مهدی زارع، رئیس مرکز ملی پیشبینی زلزله، با اشاره به توسعه ساختوساز در پهنه گسلهای فعال، پروژه دو برج 43 طبقه ولنجک را نمونهای از چالش بلندمرتبهسازی در حریم گسل شمال تهران دانست.
نورنیوز- گروه اجتماعی: رئیس مرکز ملی پیشبینی زلزله پژوهشگاه بینالمللی زلزلهشناسی و مهندسی زلزله، پروژه دو برج ۴۳ طبقه در ولنجک را نمونهای از چالش ساختوساز بلندمرتبه در حریم گسل شمال تهران دانست و گفت در صورت ادامه روند فعلی، شمار برجهای واقع در پهنه گسلهای فعال کلانشهرها میتواند تا افق ۱۴۱۵ به ۱۰۰ تا ۲۰۰ مورد برسد.
مهدی زارع با اشاره به لرزهخیزی ایران اظهار کرد: طی دهههای گذشته، بسیاری از مناطق شهری کشور در نزدیکی یا روی گسلهای فعال توسعه یافتهاند و تجربه زمینلرزههای مخرب طبس، منجیل، بم و سرپلذهاب نیز پیامدهای قرارگیری سکونتگاههای انسانی در مجاورت پهنههای گسلی را نشان داده است.
وی افزود: شواهد موجود نشان میدهد روند شهرنشینی و توزیع فضایی جمعیت در ایران نهتنها از حریم گسلها فاصله نگرفته، بلکه در برخی مناطق به سمت پهنههای پرخطر نیز حرکت کرده است. بر اساس پیشبینیهای مرکز آمار ایران، جمعیت کشور تا سال ۱۴۲۸ به حدود ۹۴.۵ میلیون نفر خواهد رسید و بنابراین تا افق ۱۴۱۵ نیز فشار جمعیتی بر شهرها و زیرساختها ادامه خواهد داشت.
زارع با اشاره به روند افزایشی شهرنشینی گفت: در سرشماری سال ۱۳۹۵ حدود ۷۴ درصد جمعیت ایران شهرنشین بودهاند و برآوردها نشان میدهد این سهم تا افق ۱۴۱۵ به مرز ۸۰ درصد نزدیک شود. به گفته وی، تمرکز جمعیت در کلانشهرها و مناطق پیرامونی آنها، در شرایطی که بخشی از این مناطق در نزدیکی پهنههای گسلی قرار دارند، میتواند بر میزان معرضیت جمعیتی بیفزاید.
ساخت برجها در پهنه گسل
رئیس مرکز ملی پیشبینی زلزله گفت در حال حاضر حدود هزار برج بالای ۱۲ طبقه در تهران وجود دارد و نزدیک به ۱۰۰ برج نیز به گفته او دقیقا روی گسل فعال ساخته شدهاند. وی تمرکز بخش قابل توجهی از این ساختوسازها را در مناطق یک و ۲۲ تهران عنوان کرد.
زارع، پروژه هتل ولنجک یا اسپیناس پالاس ۳ را نمونهای از ساختوساز بلندمرتبه در حریم گسل فعال شمال تهران دانست. بر اساس توضیحات وی، این پروژه در منطقه یک تهران و در محدوده ولنجک، بلوار دانشجو قرار دارد و برای احداث دو برج ۴۳ طبقه شامل ۳۰ طبقه روی زمین و ۱۳ طبقه زیرزمین برنامهریزی شده است.
وی با اشاره به موقعیت این پروژه گفت: مسئله اصلی، قرارگیری آن در محدوده رد سطحی گسل فعال شمال تهران است. زارع همچنین اظهار کرد که بر اساس مصوبه سال ۱۳۹۸ شورای عالی شهرسازی و معماری، ساخت ساختمانهای ۱۲ طبقه و بالاتر در پهنه گسلهای فعال تهران ممنوع شده و در دستورالعملهای دیگر نیز ارتفاع مجاز در این مناطق محدود شده است.
