعیتهای متنوع برای شکوفایی استعدادهای دانشآموزان استفاده کنیم و دانشآموز بتواند مسئلهای را شناسایی کند، راهحلهای مختلف را بررسی کند و برای حل آن اقدام کند.
آذرکیش با اشاره به نمونههای ارائه شده در این برنامه گفت: حضور مسئولان در مدرسه و مشاهده فعالیتهای دانشآموزان نشان میدهد که میتوان آموزش را بر مبنای مساله محوری، استفاده هدفمند از فناوری و بهرهگیری از ظرفیتهای مختلف طراحی کرد. آنچه در سند تحول بنیادین نیز بر آن تأکید شده، خلاقیت، کار گروهی، حل مسئله و تولید محصول است و باید این مؤلفهها را در طراحی موقعیتهای یادگیری مورد توجه قرار دهیم.
معاون آموزش متوسطه وزارت آموزش و پرورش با تشریح فرآیند یادگیری در موقعیتهای مکمل آموزش گفت: در این رویکرد، طراحی، هدفگذاری، طراحی تجربه، اجرا، پژوهش، دریافت بازخورد و در نهایت بهکارگیری یادگیری مورد توجه قرار میگیرد؛ یعنی دانشآموز باید بتواند آموختههای خود را در مدرسه، زندگی و جامعه به کار بگیرد. این موضوع نیازمند تغییر نگاه ما به نقش معلم است. در موقعیتهای مکمل آموزش، معلم صرفاً انتقالدهنده دانش نیست، بلکه باید طراح تجربه یادگیری و راهنمای دانشآموز باشد.
آذرکیش افزود: معلم باید به دانشآموز کمک کند تا علاوه بر کسب دانش، مهارتهای لازم را نیز به دست آورد و بتواند از آموختههای خود در موقعیتهای واقعی استفاده کند.
وی خاطرنشان کرد: هیچ فناوری نمیتواند جایگزین نقش تربیتی، الهامبخش و هویتساز معلم شود. فناوری یک ابزار است و این انسان است که به آن معنا میبخشد؛ بنابراین در کنار توسعه فناوری، باید نقش معلم و مربی را در اکوسیستم یادگیری برجسته کنیم.
معاون آموزش متوسطه وزارت آموزش و پرورش با اشاره به تنوع محیطهای یادگیری گفت: ما محیطهای یادگیری را در مدرسه، خارج از مدرسه، مراکز نوآوری و فناوری، فضای مجازی و شبکههای یادگیری داریم، اما مساله مهم ایجاد ارتباط میان این محیطهاست.
وی افزود: این محیطها باید در کنار یکدیگر و به صورت همافزا عمل کنند تا بتوانند به یادگیری دانشآموزان کمک کنند. هدف نهایی نیز باید ایجاد تغییر در رفتار، توانمندی و شیوه یادگیری دانشآموز باشد.
آذرکیش با اشاره به نقش محیطهای مختلف در فرآیند یادگیری گفت: آزمایشگاهها، کتابخانهها و پروژههای پژوهشمحور و پروژهمحور میتوانند بخشی از موقعیتهای متنوع یادگیری دانشآموزان باشند و متناسب با اقتضائات مراکز فناوری، ظرفیتهای جدیدی را در اختیار آموزش قرار دهند. خوشبختانه با حمایت ریاست جمهوری، عملیات ایجاد و توسعه برخی مراکز و ظرفیتهای مرتبط با فناوری آغاز شده و در شهرهایی مانند مشهد، اصفهان، مازندران، گلستان و تهران نیز اقداماتی در این زمینه در حال انجام است.
معاون آموزش متوسطه وزارت آموزش و پرورش تاکید کرد: باید از همه ظرفیتها برای ایجاد موقعیتهای یادگیری استفاده کنیم و این موقعیتها محدود به کلاس درس نباشد. دانشآموز میتواند در خارج از مدرسه نیز از محیطهای مختلف برای یادگیری بهره ببرد، هرچند مدرسه و خانواده همچنان محیطهای پایه و اصلی تربیت و یادگیری هستند.
وی خاطرنشان کرد: هدف این است که با توسعه محیطهای متنوع یادگیری و ایجاد ارتباط میان آنها، فرصت بیشتری برای تجربه، پژوهش، کار گروهی و حل مسئله در اختیار دانشآموزان قرار گیرد.