در حالی که ترامپ از شکست ایران و کنترل کامل تنگه هرمز میگوید، بازار جهانی ظاهراً روایت دیگری را جدی گرفته است. سفارش بیش از 20 میلیارد دلار نفتکشهای VLCC و تغییر مسیر تجارت انرژی نشان میدهد فعالان اقتصادی خود را برای هرمزی متفاوت از گذشته آماده میکنند.
نورنیوز- گروه اقتصادی: دونالد ترامپ همچنان بر روایت «پیروزی» اصرار دارد. او میگوید آمریکا در حال شکست دادن ایران است و در نهایت نیز پیروز خواهد شد. رئیسجمهور آمریکا حتی مدعی است واشنگتن کنترل تنگه هرمز را در اختیار دارد و نیروهای آمریکایی شبانه کشتیها را هدف قرار میدهند. اما درست در همان زمانی که ترامپ از کنترل و پیروزی سخن میگوید، اقتصاد جهانی رفتاری متفاوت از خود نشان میدهد: بازار در حال آماده شدن برای هرمزی است که دیگر مانند گذشته قابل اتکا نیست.
شاید مهمترین نشانه این تغییر، نه در اظهارات مقامات سیاسی، بلکه در تصمیمهای صنعت کشتیرانی دیده شود. رویترز گزارش داده که در سال ۲۰۲۶ تاکنون ۲۱۷ فروند VLCC سفارش داده شده و ارزش این سفارشها از ۲۰ میلیارد دلار عبور کرده است؛ بیش از دو برابر سفارشهای سال گذشته و بالاترین سطح دستکم در ۲۵ سال اخیر. رویترز جنگ ایران و تغییر مسیر تجارت نفت ناشی از اختلال در تنگه هرمز را یکی از محرکهای اصلی این موج سفارشها معرفی کرده است.
معنای این اتفاق ساده اما مهم است: بازار دارد برای آینده تصمیم میگیرد، نه برای روایت سیاسی امروز. نفتکش VLCC یک دارایی چندساله است. وقتی شرکتها میلیاردها دلار برای ساخت ناوگان جدید هزینه میکنند، در واقع دارند احتمال ادامه مسیرهای طولانیتر و پیچیدهتر تجارت نفت را در محاسبات خود وارد میکنند.
این همان جایی است که ادعای «کنترل کامل هرمز» با یک سؤال جدی روبهرو میشود. اگر بر اساس ادعای ترامپ ،هرمز واقعاً تحت کنترل کامل آمریکا قرار گرفته و قرار است بهسرعت به وضعیت عادی بازگردد، چرا شرکتهای بزرگ کشتیرانی باید برای مسیریابی متفاوت نفت جهان، میلیاردها دلار سرمایهگذاری کنند؟
واقعیت میدانی نیز چندان با تصویر «بازگشت هرمز به شرایط عادی» همخوان نیست. رویترز گزارش داده که در ۱۷ سپتامبر فقط سه کشتی تجاری از تنگه عبور کردند، در حالی که میانگین ۱۰ روزه حدود ۱۷ کشتی بوده است. این آمار نشان می دهد که فاصله وضعیت فعلی تردد کشتی ها با شرایط پیش از جنگ بسیار زیاد است.
در همین شرایط، روایت دیگری نیز از داخل ساختار امنیتی آمریکا شنیده میشود. جیک سالیوان، مشاور امنیت ملی پیشین کاخ سفید، درباره تلاش واشنگتن برای بازگشایی هرمز گفته است آمریکا برای باز کردن حتی بخشی از این آبراه هزینه سنگینی پرداخته و با وضعیت دشواری روبهرو شده است. او از عبور حدود چهار کشتی در ۲۴ ساعت و درگیر شدن بخش قابل توجهی از توان نظامی آمریکا سخن گفته و وضعیت واشنگتن را «گرفتار شدن» توصیف کرده است.
اینجا یک تناقض قابل توجه شکل میگیرد: رئیسجمهور آمریکا از کنترل کامل هرمز میگوید؛ مقام ارشد پیشین امنیت ملی آمریکا از هزینه سنگین و گرفتار شدن سخن میگوید؛ و بازار جهانی برای آیندهای سرمایهگذاری میکند که در آن ریسک هرمز همچنان وجود دارد.
گزارش CNN درباره آثار جنگ بر اقتصاد جهانی، همین تغییر را از زاویه دیگری توضیح میدهد. مسئله فقط افزایش موقت قیمت نفت نیست. جنگ محاسبات اقتصادی جهان را تغییر داده و برخی آثار آن میتواند حتی پس از پایان درگیری نیز باقی بماند. وقتی یک مسیر حیاتی تجارت جهانی برای مدت طولانی با ریسک مواجه میشود، شرکتها فقط منتظر بازگشت شرایط سابق نمیمانند؛ آنها برای سناریوی جایگزین سرمایهگذاری میکنند.
هرمز در این میان فقط یک آبراه نیست. یکی از مهمترین مسیرهای انتقال انرژی جهان است؛ مسیری که هرگونه اختلال در آن، بلافاصله روی نفتکشها، بیمه، کرایه حمل، قیمت سوخت و در نهایت هزینه تولید و حمل کالا در سراسر جهان اثر میگذارد.
به همین دلیل، آنچه امروز در بازار کشتیرانی رخ میدهد، اهمیت بیشتری پیدا میکند. جهش سفارش VLCCها میتواند به این معنا باشد که فعالان بازار دیگر نمیخواهند امنیت تجارت انرژی را صرفاً بر این ادعا بنا کنند که هرمز همیشه مانند گذشته در دسترس خواهد بود.
این تغییر محاسبه حتی اگر جنگ پایان یابد، بهسرعت معکوس نمیشود. نفتکش سفارش دادهشده، قرارداد چندساله است؛ زیرساخت جدید، مسیر تجاری جدید و قراردادهای بیمه و حملونقل نیز تصمیمهایی نیستند که با یک بیانیه سیاسی رییس جنهور آمریکا به حالت قبل بازگردند.
بنابراین سئوالی که اکنون حاکمان کاخ سفید به آن ماسخ دهند این است که پیروزی ادعایی آمریکا چه نسبتی با واقعیتی دارد که بازار جهانی برای آن هزینه میکند؟
ترامپ میگوید آمریکا در حال شکست دادن ایران است و در نهایت پیروز خواهد شد. اما بازار جهانی، بدون توجه به این روایت، ریسک هرمز را در قیمتها و سرمایهگذاریهای خود وارد کرده است؛ از نفتکشهای غولپیکر گرفته تا مسیرهای جایگزین انرژی و افزایش هزینه حمل.
در سیاست ممکن است بتوان آینده را با واژههایی مانند «پیروزی» توصیف کرد؛ اما بازار باید برای آینده واقعی پول خرج کند.
شاید همین شکاف میان «روایت پیروزی» و «رفتار بازار» یکی از مهمترین نشانههای تغییری باشد که جنگ در اقتصاد جهانی ایجاد کرده اما ترامپ تلاش می کند با شوهای تبلیغاتی تکراری بویژه در آستانه انتخابات میان دوره ای آمریکا آن را وارونه نشان دهد.