نورنیوز-گروه اقتصادی: خانواری که در خردادماه قبضی حدود ۳۰۰ هزار تومان دریافت کرده بود، در تیرماه با صورتحساب ۸۰۰ هزار تا یک میلیون تومان مواجه شده است. این جهش قیمتی در حالی رخ داده که هنوز برای بسیاری از مشترکان مشخص نیست افزایش هزینه ناشی از تغییر تعرفهها، عبور از الگوی مصرف، افزایش میزان مصرف یا تغییر در نحوه محاسبه قبوض بوده است.
با آغاز فصل گرما و افزایش استفاده از وسایل سرمایشی، هزینه انرژی خانوارها همواره روندی صعودی پیدا میکند، اما افزایش اخیر قبوض آب و برق از نگاه بسیاری از مشترکان فراتر از رشد معمول مصرف بوده است. گزارشهای میدانی نشان میدهد بخشی از خانوارها با قبضهایی مواجه شدهاند که نسبت به ماه قبل بین دو تا چهار برابر افزایش داشته است.برای نمونه، مشترکی که در خردادماه حدود ۳۰۰ هزار تومان برای مصرف آب و برق پرداخت کرده بود، در تیرماه با قبضی نزدیک به یک میلیون تومان روبهرو شده است. این افزایش در یک فاصله کوتاه، معادل رشد بیش از ۲۰۰ درصدی هزینه مصرفی است و همین موضوع باعث شده بسیاری از مشترکان خواستار توضیح دقیق درباره نحوه محاسبه قبوض باشند.
رشد هزینه انرژی خانوارها در سالهای اخیر
هزینه آب و برق در سالهای گذشته نیز روند افزایشی داشته است. افزایش تعرفهها، تغییر الگوهای مصرف، رشد هزینه تولید و انتقال انرژی و همچنین افزایش هزینههای نگهداری شبکهها از عوامل مؤثر بر رشد قیمتها بودهاند.با این حال تفاوت افزایش اخیر با سالهای گذشته در سرعت رشد قبوض است. در سالهای قبل معمولاً افزایش هزینه انرژی به شکل تدریجی و سالانه اعمال میشد، اما اکنون برخی خانوارها با جهشهای قابل توجه در هزینه ماهانه خود مواجه شدهاند.بررسی روند چند سال اخیر نشان میدهد افزایش تعرفه برق در دورههای گذشته بیشتر با هدف اصلاح الگوی مصرف و کنترل مصرف مشترکان پرمصرف انجام میشد. تغییرات پلکانی تعرفهها نیز باعث شده بود خانوارهایی که مصرف بیشتری دارند، هزینه بالاتری پرداخت کنند. در سالهای اخیر نیز فاصله میان هزینه واقعی تولید و توزیع انرژی با مبلغ پرداختی مصرفکنندگان افزایش یافته و دولت تلاش کرده با اصلاح تعرفهها بخشی از این فاصله را کاهش دهد.
ابهام بزرگ! آیا الگوی مصرف خانوارها تغییر کرده است؟
یکی از پرسشهای اصلی مردم این است که آیا افزایش قبضها به دلیل عبور از الگوی مصرف اتفاق افتاده یا ناشی از تغییر تعرفهها بوده است.طبق مقررات، مشترکان در صورت عبور از میزان تعیینشده مصرف، وارد پلههای بالاتر تعرفهای میشوند و هزینه هر واحد مصرفی برای آنها افزایش پیدا میکند. اما بسیاری از خانوارها معتقدند میزان مصرف آنها تغییر محسوسی نداشته و مشخص نیست چرا از گروه خوشمصرف خارج شدهاند.بهویژه این پرسش مطرح است که آیا الگوی مصرف تعیینشده برای یک واحد مسکونی معمولی مانند یک منزل ۸۰ متری با شرایط واقعی زندگی خانوارها و افزایش دمای هوا همخوانی دارد یا خیر. زیرا در ماههای گرم سال، استفاده از وسایل سرمایشی بهطور طبیعی افزایش پیدا میکند و باید شرایط اقلیمی مناطق مختلف نیز در تعیین الگوی مصرف مورد توجه قرار گیرد.