به گفته وی، با وجود این محدودیتها، مجوز ساخت پروژه در اسفند ۱۴۰۰ در کمیسیون ماده ۵ شهرداری صادر شد و عملیات پروژه ادامه پیدا کرد. زارع همچنین گفت شورای عالی شهرسازی و معماری در جلسه بهمن ۱۴۰۳ با احداث این دو برج مخالفت کرده و مقرر شده است موضوع دوباره مورد بررسی قرار گیرد.
وی افزود: عملیات گودبرداری پروژه آغاز شده و عمق گود به حدود ۳۰ متر میرسد. زارع همچنین مدعی شد کف اجرای پروژه در ارتفاعی بالاتر از رقوم ۱۸۰۰ متر قرار دارد که از نظر او، مسئله دیگری در ارتباط با محدودیتهای ساختوساز در ارتفاعات تهران محسوب میشود.
زارع پروژه ولنجک را نمونهای از تعارض میان منافع اقتصادی پروژههای بزرگ و ملاحظات ایمنی در مدیریت شهری دانست و گفت این پروژه نشان میدهد که صدور مجوزهای موردی میتواند زمینه ساخت سازههای بلندمرتبه در محدودههایی را فراهم کند که درباره خطرات لرزهای آنها محدودیتهایی تعیین شده است.
وی همچنین به آمار اعلامشده از سوی مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی اشاره کرد و گفت بر اساس این آمار، حدود ۲۰۰ برج بلندمرتبه در پهنه گسلهای تهران قرار دارند.
رئیس مرکز ملی پیشبینی زلزله تاکید کرد که از سال ۱۳۹۸ و با ابلاغ نقشههای حریم گسل توسط شورای عالی شهرسازی و معماری، ساختوساز در پهنه گسلهای فعال با محدودیتهای جدی مواجه شده است. به گفته وی، در عمل نیز ارتفاع مجاز ساختوساز در حریم گسلهای فعال تهران به حدود ۶ طبقه محدود شده، اما مواردی از صدور مجوز برای پروژههای بلندمرتبه در این مناطق وجود دارد.
جمعیت ساکن در برجهای روی گسل
زارع برای برآورد جمعیت ساکن در این برجها تا سال ۱۴۱۵، دو سناریو را مطرح کرد. در سناریوی نخست، در صورت ادامه روند ساختوساز و نبود نظارت موثر، شمار برجهای واقع در پهنه گسلها افزایش خواهد یافت.
وی با فرض میانگین ۲۰۰ تا ۳۰۰ واحد مسکونی و بعد خانوار حدود سه نفر در هر برج گفت هر ساختمان میتواند حدود ۶۰۰ تا ۹۰۰ نفر را در خود جای دهد. بر این اساس، اگر تعداد برجهای واقع بر گسل در تهران از حدود ۱۰۰ به ۲۰۰ برج برسد، جمعیت ساکن در این ساختمانها میتواند به حدود ۱۲۰ تا ۱۸۰ هزار نفر برسد.
در سناریوی دوم، زارع اجرای موثر محدودیتها و ممنوعیت ساختوساز بلندمرتبه در پهنه گسلها را موجب توقف ساخت برجهای جدید در این مناطق دانست؛ در این حالت، جمعیت ساکن در ساختمانهای موجود تقریبا ثابت خواهد ماند.
وی همچنین تاکید کرد ساختمانهای بلندمرتبه در حریم گسلها در زمان وقوع زمینلرزه با چالشهای مضاعفی مواجه هستند و نامنظمیهای هندسی در سازهها میتواند بر آسیبپذیری لرزهای آنها اثر بگذارد.
این پژوهشگر حوزه مخاطرات افزود: تخلیه اضطراری، امدادرسانی و اسکان موقت در ساختمانهای بلندمرتبه نیز در مقایسه با ساختمانهای کوتاه، دشوارتر است.
زارع در جمعبندی پیشبینی خود گفت: در صورت تداوم روند فعلی، در افق ۱۴۱۵ ممکن است بین ۱۰۰ تا ۲۰۰ برج بلندمرتبه در پهنه گسلهای فعال کلانشهرها، بهویژه تهران، وجود داشته باشد که میتوانند جمعیتی حدود ۱۰۰ تا ۲۰۰ هزار نفر را در معرض خطر قرار دهند.