یک استاد دانشگاه با هشدار درباره اثرات نشخوار فکری بر داوطلبان کنکور گفت تکرار مداوم افکار منفی در روزهای پایانی آزمون میتواند تمرکز و توجه را مختل کند؛ بهطوری که داوطلب با وجود ماهها مطالعه، تصور کند پاسخ سوالات را نمیداند و عملکرد ضعیفتری داشته باشد.
نورنیوز-گروه اجتماعی: نشخوار فکری در روزهای نزدیک به کنکور میتواند یکی از عوامل پنهان کاهش عملکرد داوطلبان در جلسه آزمون باشد. یک استاد دانشگاه معتقد است تکرار مداوم افکار منفی، اضطراب را افزایش میدهد و در نهایت میتواند تمرکز و توجه داوطلب را مختل کند.
آزیتا کشاورز، عضو هیأت علمی گروه روانشناسی دانشگاه فردوسی مشهد، در گفتوگو با ایسنا با اشاره به مفهوم نشخوار فکری توضیح داد که این وضعیت به درگیر شدن مداوم ذهن با اتفاقات گذشته و افکار ناخوشایند مربوط میشود.
نشخوار فکری چیست؟
به گفته کشاورز، افرادی که دچار نشخوار فکری میشوند، مرتب پرسشها و افکار منفی را در ذهن خود تکرار میکنند؛ برای مثال اینکه چرا کسی حرف خاصی به آنها زده یا اگر در گذشته تصمیم دیگری میگرفتند چه اتفاقی رخ میداد.
او تفاوت نشخوار فکری با نگرانی عادی را در تکرار مداوم افکار منفی دانست.
این عضو هیأت علمی گروه روانشناسی دانشگاه فردوسی مشهد همچنین تأکید کرد که نشخوار فکری با حل مسئله تفاوت دارد. در حل مسئله، فرد به دنبال راهکار است، گزینههای مختلف را بررسی میکند و در نهایت تصمیم میگیرد و اقدام میکند؛ اما در نشخوار فکری، فرد بیشتر در چرخه اضطراب، افکار منفی و مشکل در تنظیم هیجان باقی میماند.
فشار کنکور و امتحانات نهایی؛ زمینهساز اضطراب
کشاورز، فشار امتحانات نهایی و کنکور را یکی از عوامل مهم شکلگیری نشخوار فکری در نوجوانان دانست و نقش والدین و مدارس را در این زمینه مهم ارزیابی کرد.
به گفته او، والدین کمالگرا و خانوادههایی که انتظارات سنگینی از فرزندان خود دارند، میتوانند فشار روانی داوطلبان را افزایش دهند. از سوی دیگر، مدارس با برنامههای فشرده و سنگین نیز ممکن است زمینه اضطراب بیشتر دانشآموزان را فراهم کنند.
چرا کنکوریها پاسخ سوالات را فراموش میکنند؟
یکی از مهمترین پرسشها برای داوطلبان این است که چرا با وجود ماهها مطالعه، سر جلسه کنکور پاسخ بعضی سوالات را به یاد نمیآورند؟
کشاورز در پاسخ به این پرسش گفت اگر داوطلب در روزهای نزدیک به آزمون دچار نشخوار فکری شود، ممکن است در جلسه با نقص توجه و تمرکز روبهرو شود.
در چنین شرایطی، داوطلب ممکن است تصور کند پاسخ سوال را نمیداند؛ در حالی که پیش از آزمون زمان زیادی را صرف مطالعه کرده است.
افکار منفی و اضطراب میتواند ترس از پاسخ اشتباه و دریافت نمره منفی را نیز افزایش دهد و همین مسئله باعث شود داوطلب حتی به سوالاتی که پاسخ آنها را میداند، پاسخ ندهد.
نتیجه این فرایند، کاهش کارایی و افت عملکرد در جلسه آزمون خواهد بود.
جنگ و اخبار، تابآوری کنکوریها را کاهش داده است
این استاد دانشگاه همچنین شرایط اجتماعی و فشار روانی ناشی از جنگ و اخبار را از عوامل مؤثر بر کاهش تابآوری جسمی و روانی داوطلبان کنکور دانست.
به گفته کشاورز، کنکوریها در شرایط فعلی ممکن است سریعتر از گذشته خسته شوند و توان روانی کمتری برای تحمل فشار داشته باشند.
در چنین شرایطی، سختگیری والدین، فشار مدارس، کمالگرایی و مقایسه خود با دیگران میتواند زمینه ایجاد نشخوار فکری را تقویت کند.
ترس از شکست در کنکور و نگرانی از قضاوت خانواده و اطرافیان نیز از دیگر عواملی است که میتواند ذهن داوطلب را درگیر کند.
نقش مشاوران در کنترل اضطراب کنکور
کشاورز بر نقش مشاوران تحصیلی نیز تأکید کرد و گفت مشاوران میتوانند با ارتباط مؤثر با والدین، پیگیری مستمر شرایط دانشآموزان و ارزیابی دقیق استعدادها و توانمندیهای آنها، نقش مهمی در هدایت تحصیلی داشته باشند.
او همچنین آگاهی خانوادهها از زمان مناسب مراجعه به مشاور را مهم دانست و تأکید کرد خدمات مشاورهای زمانی میتواند مؤثرتر باشد که پیش از تشدید مشکلات روانی و تحصیلی مورد استفاده قرار گیرد.
چگونه در روزهای پایانی کنکور نشخوار فکری را کنترل کنیم؟
این استاد دانشگاه برای مدیریت نشخوار فکری در روزهای پایانی کنکور بر ایجاد یک محیط آرام و کمتنش تأکید کرد.
به گفته او، تغذیه سالم، داشتن عادتهای مثبت روزانه، فراهم کردن محیط مناسب برای مطالعه و کاهش تنشهای خانوادگی میتواند شرایط مناسبتری برای داوطلب فراهم کند.
کاهش فشار روانی و ایجاد فضای آرام در خانواده، میتواند به داوطلب کمک کند تا در روزهای پایانی با تمرکز بیشتری درس بخواند و با اضطراب کمتری وارد جلسه آزمون شود.