چرا مردم خواستار شفافیت هستند؟
افزایش قبوض آب و برق تنها یک مسئله مالی نیست، بلکه موضوع اعتماد عمومی را نیز تحت تأثیر قرار میدهد. مشترکان انتظار دارند شرکتهای خدماترسان بهصورت شفاف اعلام کنند درصد دقیق افزایش تعرفهها چقدر بوده است. همچنین مشخص شود چه میزان از افزایش قبض مربوط به رشد مصرف و چه میزان مربوط به تغییر قیمتهاست.مردم همچنین خواهان توضیح درباره معیار تعیین الگوی مصرف خانوارها و نحوه هزینهکرد درآمدهای حاصل از افزایش پرداختیها هستند. ارائه گزارشهای شفاف از سوی شرکتهای خدماترسان میتواند از شکلگیری ابهام و نارضایتی جلوگیری کند و اعتماد مشترکان را افزایش دهد.
فشار قبضهای انرژی بر سبد هزینه خانوار
افزایش هزینه آب و برق در شرایطی رخ داده که خانوارها همزمان با رشد هزینههای مسکن، خوراک، حملونقل و خدمات مواجه هستند. برای بسیاری از خانوادهها، افزایش چندصد هزار تومانی قبض انرژی میتواند فشار قابل توجهی بر هزینههای ماهانه ایجاد کند.اگر یک خانوار در گذشته ماهانه حدود ۳۰۰ هزار تومان برای آب و برق پرداخت میکرد و این رقم به یک میلیون تومان برسد، هزینه سالانه انرژی آن خانوار از حدود ۳.۶ میلیون تومان به ۱۲ میلیون تومان افزایش خواهد یافت. یعنی بیش از ۸ میلیون تومان افزایش هزینه در طول یک سال.
تجربه جهانی؛اصلاح مصرف همراه با حمایت از مردم
در بسیاری از کشورها، اصلاح قیمت انرژی با سیاستهای حمایتی، اطلاعرسانی دقیق و ابزارهای کنترل مصرف همراه است. دولتها معمولاً پیش از اجرای تغییرات تعرفهای، میزان مصرف، دلیل افزایش هزینهها و اثر آن بر خانوارها را به شکل شفاف اعلام میکنند.کارشناسان معتقدند اصلاح مصرف انرژی در ایران نیز اقدامی ضروری است، اما این اصلاح باید همراه با برنامهریزی دقیق انجام شود. اعلام هزینه واقعی تولید و توزیع انرژی، تعریف منطقی الگوی مصرف خانوارها، حمایت از اقشار کممصرف و آسیبپذیر، ارائه گزارش شفاف از درآمدهای حاصل از اصلاح تعرفهها و توسعه زیرساختهای کاهش مصرف انرژی از جمله اقداماتی است که میتواند به موفقیت این سیاست کمک کند.
افزایش قبضها نیازمند پاسخ روشن دولت
افزایش ۳ تا ۴ برابری برخی قبوض آب و برق در خرداد و تیر، پرسشهای زیادی درباره نحوه محاسبه، تغییر تعرفهها و معیارهای مصرف ایجاد کرده است. اصلاح مصرف انرژی اقدامی ضروری برای اقتصاد کشور است، اما موفقیت آن به شفافیت، اطلاعرسانی و اعتماد عمومی وابسته است.اکنون مهمترین مطالبه مشترکان این است که دولت و شرکتهای خدماترسان بهطور دقیق اعلام کنند افزایش هزینهها ناشی از کدام عامل بوده است و چرا قبض بسیاری از خانوارها در فاصله یک ماه چند برابر شده است. پاسخ روشن و شفاف به این پرسشها میتواند زمینه همراهی بیشتر مردم با سیاستهای اصلاح مصرف انرژی را فراهم کند.