سفر سید عباس عراقچی به چین در شرایطی انجام شد که روابط تهران و پکن با تحولات امنیتی، اقتصادی و ژئوپلیتیکی منطقه و جهان پیوند خورده است. اجرای توافق راهبردی 25 ساله، پیگیری اهداف بریکس و شانگهای، بررسی ابتکارات صلح پکن و رایزنی درباره آینده امنیت غرب آسیا و تنگه هرمز، محورهای مهم این سفر بود.
نورنیوز-گروه بینالملل: سفر رسمی سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، به چین در شرایطی انجام شد که روابط تهران ـ پکن، فراتر از مناسبات دوجانبه، در پیوند با تحولات امنیتی، اقتصادی و ژئوپلیتیکی جهان قرار گرفته است. این سفر را میتوان تلاشی مشترک برای اجرای توافقات راهبردی ۲۵ ساله، پیگیری اهداف نشستهای سران سازمان همکاری شانگهای و بریکس و بررسی ابتکارات چین برای پایان منازعات در غرب آسیا و تحقق نظم نوین جهانی دانست.
ایران و چین، بهعنوان دو تمدن کهن، همواره بر توسعه روابط بر پایه احترام به استقلال، تمامیت ارضی و منافع متقابل تأکید داشتهاند. توافق راهبردی ۲۵ ساله و عضویت دو کشور در پیمانهایی همچون شانگهای و بریکس، نشانهای از اراده تهران و پکن برای گسترش همکاریهای بلندمدت است؛ رویکردی که در شرایط تشدید فشارهای اقتصادی و امنیتی جهانی، اهمیتی مضاعف یافته است.
بر همین اساس، یکی از محورهای اصلی سفر عراقچی، پیگیری مناسبات راهبردی و فعالسازی ظرفیتهای همکاری میان دو کشور بود. معرفی محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، بهعنوان نماینده ویژه ایران در روابط با چین نیز بیانگر اهمیت این مناسبات و تلاش برای ارتقای هماهنگیهای سیاسی و اقتصادی است.
چین از جمله کشورهایی بوده که تجاوز آمریکایی ـ صهیونیستی در جنگ رمضان و جنگ ۱۲ روزه را محکوم کرده و تحریمها و محاصره ایران را نامشروع و غیرقابلقبول دانسته است. مواضع پکن در نشستهای شورای حکام و شورای امنیت، از جمله تأکید بر پایان قطعنامه ۲۲۳۱ و مخالفت با اقدامات ضدایرانی، بخش دیگری از این رویکرد را نشان میدهد.
شانگهای و بریکس؛ پیوند همکاریهای اقتصادی با نظم چندجانبه
در ماههای اخیر، نشستهای سازمان همکاری شانگهای در قرقیزستان و بریکس در هند، به عرصهای برای طرح ابتکارات مرتبط با امنیت اقتصادی، مبارزه با تروریسم، توسعه همگرایی اقتصادی و پیشبرد نظم نوین جهانی تبدیل شدهاند. مسعود پزشکیان و شی جینپینگ، رؤسای جمهوری ایران و چین، در این نشستها حضوری فعال داشتهاند و بر اهمیت همکاریهای چندجانبه تأکید کردهاند.
تقویت مبادلات بانکی با پولهای ملی، بهرهگیری از فناوریهای نوین و هوش مصنوعی، توسعه ظرفیتهای حملونقل، تأمین انرژی و گسترش همکاریهای اقتصادی، از جمله موضوعاتی است که تحقق آنها نیازمند هماهنگی مستمر میان اعضای این مجموعههاست.
در این میان، همگرایی بازیگران مهمی همچون ایران، چین، روسیه، هند و برزیل برای تبدیل توافقات به سازوکارهای اجرایی، اهمیت ویژهای دارد. سفر عراقچی به پکن را میتوان در چارچوب همین ضرورت و با هدف تقویت هماهنگیهای سیاسی و اقتصادی میان اعضای بریکس و شرکای راهبردی ارزیابی کرد.
ابتکارات صلح پکن؛ از اقتصاد تا معماری امنیتی غرب آسیا
چین در سالهای اخیر، دامنه فعالیتهای خود را از حوزه اقتصاد به عرصههای سیاسی و امنیتی نیز گسترش داده است. تحولات اوکراین، جنگافروزی در غرب آسیا، گسترش ناتو به شرق و افزایش فشارها بر پکن، ضرورت توجه همزمان به مؤلفههای سیاسی، امنیتی و نظامی را برای چین پررنگتر کرده است.
برگزاری رزمایشهای مشترک با کشورهایی از جمله ایران، روسیه، امارات و مصر، میانجیگری میان ایران و عربستان و حضور فعالتر دیپلماتیک در منطقه، از نشانههای این رویکرد است. تأکید پکن بر حقوق ملت فلسطین، از جمله در بیانیه پایانی نشست بریکس، نیز جایگاه مسئله فلسطین را در سیاست منطقهای چین برجسته میکند.
در همین چارچوب، رایزنی با تهران، به دلیل نقش مؤثر ایران در معادلات منطقهای، اهمیت ویژهای برای پکن دارد. وانگ یی، وزیر امور خارجه چین، در دیدار با عراقچی بر حمایت کشورش از گفتوگوی ایران با کشورهای خلیج فارس، احترام به حاکمیت ارضی و امنیت ملی کشورها و حفظ منافع مشترک منطقه تأکید کرد.
وی همچنین خواستار جلوگیری از سرایت تنشها به یمن و دریای سرخ و حلوفصل مسائل از مسیر گفتوگو شد. وانگ یی با اشاره به ضرورت اصلاح معماری امنیتی موجود در خاورمیانه و چهار ابتکار شی جینپینگ، بر شکلگیری یک معماری امنیتی جدید مبتنی بر امنیت مشترک، جامع، مشارکتی و پایدار تأکید کرد.
تنگه هرمز؛ صلح منطقهای بدون عدول از حقوق ایران
ایران از ابتکارات صلح و امنیت منطقهای، از پاکستان و قطر تا چین و روسیه، در چارچوب بومیسازی امنیت و تقویت نظم چندجانبه حمایت میکند؛ اما این حمایت به معنای چشمپوشی از حقوق قانونی و مشروع کشور در دفاع از خود و پاسخ به تهدیدات نیست.
حاکمیت ایران بر تنگه هرمز و مدیریت آن، بخشی از حقوق و ملاحظات امنیتی کشور محسوب میشود و بر اساس موضع مطرحشده، تا تحقق شروط موردنظر ایران، تغییری در وضعیت بستهبودن تنگه ایجاد نخواهد شد. نشست کشورهای همسایه خلیج فارس و دریای عمان یا ابتکارات صلح چین نیز در شرایط کنونی، بهمعنای بازگشایی تنگه نیستند و بیشتر میتوانند زمینهساز ترتیبات امنیتی دوران پس از جنگ باشند.
پکن نیز با درک اهمیت ژئوپلیتیکی تنگه هرمز، خواستار کوتاهآمدن ایران از مواضع خود نشده و بر بهبود شرایط برای دستیابی به صلح و همگرایی منطقهای تمرکز دارد. از این منظر، سفر عراقچی به چین در نقطه تلاقی اجرای توافقات راهبردی، تقویت همکاریهای چندجانبه و رایزنی درباره آینده امنیت غرب آسیا قرار گرفت؛ مسیری که میتواند بر معادلات نظم در حال شکلگیری جهانی تأثیرگذار باشد.