نورنیوز-گروه بینالملل: در میانه هیاهوی آمریکا برای برهمزدن معادلات امنیتی جهان و در شرایطی که افکار عمومی همچنان پیامدهای جنگافروزیهای غرب، از اوکراین تا خلیج فارس، و نیز اشغالگری و جنایات ناتمام رژیم صهیونیستی را دنبال میکند، چین در کنار نقشآفرینی اقتصادی خود در نظام بینالملل، آرامآرام در حال بازتعریف نقش امنیتی خویش است؛ تحولی که نشانههای آن را میتوان در گسترش تعاملات نظامی پکن با کشورهایی حتی در اردوگاه سنتی آمریکا مشاهده کرد.
عبور شرکای آمریکا از سایه امنیت واشنگتن
مصر و چین روز شنبه رزمایش هوایی مشترک «عقابهای تمدن ۲۰۲۶» را در چند پایگاه هوایی مصر آغاز کردند. همزمان، وزارت دفاع چین از برگزاری رزمایش مشترک نیروی هوایی این کشور و امارات با عنوان «سپر شاهین ۲۰۲۶» در شهر هوتان خبر داد؛ رزمایشی که از اواخر اوت تا اواسط سپتامبر ادامه خواهد داشت و شامل شبیهسازی فرماندهی، آموزشهای پروازی و تمرینات عملیاتی مشترک خواهد بود.
این تحولات، با توجه به پیوندهای راهبردی مصر و امارات با آمریکا، صرفاً رویدادهایی نظامی نیستند؛ بلکه میتوانند نشانهای از افزایش تردید متحدان واشنگتن نسبت به کارآمدی الگوی امنیتسازی آمریکایی باشند. اصرار اروپا بر تقویت امنیت بومی، تلاش کشورهای منطقه برای شکلدهی به ائتلافهای مستقل و گسترش مناسبات نظامی با قدرتهای شرقی، مؤید همین تغییر تدریجی است.
جنگی که رؤیای امنیت آمریکایی را فرسوده کرد
واشنگتن با جنگافروزی علیه ایران میکوشید بار دیگر نقش خود را بهعنوان ضامن بلامنازع امنیت منطقه، از امنیت نظامی تا انرژی و کشتیرانی، به نمایش بگذارد؛ اما مقاومت ایران و توان بومی آن در مدیریت تنگه هرمز و هدف قرار دادن پایگاهها، منافع و اهداف آمریکا با موشکها و پهپادهای داخلی، این تصور را با چالش جدی مواجه کرد.
از سوی دیگر، اذعان ترامپ به اینکه منافع سایر کشورهای منطقه در برابر اصل «اول اسرائیل» برای آمریکا اولویت ندارد، همراه با آشکار شدن آسیبپذیریهای امنیتی واشنگتن، اعتماد بخشی از متحدان این کشور را فرسوده است. کشورهای عربی که طی سالهای اخیر در عرصه سیاسی و اقتصادی به چین و روسیه نزدیکتر شدهاند، اکنون نشانههایی از گسترش این چرخش به حوزه نظامی بروز میدهند.
رزمایشهای چین با مصر و امارات را در همین چارچوب میتوان بخشی از روندی دانست که در آن کشورهای منطقه، بهجای اتکای مطلق به چتر امنیتی آمریکا، بهدنبال تنوعبخشی به شرکای راهبردی خود هستند.
پکن؛ از امنیت پیرامونی تا بازیگری جهانی
چین سالها عمدتاً اقتصاد را محور سیاست خارجی خود قرار داده و از ورود مستقیم به منازعات پرهزینه سیاسی و نظامی پرهیز کرده است. اما افزایش فشارهای غرب در پیرامون این کشور، از مسئله تایوان و مناقشات دریای جنوبی چین تا نظامیگری فزاینده ژاپن، همکاریهای امنیتی آمریکا با کره جنوبی و استرالیا و تلاش برای گسترش ساختارهای غربی در شرق آسیا، محاسبات پکن را تغییر داده است.
چین در کنار تقویت سازوکارهایی مانند بریکس و سازمان همکاری شانگهای، دامنه بازیگری سیاسی خود را نیز گسترش داده است؛ از میانجیگری میان ایران و عربستان تا توسعه روابط با کشورهای عربی، حمایت از چندجانبهگرایی در شورای امنیت و افزایش مواضع انتقادی در قبال اشغالگری رژیم صهیونیستی.
برگزاری رزمایش با ایران، پاکستان و روسیه و اکنون مصر و امارات، در کنار اعلام آمادگی پکن برای کمک به کاهش بحران تنگه هرمز، نشان میدهد امنیت برای چین دیگر صرفاً مفهومی پیرامونی نیست؛ بلکه بهتدریج به مؤلفهای از نقش جهانی این کشور تبدیل میشود.
نظم نوین؛ از یکجانبهگرایی تا چندجانبهگرایی
مجموعه این تحولات را باید در متن بزرگتری از تغییرات نظام بینالملل دید؛ جایی که جنگافروزیهای ناتمام آمریکا، اصرار بر یکجانبهگرایی و هزینههای سنگین وابستگی امنیتی، بسیاری از کشورها را به بازنگری در محاسبات خود واداشته است.
در این میان، ایستادگی ایران و توان آن در حفظ استقلال راهبردی و مقابله با فشار قدرتهای بزرگ، میتواند بخشی از این بازتعریف جهانی را توضیح دهد؛ الگویی که بر اتکای بیشتر به ظرفیتهای بومی، تنوعبخشی به شرکای امنیتی و فاصله گرفتن از وابستگی مطلق به یک قدرت استوار است.
رزمایشهای چین با مصر و امارات، در چنین بستری، تنها تمرین نظامی نیستند؛ بلکه میتوانند نشانهای از جابهجایی تدریجی موازنهها باشند؛ جابهجاییای که از فرسایش اعتماد به امنیتسازی آمریکایی آغاز شده و به سمت شکلگیری نظمی چندجانبهتر، مستقلتر و متکی بر واقعیتهای جدید قدرت در جهان حرکت میکند.